ଅସ୍ମାଭିରେଵ ନିକୃତୋ ଵର୍ଷାଣୀହ ତ୍ରଯୋଦଶ। ସିଂହଃ ପାଶଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ନଃ ଶେଷଂ କରିଷ୍ଯତି
ଏଠାରେ ତେର ବର୍ଷ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଦମନ କରିଥିଲୁ; ଏବେ ସିଂହ ପାଶ ବାହାରିଲେ, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ଏକାନ୍ତେ ପାର୍ଥମାସୀନଂ କୂପେଽଗ୍ନିମିଵ ସଂଵୃତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନାଦଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମୋ ଭଯମୁତ୍ତମମ୍
ପାର୍ଥ ଏକାନ୍ତରେ କୁଆଁ ଭିତରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ବସିଥିଲେ, ଆମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ବଡ଼ ଆପଦକୁ ଆଣିଛୁ।
ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ତୂଲରାଶୌ ତୁ ଏକୋଽଗ୍ନିଂ ଶମଯେତ୍କଥମ୍ । ସହ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯାମହେ ପାର୍ଥମାଗତଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍
ଏକା ଲୋକେ କିପରି ପାହାଡ଼ ତୁଳା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇପାରିବ? ଯୁଦ୍ଧକୁ ମତିହରା ପାର୍ଥ ଆସିଛନ୍ତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ତା ଵଯଂ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଯୁଦ୍ଧାଯାଵସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଥମାଗତଂ ପାକଶାସନିମ୍
ଆମେ ଯଦିଓ ପ୍ରବଳ, ବ୍ୟୁହରେ ଥିବା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର।
ଯତ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ଷଡ୍ରଥାଃ ପରିକୀର୍ଯନ୍ତାଂ ଵଜ୍ରପାଣିମିଵାସୁରାଃ
ତୁମେ ଛଅଜଣେ ସମସ୍ତେ ମିଶି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଧର, ଏବଂ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଆସୁରମାନେ ଯେପରି ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ, ସେପରି ଛିଟିଯାଅ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଭଵାନ୍ଦ୍ରୌଣିସ୍ତଥା ଵଯମ୍। ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯାମହେ ପାର୍ଥଂ କର୍ଣ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ
ଦ୍ରୋଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭୀଷ୍ମ, ମୁଁ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ପାର୍ଥଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଅତି ଉତ୍ସାହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯସଂଗତ୍ଯ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଜେଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ସଂଗତ୍ଯ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ସର୍ଵେ ଜେଷ୍ଯମାହେ ଵଯମ୍ ।। 26
ଯଦି ଆମେ ଏକତାରେ ନ ରହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଯଦି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବୁ।
କୃପସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣୋ ରାଜନ୍ଯୁଧାଂପତିଃ । ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସଂରବ୍ଧୋ ଗର୍ହଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୃପମ୍
କୃପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣ ରାଗରେ ପୁନି କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି।
ଲକ୍ଷଯାମ୍ଯହମାଚାର୍ଯଂ ଭଯାଦ୍ଭକ୍ତିଂ ଗତଂ ରିପୌ । ଭୀତେନ ହି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ ।। 2
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଗୁରୁଦେବ, ଆପଣ ଭୟରୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଭୟଭିତ ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ନନୁ ଵାରୁଣମାଗ୍ନେଯଂ ଯାମ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ଵହୀନସ୍ଯ ତେ ଵୃଥା
ବାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବାୟୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଶିର ଅସ୍ତ୍ର ଯେଉଁହେଉଁ, ଯଦି ମନୋବଳ ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ କାମ ନାହିଁ।
ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ପିତାପୁତ୍ରୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡଶ୍ଚ ନିର୍ଵିଷ୍ଟୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ
ମିତ୍ର ପାଇଁ ଏହି କାମ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ପିତାପୁଅ ମିଶି କରିଛନ୍ତି; ଆପଣମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଇପାରନ୍ତୁ।
ଭିକ୍ଷାଂ ହରସ୍ଵ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞାନନୁଚରସ୍ଵ ଚ। ଆମନ୍ତ୍ରଣାନି ଭୁଙ୍କ୍ଷାଦ୍ଯ ମାଽସ୍ମାନ୍ଯୁଦ୍ଧେନ ଭୀଷଯ
ଆପଣ ସଦା ଭିକ୍ଷା ମାଗନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ; ଆଜି ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଖାଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ କଥା କହି ଆମକୁ ଭୟ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଭାର୍ଗଵାସ୍ତ୍ରଂ ମଯା ମୁକ୍ତଂ ନିର୍ଦହେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। କିଂ ପୁନଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମେକମର୍ଜୁନମାହଵେ
ମୁଁ ଯଦି ଭାର୍ଗବ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜଳାଇଦେବି; ତେବେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିପାରିବେ?
ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପଦଵୀଂ ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵମାଶ୍ରିତାଃ । କୀଚକାନାଂ ତୁ ବଲିନାଂ ଶତ୍ରୁସେନାଵମର୍ଦିନାମ୍
ମାତ୍ସ୍ୟ ଲୋକେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି ପଥରେ ଆସିବେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୀଚକମାନେ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଚୁର୍ମାର କରୁଥିବା—
ତାନହଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ଭଵତା ଗମ୍ଯତାଂ ଗୃହମ୍ । କିଂ ଵେଦଵାଦିନାଂ କାର୍ଯଂ ପରସ୍ନେହାନୁଭାଷିଣାମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ଆପଣ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ବେଦ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଉଵାଚ ଵଦତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଶ୍ୱଥାମା, କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ନ ଚ ତାଵଞ୍ଜିତା ଗାଵୋ ନ ଚ ସୀମାନ୍ତରଂ ଗତାଃ। ନ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କର୍ଣ ଵିକତ୍ଥସେ
ଗାଁମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜିତା ହୋଇନାହାନ୍ତି, ସୀମା ପାର କରିନାହାନ୍ତି; ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ତଥାପି କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ।
ବହୂନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପଠନ୍ତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତେଷୁ କିଂସ୍ଵିଦିଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ଯୂତେ ଜୀଯେତ ଯନ୍ନୃପଃ
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ରାଜା ଜୁଆ ଖେଳି ଜିତିବା ଉଚିତ?
ସଂଗ୍ରାମାନ୍ଵିପୁଲାଞ୍ଜିତ୍ଵା ଲବ୍ଧା ଚ ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍ । ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ନେହ କତ୍ଥନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି, ବହୁ ଧନ ଲାଗି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜିତିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏଠାରେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପଚତ୍ଯଗ୍ନିରଵାକ୍ଯସ୍ତୁ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭାତି ଦିଵାକରଃ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ଧାରଯତେ ଲୋକାନ୍ଵସୁଧା ସଚରାଚରାନ୍
ଅଗ୍ନି କିଛି କହିବା ଛାଡ଼ି ରନ୍ଧେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିରବରେ ତେଜ ଦେଉଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଚୁପ୍ଚାପ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବୋହି ରହିଛି।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵିହିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ । ଧନଂ ଯୈରଧିଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ନ ଦୁଷ୍ଯତି
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର କର୍ମ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନ ଅର୍ଜନ ହୁଏ ଏବଂ କରିଲେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଧୀତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦାନ୍ଯାଜଯେତ ଯଜେତ ଵା । କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଧନମାହୃତ୍ଯ ଯଜେତୈଵ ନ ଯାଜଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ପଢ଼ି, ଯଜ୍ଞ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଳିବା ଉଚିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵୈଶ୍ଯୋଽଧିଗମ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି ଵାର୍ତାକର୍ମାଣି କାରଯେତ୍
ଏକ ଵୈଶ୍ୟ, ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପରେ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ କୃଷି କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଵନ୍ଦନାଯୋଗଵିଧିଭିର୍ଵୈତସୀଂ ଵୃତ୍ତିମାଶ୍ରିତଃ
ଏକ ଶୂଦ୍ର ସଦା ତିନି ଉଚ୍ଚ ଜାତିଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ଆଦର ସହିତ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।
ଵର୍ତମାନା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାପି ମହୀମିମାମ୍ । ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ମହାଭାଗା ଯଜ୍ଞାନ୍ସୁଵିପୁଲାନପି
ଯେମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଭୂମି ପାଇଁ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
କା ଜାତିସ୍ତେଷୁ ସୂତେଯଂ କେଽପି ମନ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚ କାଃ । କେଯଂ ଵର୍ଣେଷୁ ଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵକ୍ତୃଭୋକ୍ତୃନିଯନ୍ତୃଷୁ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଜନ୍ମ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କେଉଁ କ୍ରିୟା? ଏହି ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, କଥାକାହିବା, ଭୋଗ କରିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ କଣ ଭିନ୍ନତା?
ଦୁର୍ଯୋଧନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କର୍ଣଂ ଚ କୁରୁସଂସାଦ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମତର୍ଜଯତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କୁରୁ ସଭାରେ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଭୟଙ୍କର ରାଗି ହୋଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ତାଡ଼ନା କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦ୍ଯୂତେନ କୋ ରାଜ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସ୍ତୋଷ୍ଟୁର୍ମହତି । ତଥା ନୃଶଂସରୂପୋଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ନିର୍ଘୃଣଃ
କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୁଆ ଖେଳି ରାଜ୍ୟ ଜିତିଲେ, ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ? ଏହିପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ନିଷ୍ଠୁର ଓ କଠୋର।
ତଥାଽଧିଗମ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି କୋ ଵିକତ୍ଥେଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ନିକୃତ୍ଯା ଵଞ୍ଚନାଯୋଗୈଶ୍ଚରନ୍ଵୈତଂସିକୋ ଯଥା
କିଏ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଚତୁରାଇ ଓ ଠକିବା ଉପାୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି ଗର୍ବ କରିପାରିବ?
କତମଦ୍ଦ୍ଵୈରଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାଜୈଷୀର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଵା ଧନଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵଯା ହୃତମ୍
କେଉଁ ରଥଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଧନଞ୍ଜୟ, ନକୁଳ କିମ୍ବା ସହଦେବଙ୍କୁ ହରାଇଛ? ତୁମେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଧନ ନେଇଛ।