ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ପିତାପୁତ୍ରୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡଶ୍ଚ ନିର୍ଵିଷ୍ଟୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ
ମିତ୍ର ପାଇଁ ଏହି କାମ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ପିତାପୁଅ ମିଶି କରିଛନ୍ତି; ଆପଣମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଇପାରନ୍ତୁ।
ଭିକ୍ଷାଂ ହରସ୍ଵ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞାନନୁଚରସ୍ଵ ଚ। ଆମନ୍ତ୍ରଣାନି ଭୁଙ୍କ୍ଷାଦ୍ଯ ମାଽସ୍ମାନ୍ଯୁଦ୍ଧେନ ଭୀଷଯ
ଆପଣ ସଦା ଭିକ୍ଷା ମାଗନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ; ଆଜି ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଖାଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ କଥା କହି ଆମକୁ ଭୟ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଭାର୍ଗଵାସ୍ତ୍ରଂ ମଯା ମୁକ୍ତଂ ନିର୍ଦହେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। କିଂ ପୁନଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମେକମର୍ଜୁନମାହଵେ
ମୁଁ ଯଦି ଭାର୍ଗବ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜଳାଇଦେବି; ତେବେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିପାରିବେ?
ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପଦଵୀଂ ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵମାଶ୍ରିତାଃ । କୀଚକାନାଂ ତୁ ବଲିନାଂ ଶତ୍ରୁସେନାଵମର୍ଦିନାମ୍
ମାତ୍ସ୍ୟ ଲୋକେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି ପଥରେ ଆସିବେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୀଚକମାନେ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଚୁର୍ମାର କରୁଥିବା—
ତାନହଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ଭଵତା ଗମ୍ଯତାଂ ଗୃହମ୍ । କିଂ ଵେଦଵାଦିନାଂ କାର୍ଯଂ ପରସ୍ନେହାନୁଭାଷିଣାମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ଆପଣ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ବେଦ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଉଵାଚ ଵଦତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଶ୍ୱଥାମା, କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ନ ଚ ତାଵଞ୍ଜିତା ଗାଵୋ ନ ଚ ସୀମାନ୍ତରଂ ଗତାଃ। ନ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କର୍ଣ ଵିକତ୍ଥସେ
ଗାଁମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜିତା ହୋଇନାହାନ୍ତି, ସୀମା ପାର କରିନାହାନ୍ତି; ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ତଥାପି କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ।
ବହୂନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପଠନ୍ତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତେଷୁ କିଂସ୍ଵିଦିଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ଯୂତେ ଜୀଯେତ ଯନ୍ନୃପଃ
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ରାଜା ଜୁଆ ଖେଳି ଜିତିବା ଉଚିତ?
ସଂଗ୍ରାମାନ୍ଵିପୁଲାଞ୍ଜିତ୍ଵା ଲବ୍ଧା ଚ ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍ । ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ନେହ କତ୍ଥନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି, ବହୁ ଧନ ଲାଗି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜିତିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏଠାରେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପଚତ୍ଯଗ୍ନିରଵାକ୍ଯସ୍ତୁ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭାତି ଦିଵାକରଃ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ଧାରଯତେ ଲୋକାନ୍ଵସୁଧା ସଚରାଚରାନ୍
ଅଗ୍ନି କିଛି କହିବା ଛାଡ଼ି ରନ୍ଧେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିରବରେ ତେଜ ଦେଉଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଚୁପ୍ଚାପ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବୋହି ରହିଛି।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵିହିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ । ଧନଂ ଯୈରଧିଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ନ ଦୁଷ୍ଯତି
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର କର୍ମ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନ ଅର୍ଜନ ହୁଏ ଏବଂ କରିଲେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଧୀତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦାନ୍ଯାଜଯେତ ଯଜେତ ଵା । କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଧନମାହୃତ୍ଯ ଯଜେତୈଵ ନ ଯାଜଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ପଢ଼ି, ଯଜ୍ଞ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଳିବା ଉଚିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵୈଶ୍ଯୋଽଧିଗମ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି ଵାର୍ତାକର୍ମାଣି କାରଯେତ୍
ଏକ ଵୈଶ୍ୟ, ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପରେ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ କୃଷି କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଵନ୍ଦନାଯୋଗଵିଧିଭିର୍ଵୈତସୀଂ ଵୃତ୍ତିମାଶ୍ରିତଃ
ଏକ ଶୂଦ୍ର ସଦା ତିନି ଉଚ୍ଚ ଜାତିଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ଆଦର ସହିତ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।
ଵର୍ତମାନା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାପି ମହୀମିମାମ୍ । ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ମହାଭାଗା ଯଜ୍ଞାନ୍ସୁଵିପୁଲାନପି
ଯେମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଭୂମି ପାଇଁ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
କା ଜାତିସ୍ତେଷୁ ସୂତେଯଂ କେଽପି ମନ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚ କାଃ । କେଯଂ ଵର୍ଣେଷୁ ଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵକ୍ତୃଭୋକ୍ତୃନିଯନ୍ତୃଷୁ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଜନ୍ମ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କେଉଁ କ୍ରିୟା? ଏହି ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, କଥାକାହିବା, ଭୋଗ କରିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ କଣ ଭିନ୍ନତା?
