ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଜିତଃ କସ୍ମିନ୍ଭୀମଶ୍ଚ ବଲିନାଂଵରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ତ୍ଵଯା କସ୍ମିନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ନିର୍ଜିତଂ ପୁରା
କେଉଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିମ୍ବା ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ହାରିଥିଲେ? ତୁମେ କେଉଁ ସଂଗ୍ରାମରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଜିତିଥିଲ?
ତଥୈଵ କତମଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣା ଜିତା ତ୍ଵଯା । ଏକଵସ୍ତ୍ରା ସଭାଂ ନୀତା କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମନ୍ରଜସ୍ଵଲା
ଏଭଳି କେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ହରାଇଛ, ଯିଏ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ?
ମୂଲମେଷାଂ ମହତ୍କୃତ୍ତଂ ସାରାର୍ଥୀ ଚନ୍ଦନଂ ଯଥା। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କର୍ମ ସମାସ୍ଥାଯ ତତ୍ର କିଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ଭଳି ଚାଲାଯାଇଛି, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ରଥୀ ଚନ୍ଦନ ଗଛ କାଟେ। ଏପରି ନିମ୍ନ କାମ କରି, ସେଠାରେ ବିଦୁର କଣ କହିଥିଲେ?
ଯଥାଶକ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାମମର୍ଷଂ ଲକ୍ଷଯାମହେ। ଅନ୍ଯେଷାମପି ସତ୍ଵାନାମପି କୀଟପିପୀଲିକୈଃ
ଆମେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖୁଛୁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, କୀଟ ଓ ପିପିଲିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସଂପରିକ୍ଲେଶଂ ନ କ୍ଷନ୍ତୁଂ ପାଣ୍ଡଵୋଽର୍ହତି। କ୍ଷଯାଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ।
ତ୍ଵଂ ପୁନଃ ପଣ୍ଡିତୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯାଚାର୍ଯଂ କ୍ଷେପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଵୈରାନ୍ତକରଣୋ ଜିଷ୍ଣୁର୍ନ ନଃ ଶେଷଂ କରିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଜିଷ୍ଣୁ ଆମେ କାହାକୁ ମାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ଦେଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନାସୁରା ନ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ଭଯାଦିହ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେରନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଯଂ ଯମେକୋପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଗ୍ରାମେ ନିପତିଷ୍ଯତି । ଵୃକ୍ଷଂ ଗରୁଡଵଦ୍ଵେଗାଦ୍ଵିନିହତ୍ଯାନ୍ତମେଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏକା ରାଗି ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ, ଗରୁଡ଼ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଧନୁଷ୍ଯମରରାଟ୍ସମମ୍ । ଵାସୁଦେଵସମଂ ଯୁଦ୍ଧେ ତଂ ପାର୍ଥଂ କୋ ନ ପୂଜଯେତ୍
ଯିଏ ତୁମ ପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପରି, ସେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କିଏ ସମ୍ମାନ ନଦେବ?
ଦେଵଂ ଦୈଵେନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ମାନୁପେଣ ଚ ମାନୁପମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ଯୋ ହନ୍ଯାତ୍କୋଽର୍ଜୁନେନ ସମଃ ପୁମାନ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭଳି, ମଣିଷକୁ ମଣିଷ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରିପାରେ, ସେ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ କିଏ ଅଛି?
ପୁତ୍ରାଦନଵମଃ ଶିଷ୍ଯ ଇତି ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ। ଏତେନାପି ନିମିତ୍ତେନ ପ୍ରିଯୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛି ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନବମ ପୁଅ। ଏହି କାରଣରୁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବ ଅତି ପ୍ରିୟ।
ଯଥା ତ୍ଵମକରୋର୍ଦ୍ଯୂତମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଯଥାଽହରଃ । ଯଥାଽନୈଷୀଃ ସଭାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ତଥା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ପାଣ୍ଡଵଂ
ତୁମେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଜୁଆ ଖେଳିଥିଲେ, ଯେପରି ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣାକୁ ସଭାକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେହିପରି ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଅଯଂ ତେ ମାତୁଲଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ କୋଵିଦଃ । ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵୀ ଗାନ୍ଧାରଃ ଶକୁନିର୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତାମିହ
ଏଠାରେ ତୁମର ମାମା ଶକୁନି, ଗାନ୍ଧାରର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଜୁଆରୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ନାକ୍ଷାନ୍କ୍ଷିପତି ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ନ କୃତଂ ଦ୍ଵାପରଂ ନ ଚ। ଜ୍ଵଲତୋ ନିଶିତାନ୍ବାଣାଂସ୍ତାଂସ୍ତାନ୍କ୍ଷିପତି ଗାଣ୍ଡିଵଂ
ସେ ଜୁଆ ଖେଳେନାହିଁ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଫିଙ୍ଗେନାହିଁ, ଦ୍ୱାପର ଦାୟ ମାରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଆବାବାରି ଫିଙ୍ଗେ।
ନ ହି ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ମୁକ୍ତା ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷାଃ ସୁତେଜନାଃ । ନାନ୍ତରେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣାଃ
ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛୁଟିଥିବା ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷ ଓ ଭଲ ତିଆରି ବାଣଗୁଡିକ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ରୁହିନାହିଁ, ପାହାଡ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡିକ ଭିଦିଯାନ୍ତି।
