ନାହଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ ପିତାମହ। ଗ୍ରାମଂ ସେନାଂ ଚ ଦାସାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମପି ପ୍ରଭୋ । ଯୁଦ୍ଧୋପଚାରିକଂ ଯତ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍
ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଦେବିନାହିଁ, ପିତାମହ; ଏକ ଗ୍ରାମ, ସେନା, ଦାସ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେବିନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହା ଉଚିତ, ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯୋପରତେ ଵାକ୍ଯେ ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ପ୍ରାପ୍ତମର୍ଥ୍ଯଂ ଚ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଵାହ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ଯେଉଁ କଥା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା, ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ, ସେ କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧୋପଚରିତଂ ଭଵେଦ୍ଵା ଧର୍ମସଂହିତମ୍। କସ୍ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୋ ଲୋକେ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଜଗତରେ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କିଏ? ଆପଣ ଏହି କଥା କହିବାରେ ସବୁଠାରୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଅତ୍ର ଯା ମାମିକା ବୁଦ୍ଧିଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ । ସର୍ଵଥା ହି ମଯା ଶ୍ରେଯୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ମୋର ମତ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ; କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ସବୁପରି ଭଲ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ରାଜା ବଲଚତୁର୍ଭାଗଂ କ୍ଷିପ୍ରମାଦାଯ ଗଚ୍ଛତୁ । ତତୋଽପରଶ୍ଚତୁର୍ଭାଗୋ ଗାଃ ସମାଦାଯ ଗଚ୍ଛତୁ । ଵଯଂ ଚାର୍ଧେନ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ରାଜା ଦଳର ଚାରି ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ ଶୀଘ୍ର ନେଇ ବିଦା ହେଉ। ପରେ ଆଉ ଏକ ଭାଗ ଗାଁ ଗୋଉ ନେଇ ବିଦା ହେଉ। ଆମେ ଦଳର ଅର୍ଧ ଭାଗ ନେଇ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଯିବା।
ଅହଂ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା କୃପସ୍ତଥା। ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମ ବୀଭତ୍ସୁମାଗତଂ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍
ମୁଁ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱଥାମା ଏବଂ କୃପା, ଆମେ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ଆସିଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଯିବା।
ଏଵଂ ରାଜା ସୁଗୁପ୍ତଃ ସ୍ଯାନ୍ନ କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହତି । ମତ୍ସ୍ଯଂ ଵା ପୁନରାଯାତମଥଵାପି ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ଅହମାଵାରଯିଷ୍ଯାମି ଵେଲେଵ ମକରାଲଯମ୍
ଏଭଳି ରାଜା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଭୟରେ ପଡିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପୁନର୍ବାର ଆସୁନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଭଳି ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ରୋକିବି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରୁରୁଚେ ତେଷାଂ ଦ୍ରୋଣେନୋକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା । ତଥାହି କୃତଵାନ୍ରାଜା କୌରଵାଣାମନନ୍ତରମ୍
ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିଲା। ଏହିପରି ରୀତିରେ କୌରବ ରାଜା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ରାଜାନଂ ଗୋଧନଂ ତଦନନ୍ତରମ୍ । ସେନାମୁଖ୍ଯାନ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥାପ୍ଯ ଵ୍ଯୂହିତୁଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଭୀଷ୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ପଠାଇ ଏବଂ ଗୋଉକୁ ଦେଇ, ସେନାପତିମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ଯୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀ ଗଠନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯୋପରତେ ଵାକ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଆଚାର୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵମଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତୁ ସଵ୍ଯତଃ। କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଧୀମାନ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ରକ୍ଷତୁ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ କହିଲେ: 'ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ରୁହନ୍ତୁ; ଅଶ୍ୱଥାମା ବାମପଟେ ରୁହନ୍ତୁ; ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପା ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ପଟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚ ପରନ୍ତପଃ। ଶକୁନିଃ ସୌବଲଶ୍ଚୈଵ ଦୁଃସହଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵମଜିତାଃ ପାଲଯନ୍ତୁ ମହାବଲାଃ
ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଶକୁନି (ସୁବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର), ଦୁଃସହ — ଏହି ଅଜୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପଟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଅଗ୍ରତଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ତୁ କର୍ଣସ୍ତିଷ୍ଠତୁ ଦଂଶିତଃ। ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ପାଲଯନ୍
ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଦଳର ଆଗରେ ଦୃଢ ଭାବରେ ରୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ସେନାର ପଛରେ ରୁହି ରକ୍ଷା କରିବି।
ସର୍ଵେ ମହାରଥାଃ ଶୂରା ମହେଷ୍ଵାସା ମହାବଲାଃ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠମାଗତଂ ଯତ୍ନତୋ ଯୁଧି
ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ, ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ବଳବାନ ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସିଥିବା ବିରୋଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ଅଭେଦ୍ଯଂ ପରସୈନ୍ଯାନାଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ କୁରୂତ୍ତମଃ । ଵଜ୍ରଗର୍ଭଂ ଵ୍ରୀହିମୁଖଂ ପଦ୍ମଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧମଣ୍ଡଲମ୍
କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀ ଗଠନ କଲେ, ଯାହାର ମଧ୍ୟ ଭାଗ ବଜ୍ର ଭଳି, ଆଗରେ ଧାନ ଗୁଛା ଭଳି, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଆକୃତି ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ପଶ୍ଚାର୍ଧେ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚାଥୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ । ସୌଵର୍ଣଂ ତାଲମୁଚ୍ଛ୍ରିତ୍ଯ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ନଶୋଭତ
ସେ ଶ୍ରେଣୀର ପଛ ଭାଗରେ, ଭୀଷ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରଥରେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଳ ଚିହ୍ନ ଧରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ପ୍ରାସାଦଂ ହରିଵାହନଃ । ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ସମାରୋଷ୍ଯ ପ୍ରଯଯୋ ଯତ୍ର ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ ହରିବାହନ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହିତ କ୍ରୋଧରେ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବ ଥିଲେ।
ସ୍ଥୂଣାରାଜିସହସ୍ରଂ ତୁ ଯତ୍ର ମଧ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ତତ୍ର ସୂର୍ଯପଥେଽତିଷ୍ଠଦ୍ଵିମଲା ମହତୀ ସଭା
ସେଠାରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମହାସଭା ଥିଲା, ଯାହା ହଜାର ଖମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଥରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ତତ୍ର ଶ୍ଵେତାନି ଚକ୍ରାଣି କାଞ୍ଚନସ୍ଫାଟିକାନି ଚ
ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ, ମାରୁତ ଗଣ — ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱେତ ରଥ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ରଥ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଥା ଚିତ୍ରାଣି ଛତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯରୂପାଣି ଭାରତ । ମଣିରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଣି ନାନାରୂପାଣି ଭାଗଶଃ । ଆକାଶେ ସହ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭାନୁମନ୍ତି ଶୁଭାନି ଚ
ଓ ଭାରତ, ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିର ଅନେକ ଚମତ୍କାର ଛତା, ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅଗ୍ନେରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ। ତଥା ଧାତୁର୍ଵିଧାତୁଶ୍ଚ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଧନଦସ୍ଯ ଚ। ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ସଵିତୁସ୍ତ୍ରିଦଶାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଯମ, ବରୁଣ, ଧାତୁ, ବିଧାତୁ, ମିତ୍ର, ଧନଦା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ସବିତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭୂଷଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କାଞ୍ଚନାନି ଚ ଦାମାନି ଵିଵିଧାଶ୍ଚୋତ୍ତମସ୍ରଜଃ। ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପାଭିସଵୀତାସ୍ତତ୍ର ଚିତ୍ରାଣି ଭେଜିରେ
ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ତମ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲରେ ଗଠିତ, ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ବଣ୍ଟି ଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ରାଜନ୍ପ୍ରାସାଦେ ଦିଵ୍ଯରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ । ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧସମାଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ରଜୋ ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚକାଶିରେ
ଓ ରାଜା, ସେ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରାସାଦରେ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯଶ୍ଚ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵଵୌ ଗନ୍ଧମାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ । ଋତଵଃ ପୁଷ୍ପମାଦାଯ ସମତିଷ୍ଠନ୍ତ ଭାରତ
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପବନ ଚାଲିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଇଲା। ବିଭିନ୍ନ ଋତୁ ଫୁଲ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଚୈଵ ମହର୍ଷଭଃ। ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵରାଜଂ ଦିଵୌକସଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରିଦଶାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ସେଠାରେ ସପ୍ତ ପ୍ରଜାପତି ଓ ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି, ଦେବ ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନ ପଙ୍କୋ ନ ରଜସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵିଵେଶ କଥଂଚନ । ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚ ଵିରୂକ୍ଷୋତ୍ର ନାତିଵେଲମିଵାତପତ୍
ସେଠାରେ କେବେ ମାଟି କିମ୍ବା ଧୂଳି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ତାପ ଦେଉନଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଂ ସମାଦାଯ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଭିଗଚ୍ଛତି। ଆକାଶଂ ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଦର୍ଶନୀଯମଦୃଶ୍ଯତ
ସେଠାକୁ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ପବନ ଆସିଲା। ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସମାରୁହ୍ଯ ତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵତଃପ୍ରଭମ୍ । ଅମ୍ବରେ ଵିମଲେଽତିଷ୍ଠନ୍ପ୍ରାସାଦଂ କାମଗାମିନମ୍
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରାସାଦକୁ ଚଢ଼ି, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ରାଜର୍ଷଯଶ୍ଚୈଵ ସମାରୁହ୍ଯ ଦିଵୌକସଃ । ଶ୍ଵେତୋ ରାଜା ଵସୁମନାସ୍ତଥା ଭଦ୍ରଃ ପ୍ରଦର୍ଶନଃ
ସେଠାରେ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବଗଣ ଚଢ଼ିଥିଲେ— ଶ୍ୱେତ, ବସୁମନା, ଭଦ୍ର ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ।
ନୃଗୋ ଯଯାତିର୍ନହୁପୋ ମାନ୍ଧାତ ଭରତଃ କୁରୁଃ । ଅଷ୍ଟକଶ୍ଚ ଶିବିଶ୍ଚୋଭୌ ସ ଚ ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ
ନୃଗ, ଯୟାତି, ନହୁଷ, ମାନ୍ଧାତା, ଭାରତ, କୁରୁ, ଅଷ୍ଟକ, ଦୁଇ ଶିବି ଓ ପୁରୁରବା ରାଜା ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଡମ୍ଭୋଦ୍ଭଵଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନଃ ସଗରସ୍ତଥା। ଦିଲୀପଃ କେରଲଃ ପୂରୁଃ ଶର୍ଯାତିଃ ସୋମକସ୍ତଦା
ଡମ୍ଭୋଦ୍ଭବ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ, ସଗର, ଦିଲୀପ, କେରଳ, ପୁରୁ, ଶର୍ୟାତି ଓ ସୋମକ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।