ଅର୍ଜୁନେ ଚାପି ସଂପ୍ରୀତିମଧିକାମୁପଲକ୍ଷଯେ । ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ବୀଭତ୍ସୁମୁପାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରଶଂସତି । ଯଥା ସେନା ନ ଭଜ୍ଯେତ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଦେଖୁଛି; ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ ରଖାଯାଉ।
ଅଦେଶିକା ହ୍ଯରଣ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଶତ୍ରୁଵଶଂ ଗତା। ଯଥା ନ ଵିଭ୍ରମେତ୍ସେନା ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହି ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ। ସେନା ଭ୍ରମିତ ହେବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ ରଖାଯାଉ।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ହେଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କା ପ୍ରଶଂସା ଭଵେତ୍ପରେ । ସ୍ଥାନେ ଵାଽପି ଵ୍ରଜନ୍ତୋ ଵା ସଦା ହେଷନ୍ତି ଵାଜିନଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼ି ଶୁଣିଲେ କ'ଣ ପ୍ରଶଂସା ହେବ? ଠିଆ ରହୁଥିବା କିମ୍ବା ଚାଲୁଥିବା, ଘୋଡ଼ା ସବୁବେଳେ ହିନ୍ହାଡ଼େ।
ସଦା ଚ ଵାଯଵୋ ଵାନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ । ସ୍ତନଯିତ୍ନୋଶ୍ଚ ନିର୍ଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ବହୁଶସ୍ତଥା
ପବନ ସବୁବେଳେ ବହେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ମେଘର ଗର୍ଜନ ବହୁବେଳେ ଶୁଣାଯାଏ।
ଭୀଷଯନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯେଭ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ସର୍ଵାନିମାଞ୍ଜନାନ୍। ପ୍ରମୁଖେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମବଦ୍ଧଂ ବହୁ ଭାଷତେ
ଆପଣ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସେନାର ସାମ୍ନାରେ ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ବହୁତ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ଯଥୈଵାଶ୍ଵାନ୍ମାର୍ଗମାଣାସ୍ତାନେଵାଭିପରୀପ୍ସଵଃ । ହେଷିତାନୀଵ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ତଦିଦଂ ଭଵତସ୍ତଥା
ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କର ହିହିଧ୍ୱନି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଛନ୍ତି।
କିମତ୍ର କାର୍ଯଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ କଥଂ ଵା ସ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ। ଅନ୍ଯତ୍ର କାମାଦ୍ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଵା ରୋଷାଦ୍ଵାଽସ୍ମାସୁ କେଵଲମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯିବ? ଏହା କେବଳ ଆମ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଆଚାର୍ଯା ଵୈ କାରୁଣିକାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଶ୍ଚାପାଯଦର୍ଶିନଃ । ନୈତେ ମହାହଵେ ଘୋରେ ସଂପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଃ କଥଂଚନ
ଗୁରୁମାନେ ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଆପଦ ଆସିବାକୁ ଅଗ୍ରିମ ଅନୁମାନ କରିପାରନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ଗୋଷ୍ଠୀପାନାଶନେଷୁ ଚ। କଥା ଵିଚିତ୍ରାଃ କୁର୍ଵାଣାଃ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ସୋଭନଃ
ଶୋଭାମୟ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, ମଣ୍ଡପ ଓ ଭୋଜନ ସଭାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ବହୂନ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯରୂପାଣି କୁର୍ଵତେ ଜନସଂସଦି । ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଚାପସଂଧାନେ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଲୋକମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାମ କରନ୍ତି; ଧନୁଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଠାରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପରେଷାଂ ଵିଵରଜ୍ଞାନେ ମନୁଷ୍ଯାଚରିତେଷୁ ଚ। ଅନ୍ନସଂସ୍କାରଦୋଷେଷୁ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବାରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ ଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ଯେଉଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପଣ୍ଡିତାନ୍ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ ଗୁଣଵାଦିନଃ । ଵିଧୀଯତାଂ ତଥା ନୀତିର୍ଯଥା ଵଧ୍ଯେତ ଵୈ ପରଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ ପଛକୁ ରଖାଯାଉ। ଏମିତି ଯୋଜନା କରାଯାଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରାଇ ପାରିବା।
ଗାଵଶ୍ଚୈତାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତାଂ ସେନାଂ ଵ୍ଯୂହନ୍ତୁ ମାଚିରମ୍। ଆରକ୍ଷାଶ୍ଚ ଵିଧୀଯନ୍ତାଂ ଯତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରୈଃ
ଏହି ଗାଈମାନେ ଏଠାରେ ରଖାଯାଉ। ସେନାକୁ ଦେରି ନକରି ବ୍ୟୁହରେ ଗଠିତ କରାଯାଉ। ଯେଉଁଠି ଆମେ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବୁ, ସେଠାରେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
ସର୍ଵାନାଯୁଷ୍ମତୋ ଭୀତାନ୍ସଂତ୍ରସ୍ତାନିଵ ଲକ୍ଷଯେ। ଅଯୁଦ୍ଧମନସଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ୍ଦିରେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଛି, ସେମାନେ କମ୍ପିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯେଷ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଵା ଯଦି ଵେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରଂଦରଃ । ଵାସୁଦେଵେନ ସହିତୋ ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ। ଅହମେନଂ ନିରୋତ୍ସ୍ଯାମି ଵେଲେଵ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଏହି ଯଦି ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ବୀଭତ୍ସୁ ଭାସୁଦେବ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠିଏଁକୁ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ରୋକିପାରିବି, ଯେପରି ତଟ ନଦୀକୁ ରୋକେ।
ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ପ୍ରସନ୍ନାଗ୍ରା ମୁକ୍ତା ହସ୍ତଵତା ମଯା। ଛାଦଯନ୍ତୁ ଶାରଃ ସୂର୍ଯଂ ପାର୍ଥସ୍ଯାଯୁର୍ନିରୋଧକାଃ
ମୋ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନାର ପାଖ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଶରମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ପାର୍ଥଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ।
ମମ ଚାପପ୍ରମୁକ୍ତାନାଂ ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍ । ନିଵୃତ୍ତିର୍ଗଚ୍ଛତାଂ ନାସ୍ତି ସର୍ପାଣାଂ ଶ୍ଵସତାମିଵ
ମୋ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗା ଶରମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଫୁଙ୍କିଦେଇଥିବା ସାପ ଆଉ ରୁକିଯାଏ ନାହିଁ।
ଶରାଣାଂ ପୁଙ୍ଖସକ୍ତାନାଂ ମୌର୍ଵ୍ଯାଽଭିହତଯୋର୍ଭୃଶମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ତଲଯୋଃ ଶବ୍ଦୋ ଭେର୍ଯୋରାହତଯୋରିଵ
ପାଖ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ଧନୁର ତାରରେ ଜୋରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶରମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଢୋଲ ମାଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ପରି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଏକୈକଂ ଚତୁରଃ ପଞ୍ଚ କ୍ଵଚିତ୍ପଷ୍ଟିଂ କ୍ଵଚିଚ୍ଛତମ୍। ହତାନ୍ପଶ୍ଯତ ମାତ୍ସ୍ଯାନାମିଷୁଭିର୍ନିହତାନ୍ରଥାନ୍
ମୋ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖ, କେବେ ଚାରି, କେବେ ପାଞ୍ଚ, କେବେ ପଚାଶ, କେବେ ଶତମାନେ ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନା ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥମାନେ ଏକାଥରେ ମାରାଯାଉଛନ୍ତି।
ମଦ୍ବାହୁମୁକ୍ତୈରିଷୁଭିସ୍ତୈଲଧୌତୈଃ ପତତ୍ରିଭିଃ । ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ସଂପୃକ୍ତମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଵିରାଜତାମ୍
ମୋ ବାହୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତେଲରେ ଧୋଇଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଖ ଥିବା ଶରମାନେ ଆକାଶକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜୁଗନ୍ତି ଆଗୁନି ପୋକା।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରାଦ୍ଵାନରସ୍ତସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନାଭିହତୋ ମଯା। ଅଦ୍ଯୈଵ ପତତାଂ ଭୂମୌ ଵିନଦନ୍ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ଆଜି ମୁଁ ମୋର ଶରରେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜର ଉପରେ ଥିବା ବାନରକୁ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିବା ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଶତ୍ରୋର୍ମଯାଭିପନ୍ନାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଧ୍ଵଜଵାସିନାମ୍ । ଦିଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠମାନାନାମସ୍ତୁ ଶବ୍ଦୋ ଦିଵଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଧ୍ୱଜ ଉପରେ ବସିଥିବା ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚୁ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେନାସ୍ତ୍ରଂ ମଯା ମୁକ୍ତଂ ନିର୍ଦହେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ସ୍ଥିତଂ ସଂଗ୍ରାମଶିରସି ପାର୍ଥମେକାକିନଂ କିମୁ
ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଯଦି ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼େ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇପାରେ; ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଏକାକି ଦଢ଼ିଆରେ ଦଢ଼ିଆ ପାର୍ଥକୁ କଣ ହେବ?
ସମାହିତଶ୍ଚ ବୀଭତ୍ସୁର୍ଵର୍ଷାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ । ଜାତସ୍ନେହଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମଯି ସଂଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି
ବୀଭତ୍ସୁ ତେର ଅବଧି ଧରି ଏକାଗ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଜଗାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।
ପାତ୍ରୀଭୂତସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁଣଵାନିଵ । ଶରମାଲାଂ ସ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମତ୍ପ୍ରସୃଷ୍ଟାଂ ସ୍ଵଧାମିଵ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯେପରି ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର, ଯେପରି ଗୁଣବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମୋ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶରମାଳାକୁ ନିଜ ଅଧିକାର ପରି ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।
ଏଷ ଚାପି ମହେଷ୍ଵାସସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଅହଂ ଚାପି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାଦର୍ଜୁନାନ୍ନାଵମଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନଠାରୁ କେବେ ଅଧମ ନୁହେଁ।
ମମ ହସ୍ତପ୍ରମୁକ୍ତାନାଂ ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍। ନିଵୃତ୍ତିର୍ଗଚ୍ଛତାଂ ନାସ୍ତି ଵୈଶ୍ଵାନରଶିଖାର୍ଚିଷାମ୍
ମୋ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗା ଶରମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପଛକୁ ଫେରେନାହିଁ।
ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାନାଂ ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍ । ତୁଗୁଲଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନାଦଃ ଷଟ୍ପଦାଂ ଗାଯତାମିଵ
ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ାଯାଉଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗା ଶରମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଶୁଣ, ଏହା ମଧୁମକ୍ଷୀ ଗାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ପରି ଲାଗୁଛି।
ଅନ୍ତରା ସଂପତଦ୍ଭିସ୍ତୁ ଗୃଧ୍ରପତ୍ରୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଶଲଭାନାମିଵାକାଶେ ଛାଯା ସଂପ୍ରତି ଦୃଶ୍ଯତାମ୍
ଗୃଧ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପଥର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଖି ପକ୍ଷ ମାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଏହି ଛାୟାଟି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉ, ଯେପରି ଝୁଣ୍ଡ ଝୁଣ୍ଡ ପୋକା ଉଡ଼ୁଛି।
ଅଦ୍ଯ ମତ୍କାର୍ମୁକୋତ୍ସୃଷ୍ଟାଃ ଶିତାଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମର୍ମଗାଃ। ଶରୀରମୁପସର୍ପନ୍ତୁ ଵଲ୍ମୀକମିଵ ପନ୍ନଗାଃ
ଆଜି ମୋ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ପାର୍ଥଙ୍କ ଦେହର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନକୁ ସାଇତି, ବିଲେଇ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସାପର ଭଳି ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆସନ୍ତୁ।