ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵିହିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ । ଧନଂ ଯୈରଧିଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ନ ଦୁଷ୍ଯତି
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର କର୍ମ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନ ଅର୍ଜନ ହୁଏ ଏବଂ କରିଲେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଧୀତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦାନ୍ଯାଜଯେତ ଯଜେତ ଵା । କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଧନମାହୃତ୍ଯ ଯଜେତୈଵ ନ ଯାଜଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ପଢ଼ି, ଯଜ୍ଞ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଳିବା ଉଚିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵୈଶ୍ଯୋଽଧିଗମ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି ଵାର୍ତାକର୍ମାଣି କାରଯେତ୍
ଏକ ଵୈଶ୍ୟ, ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପରେ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ କୃଷି କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଵନ୍ଦନାଯୋଗଵିଧିଭିର୍ଵୈତସୀଂ ଵୃତ୍ତିମାଶ୍ରିତଃ
ଏକ ଶୂଦ୍ର ସଦା ତିନି ଉଚ୍ଚ ଜାତିଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ଆଦର ସହିତ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।
ଵର୍ତମାନା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାପି ମହୀମିମାମ୍ । ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ମହାଭାଗା ଯଜ୍ଞାନ୍ସୁଵିପୁଲାନପି
ଯେମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଭୂମି ପାଇଁ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
କା ଜାତିସ୍ତେଷୁ ସୂତେଯଂ କେଽପି ମନ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚ କାଃ । କେଯଂ ଵର୍ଣେଷୁ ଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵକ୍ତୃଭୋକ୍ତୃନିଯନ୍ତୃଷୁ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଜନ୍ମ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କେଉଁ କ୍ରିୟା? ଏହି ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, କଥାକାହିବା, ଭୋଗ କରିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ କଣ ଭିନ୍ନତା?
ଦୁର୍ଯୋଧନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କର୍ଣଂ ଚ କୁରୁସଂସାଦ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମତର୍ଜଯତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କୁରୁ ସଭାରେ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଭୟଙ୍କର ରାଗି ହୋଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ତାଡ଼ନା କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦ୍ଯୂତେନ କୋ ରାଜ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସ୍ତୋଷ୍ଟୁର୍ମହତି । ତଥା ନୃଶଂସରୂପୋଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ନିର୍ଘୃଣଃ
କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୁଆ ଖେଳି ରାଜ୍ୟ ଜିତିଲେ, ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ? ଏହିପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ନିଷ୍ଠୁର ଓ କଠୋର।
ତଥାଽଧିଗମ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି କୋ ଵିକତ୍ଥେଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ନିକୃତ୍ଯା ଵଞ୍ଚନାଯୋଗୈଶ୍ଚରନ୍ଵୈତଂସିକୋ ଯଥା
କିଏ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଚତୁରାଇ ଓ ଠକିବା ଉପାୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି ଗର୍ବ କରିପାରିବ?
କତମଦ୍ଦ୍ଵୈରଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାଜୈଷୀର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଵା ଧନଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵଯା ହୃତମ୍
କେଉଁ ରଥଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଧନଞ୍ଜୟ, ନକୁଳ କିମ୍ବା ସହଦେବଙ୍କୁ ହରାଇଛ? ତୁମେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଧନ ନେଇଛ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଜିତଃ କସ୍ମିନ୍ଭୀମଶ୍ଚ ବଲିନାଂଵରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ତ୍ଵଯା କସ୍ମିନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ନିର୍ଜିତଂ ପୁରା
କେଉଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିମ୍ବା ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ହାରିଥିଲେ? ତୁମେ କେଉଁ ସଂଗ୍ରାମରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଜିତିଥିଲ?
ତଥୈଵ କତମଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣା ଜିତା ତ୍ଵଯା । ଏକଵସ୍ତ୍ରା ସଭାଂ ନୀତା କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମନ୍ରଜସ୍ଵଲା
ଏଭଳି କେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ହରାଇଛ, ଯିଏ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ?
ମୂଲମେଷାଂ ମହତ୍କୃତ୍ତଂ ସାରାର୍ଥୀ ଚନ୍ଦନଂ ଯଥା। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କର୍ମ ସମାସ୍ଥାଯ ତତ୍ର କିଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ଭଳି ଚାଲାଯାଇଛି, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ରଥୀ ଚନ୍ଦନ ଗଛ କାଟେ। ଏପରି ନିମ୍ନ କାମ କରି, ସେଠାରେ ବିଦୁର କଣ କହିଥିଲେ?