ଅନ୍ତକଃ ପଵନୋ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତଥାଽଗ୍ନିର୍ବଡଵାମୁଖଃ । କୁର୍ଯୁରେତେ କ୍ଵଚିଚ୍ଛେଷଂ ନ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଯମ, ପବନ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନି କେବେ କେବେ କିଛି ଲୋକକୁ ରଖିଦେଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ଧନଞ୍ଜୟ କେବେ ମାନେ ରଖିନାହିଁ।
ଯଥା ସଭାଯାଂ ଦ୍ଯୂତଂ ତ୍ଵଂ ମାତୁଲେନ ମହାକରୋଃ । ତଥା ଯୁଦ୍ଧସ୍ଵ ସଂଗ୍ରାମେ ସୌବଲେନ ସୁରକ୍ଷିତଃ
ତୁମେ ଯେପରି ସଭାରେ ମାମାଙ୍କ ସହ ଜୁଆ ଖେଳିଥିଲେ, ସେହିପରି ସଉବଳଙ୍କ ସହ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତାଂ କାମମାଚାର୍ଯୋ ନାହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ମତ୍ସ୍ଯୋ ହ୍ଯସ୍ମାଭିରାଯୋଧ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯାଗଚ୍ଛେଦ୍ଗଵାଂପଦମ୍
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚାହିଁଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ। ଯଦି ମତ୍ସ୍ୟ ଗୋମାନ୍ୟ ନେବାକୁ ଆସିବେ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତତ୍ର ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲଂ ହିତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁ ଓଁଶଜ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁରୁ ସଭାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉପକୃତିକର ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସାଧୁ ପଶ୍ଯତି ଵୈ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ ସାଧ୍ଵନୁପଶ୍ଯତି । ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଃ ସହଜଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ସାଧୁ ଭାଷତେ
ଡ୍ରୋଣ ଠିକ୍ ଦେଖନ୍ତି, କୃପ ଠିକ୍ ଦେଖନ୍ତି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତି।
କର୍ଣସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ କେଵଲଂ ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତି। ଆଚାର୍ଯୋ ନାଵମନ୍ତଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷେଣ ଵିଜାନତା। ଦେଶକାଲୌ ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ମେ ମତିଃ
କର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେଶ ଓ ସମୟ ଭାବି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି ମୋର ମତ।
ଯସ୍ଯ ସୂର୍ଯସମାଃ ପ़ଞ୍ଚ ସପତ୍ନାଃ ସ୍ଯୁଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। କଥମଭ୍ଯୁଦଯେ ତେଷାଂ ନ ପ୍ରମୁହ୍ଯେତ ପଣ୍ଡିତଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଅଛି, ସେମାନେ ଉଠିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କିପରି ଭ୍ରମିତ ହେବେନାହିଁ?
ସ୍ଵାର୍ଥେ ସର୍ଵେ ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତି ଯେଽପି ଧର୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ । ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ଵଂ ନ ଜାନାତି ଯତ୍ତୁ କାର୍ଯଂ ନରାଧିପଃ
ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ରାଜା କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଜାଣିନାହିଁ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋପି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ନୈଵ ପଶ୍ଯତି ନାଘ୍ରାତି ମନ୍ଦଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଠିକ୍ ଦେଖିନାହିଁ, ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ ପୁନର୍ଦ୍ରୌଣିମୁଵାଚ ହ। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାମ୍ନା ବୁଦ୍ଧିମତାଂଵରଃ
ଏପରି କହି ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡି, ସେ ପୁନି ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ଞାନୀ।
କର୍ଣୋ ହି ଯଦଵୋଚତ୍ତ୍ଵାଂ ତେଜସ୍ସଂଜନନାଯ ତତ୍। ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଃ କ୍ଷମତାଂ ମହତ୍କାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
କର୍ଣ୍ଣ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ; ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏଠାରେ ବଡ଼ କାମ ଆସିଛି।
ନାଯଂ କାଲୋ ଵିରୋଧସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତା ସର୍ଵମାଚାର୍ଯେଣ କୃପେଣ ଚ
କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଏହା ବିରୋଧ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ; ଆପଣମାନେ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ କୃପା, ସବୁ କଷ୍ଟ ସହିବା ଉଚିତ୍।
ଭଵତାଂ ହି କୃତାସ୍ତ୍ରତ୍ଵଂ ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯେ ପ୍ରଭା ତଥା । ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵଥା ନାପକୃଷ୍ଯତେ । ଏଵଂ ଭଵତ୍ସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଆପଣମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଛି; ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେପରି କେବେ କମିନାହିଁ, ସେପରି ଆପଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଚତ୍ଵାର ଏକତୋ ଵେଦାଃ କ୍ଷାତ୍ରମେକତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ। ନୈତତ୍ସମସ୍ତମୁଭଯଂ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦନୁଶୁଶ୍ରୁମ। ଅନ୍ଯତ୍ର ଭାରତାଚାର୍ଯାତ୍ସୁପୁତ୍ରାଦିତି ମେ ମତିଃ
ଏକ ପାଖରେ ଚାରିଟି ବେଦ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଛି; ଦୁଇଟି ଏକାସାଥିରେ କେହି ମଧ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ, ଭାରତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ଛଡ଼ି। ଏହି ମନେ ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଵେଦାନ୍ତାଶ୍ଚ ପୁରାଣାନି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯମୃତେ ରାଜନ୍କୋ ଦ୍ରୋଣାଦଧିକୋ ଭଵେତ୍
ବେଦର ଅନ୍ତ, ପୁରାଣ, ପୁରାତନ ଇତିହାସ—ଏହି ସବୁରେ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଛଡ଼ି, କେହି ରାଜା ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।