ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଚୈଵ ଵେଦାଶ୍ଚ ନୈତଦନ୍ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ—ଏହି ସବୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।
ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଃ କ୍ଷମତାଂ ନାଯଂ କାଲୋ ଵିଭେଦନେ । ସର୍ଵେ ସଂହତ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯାମଃ ପାକଶାସନିମାଗତମ୍
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅ, ଆମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମୟ ବିଭେଦ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ବଜ୍ରଧାରୀ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ବଲସ୍ଯ ଵ୍ଯସନାନୀହ ଯାନ୍ଯୁକ୍ତାନି ମନୀଷିଭିଃ । ମୁଖ୍ଯୋ ଭେଦୋହି ତେଷାଂ ତୁ ପାପିଷ୍ଠୋ ଵିଦୁଷାଂ ମତଃ
ସେନାର ଯେତେ ଦୁଃଖ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ପ୍ରଧାନ ଓ ସବୁଠୁ ଖରାପ, ଏହି ମତ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ।
ନୈଵଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯମିଦଂ ଵାଚ୍ଯମସ୍ମାକଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । କିଂତୁ ରୋଷପରୀତେନ ଗୁରୁଣା ଭାଷିତା ଗୁଣାଃ
ଏଭଳି କଥା ଆମେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ କହିଛନ୍ତି।
ଶତ୍ରୋରପି ଗୁଣା ଗ୍ରାହ୍ଯା ଦୋଷା ଵାଚ୍ଯା ଗୁରୋରପି । ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ପୁତ୍ରେ ଶିଷ୍ଯେ ହିତଂ ଵଦେତ୍
ଶତ୍ରୁର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଗୁରୁର ଦୋଷ କହିବା ଉଚିତ। ପୁଅ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ସବୁପରି ଉପାୟରେ ଉପକୃତ କଥା କହିବା ଦରକାର।
ଆଚାର୍ଯ ଏଷ କ୍ଷମତାଂ ଶାନ୍ତିରତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଅଭିଦ୍ଯମାନେ ତୁ ଗୁରୌ ନିଵୃତ୍ତଂ ରୋଷକାରିତମ୍
ଏହି ଶିକ୍ଷକ, ଆମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହେଉ। ଗୁରୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ କରାଯାଉଥିବା କାମ ବନ୍ଦ ହେଉ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦ୍ରୋଣଂ କ୍ଷମଯାମାସ ଭାରତ। ସହ କର୍ଣେନ ଭୀଷ୍ମେଣ କୃପଂ ଚୈଵ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କ୍ଷମା କଲେ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃପା ସହିତ।
ଯଦେତତ୍ପ୍ରଥମଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତେନୈଵାହଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵୈ ପରମତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଆଗରୁ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ।
ଯଥା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପାର୍ଥୋ ନୋପସର୍ପତି ସଂଗରେ। ସାହସାଦ୍ଯଦି ଵା ମୋହାତ୍ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉନାହିଁ, ସାହସ କିମ୍ବା ମୂଢ଼ତାରେ, ତେଉଁପରି ନୀତି ଗଠିତ ହେଉ।
ଵନଵାସେ ହ୍ଯନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଦର୍ଶଯେନ୍ନ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ଧନଂ ଚାଲଭମାନୋଽତ୍ର ନାଦ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
ବନବାସ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ଧନଞ୍ଜୟ ଦେଖା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଧନ ଲଭିନାହିଁ ହେଲେ, ସେ ଆଜି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯଥା ନାଯଂ ସମାଯୁଞ୍ଜ୍ଯାଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କଥଂଚନ । ନ ଚ ସେନାଂ ପରାଜଯ୍ଯାତ୍ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ସେ କେଉଁଠି ହାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେନାକୁ ହରାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ନୀତି ଗଠିତ ହେଉ।
ଉକ୍ତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନାପି ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵାକ୍ଯମୀଦୃଶମ୍ । ତଦନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଥା ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ; ସେଥିକୁ ମନେ ପକାଇ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଯଥାଯଥ କଥା କହିବା ଦରକାର।
କଲାଃ କାଷ୍ଠାଶ୍ଚ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ମୁହୂର୍ତାଶ୍ଚ ଦିନାନି ଚ। ଅର୍ଧମାସାଶ୍ଚ ମାସାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାସ୍ତଥା
କଳା, କାଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ଅର୍ଧମାସ, ମାସ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ—ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଯୋଗ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଋତଵଶ୍ଚାପି ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ତଥା ସଂଵତ୍ସରା ଅପି। ଏଵଂ କାଲଵିଭାଗେନ କାଲଚକ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଋତୁ ଓ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଯୋଗ ହୋଇଛି; ଏପରି କାଳର ବିଭାଗରେ କାଳଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।
ତେଷାଂ କାଲାତିରେକେଣ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍। ପଞ୍ଚମେ ପଞ୍ଚମେ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵୌ ମାସାଵଧିମାସକୌ
କାଳର ଅତିରିକ୍ତ ଓ ତାରାଗଣର ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ, ପ୍ରତି ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ଦୁଇଟି ଅଧିମାସ ହୋଇଥାଏ।
ଏଷାମଭ୍ଯଧିକା ମାସାଃ ପଞ୍ଚ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ କ୍ଷପାଃ । ତ୍ରଯୋଦଶାନାଂ ଵର୍ଷାଣାମିତି ମେ ଵର୍ତତେ ମତିଃ
ଏହାର ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅଧିକ ମାସ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି, ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷରେ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ—ମୋ ମନେ ଏପରି ଭାବ।
ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁରେଵ ନିର୍ଵୃତ୍ତସ୍ତତୋ ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ
ଗତକାଲି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ତାପରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଫେରିଆସିଲେ।
ସର୍ଵଂ ଯଥାଵଚ୍ଚରିତଂ ଯଦ୍ଯଦେଭିଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍। ଏଵମେତଦ୍ଭ୍ରୁଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତୋ ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ
ଯେଉଁ କଥା ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ଜଣା ପରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଫେରିଆସିଲେ।
ସର୍ଵେ ପଞ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦାଃ। ଯେଷାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା କସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମେଽପରାଧ୍ନୁଯୁଃ
ପାଞ୍ଚେ ଜଣେ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ଥିଲେ, ସେମାନେ କେବେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିବେ କାହିଁକି?
