ଉତ୍ସୃଜ୍ଯୈତଦ୍ରଥାନୀକଂ ମହେଷ୍ଵାସାଭିରକ୍ଷିତମ୍। ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଯାହି ଯାଵତ୍ପଶ୍ଯାମି ମେ ରିପୁମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ରଥବାହିନୀ ରହିଛି, ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଗୋମାନ୍ୟ ଦଳକୁ ଚାରିପଟେ ଯାଅ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିପାରିବି।
ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଗତ୍ଵା ଗାଶ୍ଚୈଵାଶୁ ନିଵର୍ତଯ । ଯାଵଦେତେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ କୁରଵୋ ଜଵମାସ୍ଥିତାଃ । ତାଵଦେଵ ପଶୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତଵାଭିଭୋ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗୋମାନ୍ୟ ଦଳକୁ ଯାଇ, ଗୋମାନ୍ୟମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦିଅ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁରୁମାନେ ତେଜରେ ଆସି ଫେରିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଫେରାଇ ଦେବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମପରାଜିତଃ । ସଵ୍ଯଂ ପକ୍ଷମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଜଵେନାଶ୍ଵାନଚୋଦଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ପାର୍ଥ, ବାମ ପକ୍ଷକୁ ଯାଇ, ତେଜରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଲାଇଲେ।
ତତୋଽଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ପାର୍ଥୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ କୃପମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତଥାଽଽଚାର୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରଥମତଃ କ୍ରମାତ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଓ କୃପାକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ; ଏପରି ଅନୁକ୍ରମରେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣେ ଭାବରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ପୃଷତ୍କୈରଭ୍ଯଵାଦଯତ୍। ତତସ୍ତତ୍ସର୍ଵମାଲୋକ୍ଯ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପାର୍ଥ ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
ମହାରଥମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵିନମ୍ । ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଯୋଦ୍ଭିମିଚ୍ଛେତ ନ ଚ ଗୁପ୍ତଂ ସ୍ଵଜୀଵିତମ୍ । ଅଯଂ ଵୀରଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁଗେ
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ମହାରଥୀ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ନା ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଆଶା ରଖିବେ। ଏହି ବୀର ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ।
ଏତଦ୍ଧ୍ଵଜାଗ୍ରଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଦୂରତଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ। ମେଘଃକ ସଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତୋ ରୋରଵୀତି ଚ ଵାନରଃ
ପାର୍ଥଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଶୀର୍ଷ ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି; ବାନର ଗଜ୍ଜନ କରୁଛି, ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି।
ଆସ୍ଥାଯ ଚ ରଥଂ ଯାତି ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵିକ୍ଷିପନ୍ଧନୁଃ
ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ସ୍ତନତାଂ ଶବ୍ଦୋ ଵହତାଂ ପାକଶାସନିମ୍। ରଥସ୍ଯାମ୍ବୁଧରସ୍ଯେଵ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୃଶଦାରୁଣଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀକୁ ବୋହି ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଥର ଗଞ୍ଜନ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି।
ଦାରଯନ୍ନିଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଵସୁଧାଂ ଵାସଵାତ୍ମଜଃ । ଏଷ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନୀକମସ୍ମାକମରିମର୍ଦନଃ
ବସବପୁତ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଗି ଦେଉଛନ୍ତି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଆମ ରଥବାହିନୀକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଏହି ବୀର ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମାନ୍ଵଦାନ୍ଯୋ ଧୃତିମାନ୍ତତ୍କରୋତି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। ଇମୌ ବାଣାଵନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ପାଦଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ
ଶ୍ରୀମନ୍ତ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧୃତିଶୀଳ ପାଣ୍ଡବ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟି ବାଣ ମୋ ପାଦ ପାଖକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି।
ରଥସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଖାତୌ ମେ ଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖାଵଜିହ୍ମଗୌ ।। ଇମୌ ଚାପ୍ଯପରୌ ବାଣାଵଭିତଃ କର୍ଣମୂଲଯୋଃ
ମୋ ରଥର ଆଗରେ ଦୁଇଟି ସିଧା ଓ ଅଚଳ ବାଣ ଗାଡ଼ି ରଖାଯାଇଛି; ଏଠି ଆଉ ଦୁଇଟି ବାଣ ମୋ କାନ ପାଖରେ ଅଛି।
ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତାଵତିକ୍ରାନ୍ତୌ ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଵାନାମଯଂ ଭୃଶମ୍ ।। ଚିରଦୃଷ୍ଟୋଽଯମସ୍ମାଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯଃ
ସେମାନେ ଛୁଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ପରି। ଅନେକ ଦିନ ହେଲା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ପରିବାର ପ୍ରିୟ।
ଅତୀଵ ଜ୍ଵଲତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ନିରୁଷ୍ଯ ଚ ଵନେ ଵାମଂ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ପ୍ରଭାରେ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଛନ୍ତି; ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୁଃଖ ସହି, ଅତି କଷ୍ଟ ସାଧନ କରି, ଏବେ ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଅଭିଵାଦଯତେ ପାର୍ଥଃ ପୂଜଯନ୍ମାମରିଂଦମଃ ।। ଅମର୍ଷେଣ ହି ସଂପୂର୍ଣୋ ଦୁଃଖେନ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ପାର୍ଥ ମୋତେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଶତ୍ରୁଦମନ। ଦୁଃଖରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅଦ୍ଯେମାଂ ଭାରତୀଂ ସେନାମେକୋ ନାଶଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ଦ୍ଵ୍ଯଧିକଂ ଦଶମୁଷ୍ଯ ଵତ୍ସରାଣାଂ ସ୍ଵଜନେନାଵିଦିତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ
ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଏକା ଏହି ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ। ତେରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିଜ ଜନମାନେ ଅଜଣା ରହି, ଏକ ଅତି କଷ୍ଟ ସହିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଵଲତେ ରଥମାସ୍ଥିତଃ କିରୀଟୀ ତମ ଇଵ ରାତ୍ରିଜମଭ୍ଯୁଦସ୍ଯ ସୂର୍ଯଃ ।। ରଥୀ ଶରୀ ଚାରୁମାଲୀ ନିଷଙ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖୀ ପତାକୀ କଵଚୀ କିରୀଟୀ
ରଥରେ ବସି, କିରୀଟଧାରୀ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଉପରେ ଉଠୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ରଥୀ, ଧନୁର୍ଧର, ସୁନ୍ଦର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତଳଧାରୀ, ଶଂଖଧାରୀ, ପତାକାଧାରୀ, କବଚଧାରୀ, କିରୀଟଧାରୀ।
ଖଙ୍ଗୀ ଚ ଧନ୍ଵୀ ଚ ଵିରାଜତେଽଯଂ ଶିଖୀଵ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଘୃତେନ ସିକ୍ତଃ
ତଳଧାରୀ ଓ ଧନୁର୍ଧର, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ତମଦୂରମୁପାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵମର୍ଜୁନମ୍ । ନାରଯଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ଶେକୁସ୍ତପନ୍ତଂ ହି ଯଥା ରଵିମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଳୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନୀକଂ ପାର୍ଥଃ ସାରଥିମବ୍ରଵୀତ୍ । ଇଷୁପାତମାତ୍ରେ ସେନାଯାଃ ସ୍ଥାପଯାଶ୍ଵାନରିଂଦମ। ଯାଵତ୍ସମୀକ୍ଷେ ଵ୍ଯୂହେଽସ୍ମିନ୍ମମ ଶତ୍ରୁଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଅର୍ଜୁନ ସେ ରଥମାଳାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶତ୍ରୁ ଦମନ କୃପା, ମୋ ତୀର ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଦୂରରେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟୁହରେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।'
ରକ୍ତଵୈଡୂର୍ଯଵିକୃତଂ ମଣିପ୍ରଵରଭୂଷିତମ୍ । ପରଂ ଜାନାମ୍ଯହଂ ତସ୍ଯ ଧ୍ଵଜଂ ଦୂରାତ୍ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ମୁଁ ଦୂରରୁ ଦେଖିପାରୁଛି, ତାଙ୍କର ପତାକା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାନିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ।
ଯଦ୍ଯେନମିହ ପଶ୍ଯାମି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମତିମାନିନମ୍ । ଯମାଯ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯାମି ସହାଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦୀଶ୍ଵରଃ
ଯଦି ଏଠାରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅହଂକାରୀକୁ ଦେଖିବି, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି; ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଦୟା କରିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ଆଉ ଜଣେ ଯିବେ।
ସର୍ଵାନନ୍ଯାନନାଦୃତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମତିମାନିନମ୍ । ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗସ୍ଯେଵ ପତିଷ୍ଯେ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅହଂକାରୀକୁ ଦେଖିବି, ମୁଁ ସିଂହ ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁ ଉପରେ ଝାପଟିପଡ଼େ, ସେପରି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବି।
ହନିଷ୍ଯାମି ତମେଵାଦ୍ଯ ଶରୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵନିଃସୃତୈଃ । ତସ୍ମିନ୍ହତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵ ଏଵ ପରାଜିତାଃ
ଆଜି ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ସେ ମୃତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ହାରିଯିବେ।
ଶରୈଶ୍ଚ ଶମଯିଷ୍ଯେଽହଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସସୌବଲମ୍ । ଅସଭ୍ଯାନାଂ ଚ ଵକ୍ତାରଂ କୁରୂଣାଂ କିଲ କିଲ୍ଵିଷମ୍
ମୁଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ତୀରରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି, ଏବଂ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସଭ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଅପରାଧୀକୁ ମୌନ କରିଦେବି।
ରାଜାନଂ ନେହ ପଶ୍ଯାମି ନିରାପିଷମିଦଂ ବଲମ୍। ଅଭିଦ୍ରେଵ ହ ରାଜାନଂ ଵ୍ଯକ୍ତମିତ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଭଯଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହି ସେନାରେ କୌଣସି ନେତୃତ୍ୱ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜା ସାମ୍ନାରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି—ଭୟ ଛାଡ଼ି ରାଜା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଆସ୍ଥିତୋ ମଧ୍ଯମାଚାର୍ଯୋପ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାମାଽପ୍ଯନନ୍ତରମ୍। କୃପକର୍ଣୌ ପୁରସ୍ତାତ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପଛରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ଅଛନ୍ତି; ସାମ୍ନାରେ କୃପା ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଁଜଣ ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର ଅଛନ୍ତି।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ସୋମଦତ୍ତୋ ବାହ୍ଲୀକଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ବାହ୍ଲୀକ ଓ ଜୟଦ୍ରଥ—ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ—ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।
ସାଲ୍ଵରାଜୋ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନୋ ଵୃଷସେନଶ୍ଚ ସୌବଲଃ। ଦଶାର୍ଣଶ୍ଚୈଵ କାଲିଙ୍ଗୋ ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସାଲ୍ବ ରାଜା, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ, ସୌବଳ ପୁତ୍ର ବୃଷସେନ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାମାନେ ବାମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି।
ପୃଷ୍ଠତଃ କୁରୁମୁଖ୍ଯଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି ଦଂଶିତଃ। ସୋଽର୍ଧସୈନ୍ଯେନ ବଲଵାନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ
ପଛରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଚେତନାଶୀଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଧା ସେନା ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ।