କାମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ କୁରଵୋ ଗାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପରଂତପାଃ । ରଥେଷୁ ଵାଽପି ତିଷ୍ଠନ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମାମକମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯଦି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ଧରି ନେଉନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ରଥରେ ରୁହନ୍ତୁ, ମୋର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଆଚାର୍ଯଃ କୁରୁଵୀରାଣାଂ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ।
ସଦୈଵ ତଵ ରାଧେଯ ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ରୂରତରା ମତିଃ। ନାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵେତ୍ସି ନାନୁବନ୍ଧମଵେକ୍ଷସେ
ରାଧେୟ, ତୁମର ମନ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର; ତୁମେ କଥାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝୁନାହାଁ, ଫଳାଫଳ ଚିନ୍ତା କରୁନାହାଁ।
ନଯା ହି ବହଵଃ ସନ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚିନ୍ତିତାଃ । ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁପାପିଷ୍ଠଂ ଵେଦଯନ୍ତି ପୁରାଵିଦଃ
ନୀତି ନିମନ୍ତେ ବହୁତ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ଅଛି; ପୁରାତନ ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବାମାନେ କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ।
ଦେଶକାଲେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଜଯଦଂ ଭଵେତ୍। ହୀନକାଲଂ ତଦେଵେହ ଅନର୍ଥାଯୋପକଲ୍ପତେ
ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ବିଜୟ ମିଳେ; ଯଦି ଅସମୟରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ା କିଛି ମିଳେନାହିଁ।
ଦେଶେ କାଲେ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ କଲ୍ଯାଣାଯ ଵିଧୀଯତେ। ଆନୁକୂଲ୍ଯେନ କାର୍ଯାଣାମୁତ୍ତରଂ ତୁ ଵିଧୀଯତେ
ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ସାହସିକ କାମ କଲେ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ କାମରେ ସହଯୋଗ ଥିଲେ ମାତ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବା ଉଚିତ।
ଭାରଂ ହି ରଥକାରସ୍ଯ ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ। ପରିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୁ ପାର୍ଥେନ ସଂନିପାତୋ ନ ନଃ କ୍ଷମଃ
ଗୁଣୀ ଲୋକେ ରଥଚାଳକର ଭାର କେବେ ରଥକାରଙ୍କ ଉପରେ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ପାର୍ଥ, ଭଲଭାବେ ଭାବିଲେ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏକୋ ହି ଶତ୍ରୂନ୍ସମରେ ସମର୍ଥଃ ପ୍ରତିବାଧିତୁମ୍ । ଏକଃ କୁରୂନଭ୍ଯରକ୍ଷଦେକଶ୍ଚାଗ୍ନିମତର୍ପଯତ୍
ସେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପଛୁଆଇ ପାରିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ କୁରୁମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକା ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଏକଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମଧାରଯତ୍ । ଏକଃ ସୁଭଦ୍ରାମାରୋପ୍ଯ ଦ୍ଵୈରଥେ କୃଷ୍ଣମାହ୍ଵଯମ୍
ସେ ଏକା ହେଇ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ଦ୍ୱିରଥ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ।
ସୈନ୍ଧଵଂ ଵନଵାସେ ତୁ ଜିତ୍ଵା କୃଷ୍ଣାମଥାନଯତ୍ । ଏକଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣି ଶକ୍ରାଦସ୍ରାଣ୍ଯଶିକ୍ଷତ
ବନବାସରେ ଏକା ହେଇ ସେ ସଇନ୍ଧବ ରାଜାକୁ ଜିତି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖିଥିଲେ।
ଏକଃ ସପତ୍ନାଞ୍ଜିତ୍ଵା ତୁ କୁରୂଣାମକରୋଦ୍ଯଶଃ । ଏକୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନଂ ଚିତ୍ରସେନମରିନ୍ଦମଃ । ଵିଜିଗ୍ଯେ ତରସା ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସେନାଂ ଚାସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଜଯାମ୍
ଏକା ହେଇ ସେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେକୁ ଜିତି କୁରୁମାନେ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତି ଆଣିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଚିତ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଜୟ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଜିତ କରିଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲୀ ଶ୍ରୀମତୀ ପ୍ରାପ୍ତା କ୍ଷତ୍ରଂ ଜିତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଵରେ । ଆଦାଯ ଗତଵାନ୍ପାର୍ଥୋ ଭଵାନ୍କ୍ଵନୁ ଗତସ୍ତଦା
ଶ୍ରୀମତୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ଜିତି ସେ ଅଜିତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପାର୍ଥ ଚଲିଯାଇଥିଲେ—ସେବେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ତଥା ନିଵାତକଵଚାଃ କାଲକେଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । ଦୈଵତୈରପ୍ଯଵଧ୍ଯାସ୍ତେ ଏକେନ ଯୁଧି ପାତିତାଃ
ତେଣୁ ନିବାତକବଚ ଓ କାଳକେୟ ଦାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ସେମାନେକୁ ଏକା ହେଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।
ଏକେନ ହି ତ୍ଵଯା କର୍ଣ କିଂ ନାମେହ କୃତଂ ପୁରା। ଏକୈକେନ ଯଥା ତେଷାଂ ଭୂମିପାଲା ଵଶେ କୃତାଃ
କର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକା ହେଇ କେଉଁ କାମ କରିଛ? ଯେପରି ସେ ଏକା ହେଇ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ବଶ କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋପି ହି ନ ପାର୍ଥେନ ସଂଯୁଗେ ଯୋଦ୍ଧୁମର୍ହତି । ଯସ୍ତେନାଶଂସତେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଉପାୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଆଶୀଵିଷସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପାଣିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ଅଵମୁଚ୍ଯ ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରାମାଦାତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ତୁମର ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ, ରାଗିଥିବା ବିଷାକ୍ତ ସାପ ମୁହଁ ଖୋଲିଲାପରେ ତାହାର ଦାଂତ ଧରିବାକୁ।