ଦୁର୍ଯୋଧନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କର୍ଣଂ ଚ କୁରୁସଂସାଦ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମତର୍ଜଯତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କୁରୁ ସଭାରେ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଭୟଙ୍କର ରାଗି ହୋଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ତାଡ଼ନା କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦ୍ଯୂତେନ କୋ ରାଜ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସ୍ତୋଷ୍ଟୁର୍ମହତି । ତଥା ନୃଶଂସରୂପୋଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ନିର୍ଘୃଣଃ
କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୁଆ ଖେଳି ରାଜ୍ୟ ଜିତିଲେ, ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ? ଏହିପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ନିଷ୍ଠୁର ଓ କଠୋର।
ତଥାଽଧିଗମ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି କୋ ଵିକତ୍ଥେଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ନିକୃତ୍ଯା ଵଞ୍ଚନାଯୋଗୈଶ୍ଚରନ୍ଵୈତଂସିକୋ ଯଥା
କିଏ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଚତୁରାଇ ଓ ଠକିବା ଉପାୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି ଗର୍ବ କରିପାରିବ?
କତମଦ୍ଦ୍ଵୈରଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାଜୈଷୀର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଵା ଧନଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵଯା ହୃତମ୍
କେଉଁ ରଥଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଧନଞ୍ଜୟ, ନକୁଳ କିମ୍ବା ସହଦେବଙ୍କୁ ହରାଇଛ? ତୁମେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଧନ ନେଇଛ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଜିତଃ କସ୍ମିନ୍ଭୀମଶ୍ଚ ବଲିନାଂଵରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ତ୍ଵଯା କସ୍ମିନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ନିର୍ଜିତଂ ପୁରା
କେଉଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିମ୍ବା ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ହାରିଥିଲେ? ତୁମେ କେଉଁ ସଂଗ୍ରାମରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଜିତିଥିଲ?
ତଥୈଵ କତମଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣା ଜିତା ତ୍ଵଯା । ଏକଵସ୍ତ୍ରା ସଭାଂ ନୀତା କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମନ୍ରଜସ୍ଵଲା
ଏଭଳି କେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ହରାଇଛ, ଯିଏ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ?
ମୂଲମେଷାଂ ମହତ୍କୃତ୍ତଂ ସାରାର୍ଥୀ ଚନ୍ଦନଂ ଯଥା। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କର୍ମ ସମାସ୍ଥାଯ ତତ୍ର କିଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ଭଳି ଚାଲାଯାଇଛି, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ରଥୀ ଚନ୍ଦନ ଗଛ କାଟେ। ଏପରି ନିମ୍ନ କାମ କରି, ସେଠାରେ ବିଦୁର କଣ କହିଥିଲେ?
ଯଥାଶକ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାମମର୍ଷଂ ଲକ୍ଷଯାମହେ। ଅନ୍ଯେଷାମପି ସତ୍ଵାନାମପି କୀଟପିପୀଲିକୈଃ
ଆମେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖୁଛୁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, କୀଟ ଓ ପିପିଲିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସଂପରିକ୍ଲେଶଂ ନ କ୍ଷନ୍ତୁଂ ପାଣ୍ଡଵୋଽର୍ହତି। କ୍ଷଯାଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ।
ତ୍ଵଂ ପୁନଃ ପଣ୍ଡିତୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯାଚାର୍ଯଂ କ୍ଷେପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଵୈରାନ୍ତକରଣୋ ଜିଷ୍ଣୁର୍ନ ନଃ ଶେଷଂ କରିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଜିଷ୍ଣୁ ଆମେ କାହାକୁ ମାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ଦେଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନାସୁରା ନ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ଭଯାଦିହ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେରନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଯଂ ଯମେକୋପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଗ୍ରାମେ ନିପତିଷ୍ଯତି । ଵୃକ୍ଷଂ ଗରୁଡଵଦ୍ଵେଗାଦ୍ଵିନିହତ୍ଯାନ୍ତମେଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏକା ରାଗି ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ, ଗରୁଡ଼ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଧନୁଷ୍ଯମରରାଟ୍ସମମ୍ । ଵାସୁଦେଵସମଂ ଯୁଦ୍ଧେ ତଂ ପାର୍ଥଂ କୋ ନ ପୂଜଯେତ୍
ଯିଏ ତୁମ ପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପରି, ସେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କିଏ ସମ୍ମାନ ନଦେବ?
ଦେଵଂ ଦୈଵେନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ମାନୁପେଣ ଚ ମାନୁପମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ଯୋ ହନ୍ଯାତ୍କୋଽର୍ଜୁନେନ ସମଃ ପୁମାନ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭଳି, ମଣିଷକୁ ମଣିଷ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରିପାରେ, ସେ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ କିଏ ଅଛି?