ଶ୍ରୀମାନ୍ଵଦାନ୍ଯୋ ଧୃତିମାନ୍ତତ୍କରୋତି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। ଇମୌ ବାଣାଵନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ପାଦଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ
ଶ୍ରୀମନ୍ତ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧୃତିଶୀଳ ପାଣ୍ଡବ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟି ବାଣ ମୋ ପାଦ ପାଖକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି।
ରଥସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଖାତୌ ମେ ଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖାଵଜିହ୍ମଗୌ ।। ଇମୌ ଚାପ୍ଯପରୌ ବାଣାଵଭିତଃ କର୍ଣମୂଲଯୋଃ
ମୋ ରଥର ଆଗରେ ଦୁଇଟି ସିଧା ଓ ଅଚଳ ବାଣ ଗାଡ଼ି ରଖାଯାଇଛି; ଏଠି ଆଉ ଦୁଇଟି ବାଣ ମୋ କାନ ପାଖରେ ଅଛି।
ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତାଵତିକ୍ରାନ୍ତୌ ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଵାନାମଯଂ ଭୃଶମ୍ ।। ଚିରଦୃଷ୍ଟୋଽଯମସ୍ମାଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯଃ
ସେମାନେ ଛୁଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ପରି। ଅନେକ ଦିନ ହେଲା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ପରିବାର ପ୍ରିୟ।
ଅତୀଵ ଜ୍ଵଲତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ନିରୁଷ୍ଯ ଚ ଵନେ ଵାମଂ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ପ୍ରଭାରେ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଛନ୍ତି; ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୁଃଖ ସହି, ଅତି କଷ୍ଟ ସାଧନ କରି, ଏବେ ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଅଭିଵାଦଯତେ ପାର୍ଥଃ ପୂଜଯନ୍ମାମରିଂଦମଃ ।। ଅମର୍ଷେଣ ହି ସଂପୂର୍ଣୋ ଦୁଃଖେନ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ପାର୍ଥ ମୋତେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଶତ୍ରୁଦମନ। ଦୁଃଖରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅଦ୍ଯେମାଂ ଭାରତୀଂ ସେନାମେକୋ ନାଶଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ଦ୍ଵ୍ଯଧିକଂ ଦଶମୁଷ୍ଯ ଵତ୍ସରାଣାଂ ସ୍ଵଜନେନାଵିଦିତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ
ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଏକା ଏହି ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ। ତେରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିଜ ଜନମାନେ ଅଜଣା ରହି, ଏକ ଅତି କଷ୍ଟ ସହିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଵଲତେ ରଥମାସ୍ଥିତଃ କିରୀଟୀ ତମ ଇଵ ରାତ୍ରିଜମଭ୍ଯୁଦସ୍ଯ ସୂର୍ଯଃ ।। ରଥୀ ଶରୀ ଚାରୁମାଲୀ ନିଷଙ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖୀ ପତାକୀ କଵଚୀ କିରୀଟୀ
ରଥରେ ବସି, କିରୀଟଧାରୀ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଉପରେ ଉଠୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ରଥୀ, ଧନୁର୍ଧର, ସୁନ୍ଦର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତଳଧାରୀ, ଶଂଖଧାରୀ, ପତାକାଧାରୀ, କବଚଧାରୀ, କିରୀଟଧାରୀ।
ଖଙ୍ଗୀ ଚ ଧନ୍ଵୀ ଚ ଵିରାଜତେଽଯଂ ଶିଖୀଵ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଘୃତେନ ସିକ୍ତଃ
ତଳଧାରୀ ଓ ଧନୁର୍ଧର, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ତମଦୂରମୁପାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵମର୍ଜୁନମ୍ । ନାରଯଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ଶେକୁସ୍ତପନ୍ତଂ ହି ଯଥା ରଵିମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଳୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନୀକଂ ପାର୍ଥଃ ସାରଥିମବ୍ରଵୀତ୍ । ଇଷୁପାତମାତ୍ରେ ସେନାଯାଃ ସ୍ଥାପଯାଶ୍ଵାନରିଂଦମ। ଯାଵତ୍ସମୀକ୍ଷେ ଵ୍ଯୂହେଽସ୍ମିନ୍ମମ ଶତ୍ରୁଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଅର୍ଜୁନ ସେ ରଥମାଳାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶତ୍ରୁ ଦମନ କୃପା, ମୋ ତୀର ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଦୂରରେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟୁହରେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।'
ରକ୍ତଵୈଡୂର୍ଯଵିକୃତଂ ମଣିପ୍ରଵରଭୂଷିତମ୍ । ପରଂ ଜାନାମ୍ଯହଂ ତସ୍ଯ ଧ୍ଵଜଂ ଦୂରାତ୍ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ମୁଁ ଦୂରରୁ ଦେଖିପାରୁଛି, ତାଙ୍କର ପତାକା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାନିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ।
ଯଦ୍ଯେନମିହ ପଶ୍ଯାମି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମତିମାନିନମ୍ । ଯମାଯ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯାମି ସହାଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦୀଶ୍ଵରଃ
ଯଦି ଏଠାରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅହଂକାରୀକୁ ଦେଖିବି, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି; ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଦୟା କରିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ଆଉ ଜଣେ ଯିବେ।
ସର୍ଵାନନ୍ଯାନନାଦୃତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମତିମାନିନମ୍ । ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗସ୍ଯେଵ ପତିଷ୍ଯେ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅହଂକାରୀକୁ ଦେଖିବି, ମୁଁ ସିଂହ ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁ ଉପରେ ଝାପଟିପଡ଼େ, ସେପରି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବି।
ହନିଷ୍ଯାମି ତମେଵାଦ୍ଯ ଶରୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵନିଃସୃତୈଃ । ତସ୍ମିନ୍ହତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵ ଏଵ ପରାଜିତାଃ
ଆଜି ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ସେ ମୃତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ହାରିଯିବେ।
ଶରୈଶ୍ଚ ଶମଯିଷ୍ଯେଽହଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସସୌବଲମ୍ । ଅସଭ୍ଯାନାଂ ଚ ଵକ୍ତାରଂ କୁରୂଣାଂ କିଲ କିଲ୍ଵିଷମ୍
ମୁଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ତୀରରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି, ଏବଂ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସଭ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଅପରାଧୀକୁ ମୌନ କରିଦେବି।
