ବର୍ହିବର୍ହିଣରାଜାନାଂ ବର୍ହିଣାଂ ବର୍ହିଣାମିଵ । ପତତାଂ ପତତାଂ ଘୋଷଃ ପତତାଂ ପତତାମିଵ
ମୟୂର ଓ ମୟୂରରାଜାଙ୍କର ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ଧ୍ୱନି, ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ମୟୂରମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଭଳି, ଅନ୍ୟ ଝରିପଡ଼ୁଥିବାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସଦୃଶ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵହମୃଣାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯେ ଯନ୍ମଯା ତତ୍ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ତତ୍କାଲେ ନିହତ୍ଯ ସମରେଽର୍ଜୁନମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଯେଉଁ ଋଣ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିଲି, ତାହାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେଇବି; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଯେଉଁ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମମ୍। ଅର୍ଦଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପାର୍ଥମୁଲ୍କାଭିରିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀବ୍ର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ମହାଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିତ, ମୁଁ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏମିତି ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ଯେପରି ଉଲ୍କା ଏକ ହାତୀକୁ ଆଘାତ କରେ।
ଶରଜାଲମହାଜ୍ଵାଲମସିଶକ୍ତିଗଦେନ୍ଧନମ୍ । ନିର୍ଦହନ୍ତମନୀକାନି ଶମଯିଷ୍ଯେଽର୍ଜୁନାନଲମ୍
ତୀର, ତଳୱାର, ଶକ୍ତି ଓ ଗଦାରେ ଜଳୁଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ, ସେନାମାନେ ଦହିଯିବେ; ଏହିପରି ଅର୍ଜୁନ ନାମକ ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଁ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି।
ରଥାଦତିରଥଂ ଲୋକେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରମ୍ । ଵିଵଶଂ ପାର୍ଥମାଦାସ୍ଯେ ଗରୁତ୍ମାନିଵ ପନ୍ନଗମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତିରଥୀ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ମୁଁ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରିନେବି, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଏକ ସାପକୁ ଧରେ।
କ୍ଷୁଦ୍ରକୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ନିପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମାମକୈଃ । ସଂମୂଢଚେତାଃ କୌନ୍ତେଯଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାଭିପଦ୍ଯତାମ୍
ମୋ ସେନାମାନେ ଯେଉଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେଥିରେ କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାହଂ ଶୋକଂ ହୃଦି ଚିରଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ସମୂଲମପନେଷ୍ଯାମି ହରନ୍ପାର୍ଥଶିରଃ ଶରୈଃ
ଆଜି ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଥିବା ଦୁଃଖକୁ, ପାର୍ଥଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୋର ତୀରରେ କାଟି ଶେଷ ଭାବେ ଉପଡ଼ି ଦେଇ ଦୂର କରିଦେବି।
ଅଦ୍ଯ ମତ୍କାର୍ମୁକୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚ ନତପର୍ଵଭିଃ। ହତାଶ୍ଵଂ ଵିରଥଂ ପାର୍ଥଂ ପୌରୁଷେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ନିଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗମଦ୍ଯ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ କୌରଵାଃ
ଆଜି ମୋ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଙ୍କା ତୀରରେ, ହସ୍ତୀମାନେ ମରିଯିବେ, ରଥ ହାରାଇ ଦେଖିବେ, ତଥାପି ପାର୍ଥ ଦୃଢ଼ ସାହସରେ ଦଢ଼ି ରହିବେ, ଏବଂ ସାପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି କୌରବମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯାନ୍ମଯା ଲବ୍ଧଂ ଦିଵ୍ଯାସ୍ରମୃଷିସତ୍ତମାତ୍। ତଦୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଯୁଧ୍ଯେଯମପି ଵାସଵମ୍
ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ, ମହାମୁନିଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପାଇଛି; ସେ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ଵାନରସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଭଲ୍ଲେନ ନିହତୋ ମଯା। ଅଦ୍ଯୈଵ ପତତାଂ ଭୂମୌ ଵିନଦନ୍ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ଧ୍ୱଜର ଉପରେ ଥିବା ବାନରଟିକୁ ମୁଁ ମୋର ତୀରରେ ଆଘାତ କରିବି, ଏହି ଦିନେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯିବ।
କାମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ କୁରଵୋ ଗାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପରଂତପାଃ । ରଥେଷୁ ଵାଽପି ତିଷ୍ଠନ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମାମକମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯଦି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ଧରି ନେଉନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ରଥରେ ରୁହନ୍ତୁ, ମୋର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଆଚାର୍ଯଃ କୁରୁଵୀରାଣାଂ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ।
ସଦୈଵ ତଵ ରାଧେଯ ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ରୂରତରା ମତିଃ। ନାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵେତ୍ସି ନାନୁବନ୍ଧମଵେକ୍ଷସେ
ରାଧେୟ, ତୁମର ମନ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର; ତୁମେ କଥାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝୁନାହାଁ, ଫଳାଫଳ ଚିନ୍ତା କରୁନାହାଁ।
ନଯା ହି ବହଵଃ ସନ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚିନ୍ତିତାଃ । ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁପାପିଷ୍ଠଂ ଵେଦଯନ୍ତି ପୁରାଵିଦଃ
ନୀତି ନିମନ୍ତେ ବହୁତ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ଅଛି; ପୁରାତନ ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବାମାନେ କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ।
ଦେଶକାଲେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଜଯଦଂ ଭଵେତ୍। ହୀନକାଲଂ ତଦେଵେହ ଅନର୍ଥାଯୋପକଲ୍ପତେ
ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ବିଜୟ ମିଳେ; ଯଦି ଅସମୟରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ା କିଛି ମିଳେନାହିଁ।
ଦେଶେ କାଲେ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ କଲ୍ଯାଣାଯ ଵିଧୀଯତେ। ଆନୁକୂଲ୍ଯେନ କାର୍ଯାଣାମୁତ୍ତରଂ ତୁ ଵିଧୀଯତେ
ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ସାହସିକ କାମ କଲେ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ କାମରେ ସହଯୋଗ ଥିଲେ ମାତ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବା ଉଚିତ।
ଭାରଂ ହି ରଥକାରସ୍ଯ ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ। ପରିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୁ ପାର୍ଥେନ ସଂନିପାତୋ ନ ନଃ କ୍ଷମଃ
ଗୁଣୀ ଲୋକେ ରଥଚାଳକର ଭାର କେବେ ରଥକାରଙ୍କ ଉପରେ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ପାର୍ଥ, ଭଲଭାବେ ଭାବିଲେ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏକୋ ହି ଶତ୍ରୂନ୍ସମରେ ସମର୍ଥଃ ପ୍ରତିବାଧିତୁମ୍ । ଏକଃ କୁରୂନଭ୍ଯରକ୍ଷଦେକଶ୍ଚାଗ୍ନିମତର୍ପଯତ୍
ସେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପଛୁଆଇ ପାରିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ କୁରୁମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକା ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଏକଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମଧାରଯତ୍ । ଏକଃ ସୁଭଦ୍ରାମାରୋପ୍ଯ ଦ୍ଵୈରଥେ କୃଷ୍ଣମାହ୍ଵଯମ୍
ସେ ଏକା ହେଇ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ଦ୍ୱିରଥ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ।
ସୈନ୍ଧଵଂ ଵନଵାସେ ତୁ ଜିତ୍ଵା କୃଷ୍ଣାମଥାନଯତ୍ । ଏକଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣି ଶକ୍ରାଦସ୍ରାଣ୍ଯଶିକ୍ଷତ
ବନବାସରେ ଏକା ହେଇ ସେ ସଇନ୍ଧବ ରାଜାକୁ ଜିତି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖିଥିଲେ।