ଅଥଵା କୁଞ୍ଜରଂ ମତ୍ତମେକମେକଚରଂ ଵନେ। ନିରଙ୍କୁଶଂ ସମାରୁହ୍ଯ ନଗରଂ ଯାତୁମିଚ୍ଛସି
କିମ୍ବା ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଏକା ହେଇ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ମତ୍ତ ହାତୀ, ଯାହାକୁ କୌଣସି ଅଙ୍କୁଶ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଚଢ଼ି ନଗରକୁ ଯିବାକୁ।
ସମିଦ୍ଧଂ ପାଵକଂ ଚାପି ଘୃତମେଦୋଵସାହୁତମ୍। ଘୃତାକ୍ତଶ୍ଚୀରଵାସାସ୍ତ୍ଵଂ ମଧ୍ଯେନୋତ୍ସର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
କିମ୍ବା ଘିଅ, ମେଦ ଓ ଚର୍ବିରେ ଆହୁତ ଦେଇ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ, ଘିଅ ଲଗାଯାଇଥିବା ଚୀର ପିନ୍ଧି, ତୁମେ ଲାଘିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଆତ୍ମାନଂ ଯଃ ସମାବଧ୍ଯ କଣ୍ଠେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତଥା ଶିଲାମ୍ । ସମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରତରେଦ୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ତତ୍ର କିଂ କର୍ଣ ପୌରୁଷମ୍
ଯଦି କେହି ଗଳାକୁ ପାଥର ବାନ୍ଧି ଦୁଇ ହାତରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବାକୁ ଚାହେ, ତେଉଁଠି କଣ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଅଛି କର୍ଣ୍ଣ?
ଅକୃତାସ୍ତ୍ରଃ କୃତାସ୍ତ୍ରଂ ଵୈ ବଲଵନ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ବଲଃ। ତାଦୃଶଂ କର୍ଣ ଯଃ ପାର୍ଥଂ ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛେତ୍ସ ଦୁର୍ମତିଃ
ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ଅପରିଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ କର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ମାଭିରେଵ ନିକୃତୋ ଵର୍ଷାଣୀହ ତ୍ରଯୋଦଶ। ସିଂହଃ ପାଶଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନ ନଃ ଶେଷଂ କରିଷ୍ଯତି
ଏଠାରେ ତେର ବର୍ଷ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଦମନ କରିଥିଲୁ; ଏବେ ସିଂହ ପାଶ ବାହାରିଲେ, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ଏକାନ୍ତେ ପାର୍ଥମାସୀନଂ କୂପେଽଗ୍ନିମିଵ ସଂଵୃତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନାଦଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମୋ ଭଯମୁତ୍ତମମ୍
ପାର୍ଥ ଏକାନ୍ତରେ କୁଆଁ ଭିତରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ବସିଥିଲେ, ଆମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ବଡ଼ ଆପଦକୁ ଆଣିଛୁ।
ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ତୂଲରାଶୌ ତୁ ଏକୋଽଗ୍ନିଂ ଶମଯେତ୍କଥମ୍ । ସହ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯାମହେ ପାର୍ଥମାଗତଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍
ଏକା ଲୋକେ କିପରି ପାହାଡ଼ ତୁଳା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇପାରିବ? ଯୁଦ୍ଧକୁ ମତିହରା ପାର୍ଥ ଆସିଛନ୍ତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ତା ଵଯଂ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଯୁଦ୍ଧାଯାଵସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଥମାଗତଂ ପାକଶାସନିମ୍
ଆମେ ଯଦିଓ ପ୍ରବଳ, ବ୍ୟୁହରେ ଥିବା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର।
ଯତ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ଷଡ୍ରଥାଃ ପରିକୀର୍ଯନ୍ତାଂ ଵଜ୍ରପାଣିମିଵାସୁରାଃ
ତୁମେ ଛଅଜଣେ ସମସ୍ତେ ମିଶି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଧର, ଏବଂ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଆସୁରମାନେ ଯେପରି ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ, ସେପରି ଛିଟିଯାଅ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଭଵାନ୍ଦ୍ରୌଣିସ୍ତଥା ଵଯମ୍। ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯାମହେ ପାର୍ଥଂ କର୍ଣ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ
ଦ୍ରୋଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭୀଷ୍ମ, ମୁଁ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ପାର୍ଥଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଅତି ଉତ୍ସାହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯସଂଗତ୍ଯ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଜେଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ସଂଗତ୍ଯ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ସର୍ଵେ ଜେଷ୍ଯମାହେ ଵଯମ୍ ।। 26
ଯଦି ଆମେ ଏକତାରେ ନ ରହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଯଦି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବୁ।
କୃପସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣୋ ରାଜନ୍ଯୁଧାଂପତିଃ । ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସଂରବ୍ଧୋ ଗର୍ହଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୃପମ୍
କୃପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣ ରାଗରେ ପୁନି କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି।
ଲକ୍ଷଯାମ୍ଯହମାଚାର୍ଯଂ ଭଯାଦ୍ଭକ୍ତିଂ ଗତଂ ରିପୌ । ଭୀତେନ ହି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ ।। 2
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଗୁରୁଦେବ, ଆପଣ ଭୟରୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଭୟଭିତ ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ନନୁ ଵାରୁଣମାଗ୍ନେଯଂ ଯାମ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ଵହୀନସ୍ଯ ତେ ଵୃଥା
ବାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବାୟୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଶିର ଅସ୍ତ୍ର ଯେଉଁହେଉଁ, ଯଦି ମନୋବଳ ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ କାମ ନାହିଁ।