କାମାତ୍କ୍ରୋଧାଚ୍ଚ ଲୋଭାଚ୍ଚ କାମକ୍ରୋଧଭଯାଦପି । ସ୍ନେହାଦ୍ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାଦ୍ଧର୍ମଂ ନାତ୍ଯେତି ଧର୍ମଜଃ
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଭୟ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଧର୍ମଜନ୍ମା କେବେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିନାହାନ୍ତି।
ଅଲୁବ୍ଧାଶ୍ଚୈଵ କୌନ୍ତେଯାଃ କୃତଵନ୍ତଶ୍ଚ ଦୁଷ୍କରମ୍। ନ ଚାପି କେଵଲଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛେଯୁସ୍ତେ ହ୍ଯଧର୍ମତଃ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନମାନେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କେବେ ଚାହିବେ ନାହିଁ।
ତଦୈଵ ତେ ହି ଵିକ୍ରାନ୍ତୁମୀଷୁଃ କୌରଵନନ୍ଦନାଃ । ଧର୍ମପାଶନିବଦ୍ଧାସ୍ତୁ ନ ଚେଲୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଵ୍ରତାତ୍
ସେହି ସମୟରେ କୌରବପୁତ୍ରମାନେ ସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଧର୍ମର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧା ଥିବାରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୀତିରୁ ହଟିନାହାନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚାନୃତ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସ ଚ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରାଭଵମ୍ । ଵୃଣୁଯୁର୍ମାଣଂ ପାର୍ଥା ନାନୃତତ୍ଵଂ କଥଂଚନ
ଯିଏ ଅସତ୍ୟରେ ପରିଚିତ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପରାଜିତ ହେବ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଚୟନ କରିବେ, କେବେ ଅସତ୍ୟ ନୁହଁ।
ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ କାଲେ ସ୍ଵାନର୍ଥାନ୍ନୋତ୍ସୃଜେଯୁର୍ନରର୍ଷଭାଃ । ଅପି ଵଜ୍ରଭୃତା ଗୁପ୍ତାଂସ୍ତଥାଵୀର୍ଯା ହି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସମୟ ଆସିଲେ, ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ, ସେମାନେ କେବେ ତାକୁ ଛାଡିବେ ନାହିଁ; ଏକା ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏପରି ସାହସି।
ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧ୍ଯେମ ସମରେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରମ୍
ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ତସ୍ମାଦ୍ଯଦତ୍ର କଲ୍ଯାଣଂ ଲୋକେ ସଦ୍ଭିରନୁଷ୍ଠିତମ୍। ତତ୍ସଂଵିଧୀଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ମା ଵୋ ହ୍ଯର୍ଥୋଽଭ୍ଯଗାତ୍ପରମ୍
ଏହିପରି ଯାହା ଲୋକରେ ଭଲ ଓ ସତ୍କର୍ମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ତାହା ଶୀଘ୍ର କରାଯାଉ, ନାହିଁଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଆସିପାରେ।
ନ ହି ପଶ୍ଯାମି ସଂଗ୍ରାମେ କଦାଚିଦପି କୌରଵ । ଏକାନ୍ତସିଦ୍ଧିଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ମୁଁ କୌରବ, କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ଧନଞ୍ଜୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ରାଜନ।
ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ସଂଗ୍ରାମେ ଭାଵାଭାଵୌ ଜଯାଜଯୌ । ଅଵଶ୍ଯମେକଂ ସ୍ପୃଶତୋ ଦୃଷ୍ଟମେତଦସଂଶଯମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଲାଭ ଓ ହାନି, ଜୟ ଓ ପରାଜୟ, ଏଠାରୁ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧୋପଚରିତଂ କର୍ମ ଵା ଧର୍ମସଂହିତମ୍ । କ୍ରିଯତାମାଶୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ତେଣୁ, ରାଜନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହା ଉଚିତ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ, ଧନଞ୍ଜୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଏକୋ ହି ସମରେ ପାର୍ଥଃ ପୃଥିଵୀଂ ନିର୍ଦହେଚ୍ଛରୈଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଭୂତ୍ଵା କିଂ ପୁନଃ କୌରଵାନ୍ରଣେ । ତସ୍ମାତ୍ସନ୍ଧିଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳିପାରନ୍ତି; ଭାଇମାନେ ସହିତ ହେଲେ, କୌରବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ହେବ? ତେଣୁ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଠିକ୍ ମନେ କରନ୍ତି, ସମ୍ମତି କରନ୍ତୁ।