ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ରଘୁର୍ଦଶରଥସ୍ତଥା। ଭଗୀରଥଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଃ ସର୍ଵେ ଚ ଜନମେଜଯ
ତେଜସ୍ୱୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁ, ଦଶରଥ ଓ ରାଜା ଭାଗୀରଥ ସହିତ ଅନେକ ଜନମେଜୟ, ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚୈଵ ମହାରାଜଶ୍ଚାମରଵ୍ଯଜନୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ। ଛତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ରାଜସୂଯଶ୍ରିଯା ଵୃତଃ
ମହାରାଜା ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ଚାମର ଓ ଛତ୍ର ନେଇ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ମହିମାରେ ଭୂଷିତ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ପୁଣ୍ଯଶୀଲାଃ ଶୁଚିଵ୍ରତାଃ । କୀର୍ତିମନ୍ତୋ ମହାଵୀର୍ଯାସ୍ତତ୍ରୈଵାସନ୍ଦିଵି ସ୍ଥିତାଃ
ଏହିମାନେ ଛଡ଼ା ଅନେକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ପବିତ୍ର ବ୍ରତୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରବଳ ନରମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥିଲେ।
ଗଣାଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ସୁପର୍ଣାଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରା ଦଳ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଵାସଵପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ସଗଣେଶ୍ଵରାଃ । ଆସଂସ୍ତତ୍ର ସମାରୂଢାଃ ସଂଗ୍ରାମଂ ତଂ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
ବାସବଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେ, ସେଠାରେ ଚଢ଼ି, ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯମ୍ବରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ପ୍ରାସାଦସ୍ଥା ଦିଵୌକସଃ । ଏକସ୍ଯ ଚ ବହୂନାଂ ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ସର୍ଵଥା ହି ମଯା ଶ୍ରେଯୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଭଳି ଆକାଶରେ ପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଏକଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅନେକଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ।
ତଥା ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ କୌରଵେଯୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଉପାଯାଦର୍ଜୁନଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ରଥଘୋଷେଣ ନାଦଯନ୍
ଏଭଳି କୌରବ ମହାରଥୀମାନେ ସେନା ବିନ୍ୟାସ କରିଥିବାବେଳେ, ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ରଥର ଶବ୍ଦରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ଧ୍ଵଜାଗ୍ରଂ ଵୈ ଶୁଶ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ରଥସ୍ଵନମ୍ । ଦୋଧୂଯମାନସ୍ଯ ଭୃଶଂ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ନିସ୍ଵନମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜର ଶିଖର ଦେଖିଲେ, ରଥର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ।
ତ୍ରିକୋଶମାତ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ପାଣ୍ଡଵଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ । ସଂନାମୁଖମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍
ପାଣ୍ଡବ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତିନି କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯାଇ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦେଖି, ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜାନଂ ନାତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ରଥାନୀକେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଦାଯ କୁରୁଵୋ ଯାନ୍ତ୍ଯୁଦଙ୍ଭୁଂଖାଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ରଥ ବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ। କୌରବମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷ ନେଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯୈତଦ୍ରଥାନୀକଂ ମହେଷ୍ଵାସାଭିରକ୍ଷିତମ୍। ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଯାହି ଯାଵତ୍ପଶ୍ଯାମି ମେ ରିପୁମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ରଥବାହିନୀ ରହିଛି, ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଗୋମାନ୍ୟ ଦଳକୁ ଚାରିପଟେ ଯାଅ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିପାରିବି।
ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଗତ୍ଵା ଗାଶ୍ଚୈଵାଶୁ ନିଵର୍ତଯ । ଯାଵଦେତେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ କୁରଵୋ ଜଵମାସ୍ଥିତାଃ । ତାଵଦେଵ ପଶୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତଵାଭିଭୋ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗୋମାନ୍ୟ ଦଳକୁ ଯାଇ, ଗୋମାନ୍ୟମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦିଅ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁରୁମାନେ ତେଜରେ ଆସି ଫେରିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଫେରାଇ ଦେବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମପରାଜିତଃ । ସଵ୍ଯଂ ପକ୍ଷମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଜଵେନାଶ୍ଵାନଚୋଦଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ପାର୍ଥ, ବାମ ପକ୍ଷକୁ ଯାଇ, ତେଜରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଲାଇଲେ।
ତତୋଽଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ପାର୍ଥୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ କୃପମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତଥାଽଽଚାର୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରଥମତଃ କ୍ରମାତ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଓ କୃପାକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ; ଏପରି ଅନୁକ୍ରମରେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣେ ଭାବରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ପୃଷତ୍କୈରଭ୍ଯଵାଦଯତ୍। ତତସ୍ତତ୍ସର୍ଵମାଲୋକ୍ଯ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପାର୍ଥ ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
ମହାରଥମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵିନମ୍ । ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଯୋଦ୍ଭିମିଚ୍ଛେତ ନ ଚ ଗୁପ୍ତଂ ସ୍ଵଜୀଵିତମ୍ । ଅଯଂ ଵୀରଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁଗେ
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ମହାରଥୀ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ନା ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଆଶା ରଖିବେ। ଏହି ବୀର ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ।
ଏତଦ୍ଧ୍ଵଜାଗ୍ରଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଦୂରତଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ। ମେଘଃକ ସଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତୋ ରୋରଵୀତି ଚ ଵାନରଃ
ପାର୍ଥଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଶୀର୍ଷ ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଛି; ବାନର ଗଜ୍ଜନ କରୁଛି, ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି।
ଆସ୍ଥାଯ ଚ ରଥଂ ଯାତି ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵିକ୍ଷିପନ୍ଧନୁଃ
ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ସ୍ତନତାଂ ଶବ୍ଦୋ ଵହତାଂ ପାକଶାସନିମ୍। ରଥସ୍ଯାମ୍ବୁଧରସ୍ଯେଵ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୃଶଦାରୁଣଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀକୁ ବୋହି ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଥର ଗଞ୍ଜନ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି।
ଦାରଯନ୍ନିଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଵସୁଧାଂ ଵାସଵାତ୍ମଜଃ । ଏଷ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନୀକମସ୍ମାକମରିମର୍ଦନଃ
ବସବପୁତ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଗି ଦେଉଛନ୍ତି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଆମ ରଥବାହିନୀକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଏହି ବୀର ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମାନ୍ଵଦାନ୍ଯୋ ଧୃତିମାନ୍ତତ୍କରୋତି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। ଇମୌ ବାଣାଵନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ପାଦଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ
ଶ୍ରୀମନ୍ତ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧୃତିଶୀଳ ପାଣ୍ଡବ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟି ବାଣ ମୋ ପାଦ ପାଖକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି।
ରଥସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଖାତୌ ମେ ଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖାଵଜିହ୍ମଗୌ ।। ଇମୌ ଚାପ୍ଯପରୌ ବାଣାଵଭିତଃ କର୍ଣମୂଲଯୋଃ
ମୋ ରଥର ଆଗରେ ଦୁଇଟି ସିଧା ଓ ଅଚଳ ବାଣ ଗାଡ଼ି ରଖାଯାଇଛି; ଏଠି ଆଉ ଦୁଇଟି ବାଣ ମୋ କାନ ପାଖରେ ଅଛି।
ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତାଵତିକ୍ରାନ୍ତୌ ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଵାନାମଯଂ ଭୃଶମ୍ ।। ଚିରଦୃଷ୍ଟୋଽଯମସ୍ମାଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯଃ
ସେମାନେ ଛୁଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ପରି। ଅନେକ ଦିନ ହେଲା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ପରିବାର ପ୍ରିୟ।
ଅତୀଵ ଜ୍ଵଲତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ନିରୁଷ୍ଯ ଚ ଵନେ ଵାମଂ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ପ୍ରଭାରେ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଛନ୍ତି; ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୁଃଖ ସହି, ଅତି କଷ୍ଟ ସାଧନ କରି, ଏବେ ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଅଭିଵାଦଯତେ ପାର୍ଥଃ ପୂଜଯନ୍ମାମରିଂଦମଃ ।। ଅମର୍ଷେଣ ହି ସଂପୂର୍ଣୋ ଦୁଃଖେନ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ
ପାର୍ଥ ମୋତେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଶତ୍ରୁଦମନ। ଦୁଃଖରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅଦ୍ଯେମାଂ ଭାରତୀଂ ସେନାମେକୋ ନାଶଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ଦ୍ଵ୍ଯଧିକଂ ଦଶମୁଷ୍ଯ ଵତ୍ସରାଣାଂ ସ୍ଵଜନେନାଵିଦିତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ
ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଏକା ଏହି ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ। ତେରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିଜ ଜନମାନେ ଅଜଣା ରହି, ଏକ ଅତି କଷ୍ଟ ସହିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଵଲତେ ରଥମାସ୍ଥିତଃ କିରୀଟୀ ତମ ଇଵ ରାତ୍ରିଜମଭ୍ଯୁଦସ୍ଯ ସୂର୍ଯଃ ।। ରଥୀ ଶରୀ ଚାରୁମାଲୀ ନିଷଙ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖୀ ପତାକୀ କଵଚୀ କିରୀଟୀ
ରଥରେ ବସି, କିରୀଟଧାରୀ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଉପରେ ଉଠୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ରଥୀ, ଧନୁର୍ଧର, ସୁନ୍ଦର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତଳଧାରୀ, ଶଂଖଧାରୀ, ପତାକାଧାରୀ, କବଚଧାରୀ, କିରୀଟଧାରୀ।
ଖଙ୍ଗୀ ଚ ଧନ୍ଵୀ ଚ ଵିରାଜତେଽଯଂ ଶିଖୀଵ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଘୃତେନ ସିକ୍ତଃ
ତଳଧାରୀ ଓ ଧନୁର୍ଧର, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ତମଦୂରମୁପାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵମର୍ଜୁନମ୍ । ନାରଯଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ଶେକୁସ୍ତପନ୍ତଂ ହି ଯଥା ରଵିମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଳୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନୀକଂ ପାର୍ଥଃ ସାରଥିମବ୍ରଵୀତ୍ । ଇଷୁପାତମାତ୍ରେ ସେନାଯାଃ ସ୍ଥାପଯାଶ୍ଵାନରିଂଦମ। ଯାଵତ୍ସମୀକ୍ଷେ ଵ୍ଯୂହେଽସ୍ମିନ୍ମମ ଶତ୍ରୁଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଅର୍ଜୁନ ସେ ରଥମାଳାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶତ୍ରୁ ଦମନ କୃପା, ମୋ ତୀର ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଦୂରରେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟୁହରେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।'