ଏକଃ ସପତ୍ନାଞ୍ଜିତ୍ଵା ତୁ କୁରୂଣାମକରୋଦ୍ଯଶଃ । ଏକୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନଂ ଚିତ୍ରସେନମରିନ୍ଦମଃ । ଵିଜିଗ୍ଯେ ତରସା ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସେନାଂ ଚାସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଜଯାମ୍
ଏକା ହେଇ ସେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେକୁ ଜିତି କୁରୁମାନେ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତି ଆଣିଥିଲେ; ଏକା ହେଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଚିତ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଜୟ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଜିତ କରିଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲୀ ଶ୍ରୀମତୀ ପ୍ରାପ୍ତା କ୍ଷତ୍ରଂ ଜିତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଵରେ । ଆଦାଯ ଗତଵାନ୍ପାର୍ଥୋ ଭଵାନ୍କ୍ଵନୁ ଗତସ୍ତଦା
ଶ୍ରୀମତୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ଜିତି ସେ ଅଜିତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପାର୍ଥ ଚଲିଯାଇଥିଲେ—ସେବେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ତଥା ନିଵାତକଵଚାଃ କାଲକେଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । ଦୈଵତୈରପ୍ଯଵଧ୍ଯାସ୍ତେ ଏକେନ ଯୁଧି ପାତିତାଃ
ତେଣୁ ନିବାତକବଚ ଓ କାଳକେୟ ଦାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ସେମାନେକୁ ଏକା ହେଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।
ଏକେନ ହି ତ୍ଵଯା କର୍ଣ କିଂ ନାମେହ କୃତଂ ପୁରା। ଏକୈକେନ ଯଥା ତେଷାଂ ଭୂମିପାଲା ଵଶେ କୃତାଃ
କର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକା ହେଇ କେଉଁ କାମ କରିଛ? ଯେପରି ସେ ଏକା ହେଇ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ବଶ କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋପି ହି ନ ପାର୍ଥେନ ସଂଯୁଗେ ଯୋଦ୍ଧୁମର୍ହତି । ଯସ୍ତେନାଶଂସତେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଉପାୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଆଶୀଵିଷସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପାଣିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ଅଵମୁଚ୍ଯ ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରାମାଦାତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ତୁମର ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ, ରାଗିଥିବା ବିଷାକ୍ତ ସାପ ମୁହଁ ଖୋଲିଲାପରେ ତାହାର ଦାଂତ ଧରିବାକୁ।
ଅଥଵା କୁଞ୍ଜରଂ ମତ୍ତମେକମେକଚରଂ ଵନେ। ନିରଙ୍କୁଶଂ ସମାରୁହ୍ଯ ନଗରଂ ଯାତୁମିଚ୍ଛସି
କିମ୍ବା ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଏକା ହେଇ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ମତ୍ତ ହାତୀ, ଯାହାକୁ କୌଣସି ଅଙ୍କୁଶ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଚଢ଼ି ନଗରକୁ ଯିବାକୁ।
ସମିଦ୍ଧଂ ପାଵକଂ ଚାପି ଘୃତମେଦୋଵସାହୁତମ୍। ଘୃତାକ୍ତଶ୍ଚୀରଵାସାସ୍ତ୍ଵଂ ମଧ୍ଯେନୋତ୍ସର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
କିମ୍ବା ଘିଅ, ମେଦ ଓ ଚର୍ବିରେ ଆହୁତ ଦେଇ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ, ଘିଅ ଲଗାଯାଇଥିବା ଚୀର ପିନ୍ଧି, ତୁମେ ଲାଘିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଆତ୍ମାନଂ ଯଃ ସମାବଧ୍ଯ କଣ୍ଠେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତଥା ଶିଲାମ୍ । ସମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରତରେଦ୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ତତ୍ର କିଂ କର୍ଣ ପୌରୁଷମ୍
ଯଦି କେହି ଗଳାକୁ ପାଥର ବାନ୍ଧି ଦୁଇ ହାତରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବାକୁ ଚାହେ, ତେଉଁଠି କଣ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଅଛି କର୍ଣ୍ଣ?
ଅକୃତାସ୍ତ୍ରଃ କୃତାସ୍ତ୍ରଂ ଵୈ ବଲଵନ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ବଲଃ। ତାଦୃଶଂ କର୍ଣ ଯଃ ପାର୍ଥଂ ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛେତ୍ସ ଦୁର୍ମତିଃ
ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ଅପରିଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ କର୍ଣ୍ଣ।