ରାଜାନଂ ନେହ ପଶ୍ଯାମି ନିରାପିଷମିଦଂ ବଲମ୍। ଅଭିଦ୍ରେଵ ହ ରାଜାନଂ ଵ୍ଯକ୍ତମିତ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଭଯଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହି ସେନାରେ କୌଣସି ନେତୃତ୍ୱ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜା ସାମ୍ନାରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି—ଭୟ ଛାଡ଼ି ରାଜା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଆସ୍ଥିତୋ ମଧ୍ଯମାଚାର୍ଯୋପ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାମାଽପ୍ଯନନ୍ତରମ୍। କୃପକର୍ଣୌ ପୁରସ୍ତାତ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପଛରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ଅଛନ୍ତି; ସାମ୍ନାରେ କୃପା ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଁଜଣ ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର ଅଛନ୍ତି।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ସୋମଦତ୍ତୋ ବାହ୍ଲୀକଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ବାହ୍ଲୀକ ଓ ଜୟଦ୍ରଥ—ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ—ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।
ସାଲ୍ଵରାଜୋ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନୋ ଵୃଷସେନଶ୍ଚ ସୌବଲଃ। ଦଶାର୍ଣଶ୍ଚୈଵ କାଲିଙ୍ଗୋ ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସାଲ୍ବ ରାଜା, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ, ସୌବଳ ପୁତ୍ର ବୃଷସେନ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାମାନେ ବାମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି।
ପୃଷ୍ଠତଃ କୁରୁମୁଖ୍ଯଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି ଦଂଶିତଃ। ସୋଽର୍ଧସୈନ୍ଯେନ ବଲଵାନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ
ପଛରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଚେତନାଶୀଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଧା ସେନା ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କ୍ଵ ନୁ ରାଜା ସ ତିଷ୍ଠତି। ଉତ୍ସୃଂଜ୍ଯୈତଦ୍ରଥାନୀକଂ ଯାହି ଯତ୍ର ସୁଯୋଧନଃ
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ—ସେ କେଉଁଠି ରାଜା ଅଛନ୍ତି? ଏହି ରଥମାଳାକୁ ଛାଡ଼ି, ସୁୟୋଧନ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ତଂ ହତ୍ଵା ସଂନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଗାଃ ସ ଆଦାଯ ଗଚ୍ଛତି। ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଯାହି ଯତ୍ର ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ମୁଁ ପୁନି ଫେରିବି; ସେ ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ନେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଗୋମୁଣ୍ଡ ଆଗରେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଥିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମପରାଜିତଃ। ସଂସ୍ପୃଶାନୋ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ଵରମାଣୋଽଗମତ୍ତଦା
ଏପରି କହି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅପରାଜିତ ବିରାଟପୁତ୍ର ପାର୍ଥ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧନୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁମଧ୍ଯେ ପରଂତପଃ। ଚିରଦୃଷ୍ଟୋଽଯମସ୍ମାଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି କହିଲେ, 'ଏହି ଲମ୍ବା ସମୟ ପରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛୁ—ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।'
ଅତୀଵ ଜ୍ଵଲତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାକଶାସନିରାଗତଃ। ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପାର୍ଥୋ ମାର୍ଗତେ ନିକୃତିଂ ସ୍ମରନ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ମନେ ହେଉଛି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆସିଛନ୍ତି; ପାର୍ଥ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚାଳାକିକୁ ମନେ ପକାଇ।
ସେନାମତ୍ଯର୍ଥମାଲୋକ୍ଯ ତ୍ଵରତେ ଗ୍ରହଣେଽସ୍ଯ ଚ। ମୃଗଂ ସିଂହ ଇଵାଦାତୁମୀକ୍ଷତେ ପାକଶାସନିଃ
ସେ ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ତ୍ୱରା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ସିଂହ ନିଜ ଶିକାରକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ପାର୍ଥ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ନୈଷୋଽନ୍ତରେଣ ରାଜାନଂ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ହତି। ତସ୍ଯ ପାର୍ଷ୍ଣି ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମୋ ଜଵେନାଭିପ୍ରଧାଵତଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ବୀର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିବା କେହି ପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଦୌଡ଼ି ଆସିବେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ନ ହ୍ଯେନମଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧମେକୋ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ସଂଯୁଗେ। ଅନ୍ଯୋ ଦେଵାନ୍ମହାଦେଵାତ୍କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀସୁତାତ୍। ଆଚାର୍ଯାଚ୍ଚ ସପୁତ୍ରାଦ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜାନ୍ମହାରଥାତ୍
ଏମିତି ରାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକା ଥିଲେ କେହି ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, କିମ୍ବା ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗୋତ୍ରର ମହାରଥୀ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
କିଂ ନୋ ଗାଵଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵା ଵିପୁଲଂ ତଥା। ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପାର୍ଥଗତଃ ପୁରା ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଗାଁ ହେଉ କି ବହୁ ଧନ, ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ ଉପକାର କରିବ? ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ସେନଯା ସହ କୌରଵଃ। ଅନ୍ଵଧାଵତ୍ତଦା ପାର୍ଥଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ
ଏଭଳି କହି, କୌରବ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।