ଯଥାଶକ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାମମର୍ଷଂ ଲକ୍ଷଯାମହେ। ଅନ୍ଯେଷାମପି ସତ୍ଵାନାମପି କୀଟପିପୀଲିକୈଃ
ଆମେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖୁଛୁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, କୀଟ ଓ ପିପିଲିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସଂପରିକ୍ଲେଶଂ ନ କ୍ଷନ୍ତୁଂ ପାଣ୍ଡଵୋଽର୍ହତି। କ୍ଷଯାଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ।
ତ୍ଵଂ ପୁନଃ ପଣ୍ଡିତୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯାଚାର୍ଯଂ କ୍ଷେପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଵୈରାନ୍ତକରଣୋ ଜିଷ୍ଣୁର୍ନ ନଃ ଶେଷଂ କରିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଜିଷ୍ଣୁ ଆମେ କାହାକୁ ମାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ଦେଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନାସୁରା ନ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ଭଯାଦିହ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେରନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଯଂ ଯମେକୋପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଗ୍ରାମେ ନିପତିଷ୍ଯତି । ଵୃକ୍ଷଂ ଗରୁଡଵଦ୍ଵେଗାଦ୍ଵିନିହତ୍ଯାନ୍ତମେଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏକା ରାଗି ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ, ଗରୁଡ଼ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଧନୁଷ୍ଯମରରାଟ୍ସମମ୍ । ଵାସୁଦେଵସମଂ ଯୁଦ୍ଧେ ତଂ ପାର୍ଥଂ କୋ ନ ପୂଜଯେତ୍
ଯିଏ ତୁମ ପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପରି, ସେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କିଏ ସମ୍ମାନ ନଦେବ?
ଦେଵଂ ଦୈଵେନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ମାନୁପେଣ ଚ ମାନୁପମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ଯୋ ହନ୍ଯାତ୍କୋଽର୍ଜୁନେନ ସମଃ ପୁମାନ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭଳି, ମଣିଷକୁ ମଣିଷ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରିପାରେ, ସେ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ କିଏ ଅଛି?
ପୁତ୍ରାଦନଵମଃ ଶିଷ୍ଯ ଇତି ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ। ଏତେନାପି ନିମିତ୍ତେନ ପ୍ରିଯୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛି ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନବମ ପୁଅ। ଏହି କାରଣରୁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବ ଅତି ପ୍ରିୟ।
ଯଥା ତ୍ଵମକରୋର୍ଦ୍ଯୂତମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଯଥାଽହରଃ । ଯଥାଽନୈଷୀଃ ସଭାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ତଥା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ପାଣ୍ଡଵଂ
ତୁମେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଜୁଆ ଖେଳିଥିଲେ, ଯେପରି ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣାକୁ ସଭାକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେହିପରି ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଅଯଂ ତେ ମାତୁଲଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ କୋଵିଦଃ । ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵୀ ଗାନ୍ଧାରଃ ଶକୁନିର୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତାମିହ
ଏଠାରେ ତୁମର ମାମା ଶକୁନି, ଗାନ୍ଧାରର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଜୁଆରୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ନାକ୍ଷାନ୍କ୍ଷିପତି ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ନ କୃତଂ ଦ୍ଵାପରଂ ନ ଚ। ଜ୍ଵଲତୋ ନିଶିତାନ୍ବାଣାଂସ୍ତାଂସ୍ତାନ୍କ୍ଷିପତି ଗାଣ୍ଡିଵଂ
ସେ ଜୁଆ ଖେଳେନାହିଁ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଫିଙ୍ଗେନାହିଁ, ଦ୍ୱାପର ଦାୟ ମାରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଆବାବାରି ଫିଙ୍ଗେ।
ନ ହି ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ମୁକ୍ତା ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷାଃ ସୁତେଜନାଃ । ନାନ୍ତରେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣାଃ
ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛୁଟିଥିବା ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷ ଓ ଭଲ ତିଆରି ବାଣଗୁଡିକ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ରୁହିନାହିଁ, ପାହାଡ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡିକ ଭିଦିଯାନ୍ତି।
ଅନ୍ତକଃ ପଵନୋ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତଥାଽଗ୍ନିର୍ବଡଵାମୁଖଃ । କୁର୍ଯୁରେତେ କ୍ଵଚିଚ୍ଛେଷଂ ନ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଯମ, ପବନ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନି କେବେ କେବେ କିଛି ଲୋକକୁ ରଖିଦେଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ଧନଞ୍ଜୟ କେବେ ମାନେ ରଖିନାହିଁ।
ଯଥା ସଭାଯାଂ ଦ୍ଯୂତଂ ତ୍ଵଂ ମାତୁଲେନ ମହାକରୋଃ । ତଥା ଯୁଦ୍ଧସ୍ଵ ସଂଗ୍ରାମେ ସୌବଲେନ ସୁରକ୍ଷିତଃ
ତୁମେ ଯେପରି ସଭାରେ ମାମାଙ୍କ ସହ ଜୁଆ ଖେଳିଥିଲେ, ସେହିପରି ସଉବଳଙ୍କ ସହ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତାଂ କାମମାଚାର୍ଯୋ ନାହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ମତ୍ସ୍ଯୋ ହ୍ଯସ୍ମାଭିରାଯୋଧ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯାଗଚ୍ଛେଦ୍ଗଵାଂପଦମ୍
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚାହିଁଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ। ଯଦି ମତ୍ସ୍ୟ ଗୋମାନ୍ୟ ନେବାକୁ ଆସିବେ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତତ୍ର ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲଂ ହିତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁ ଓଁଶଜ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁରୁ ସଭାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉପକୃତିକର ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସାଧୁ ପଶ୍ଯତି ଵୈ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ ସାଧ୍ଵନୁପଶ୍ଯତି । ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଃ ସହଜଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ସାଧୁ ଭାଷତେ
ଡ୍ରୋଣ ଠିକ୍ ଦେଖନ୍ତି, କୃପ ଠିକ୍ ଦେଖନ୍ତି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତି।