ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯୋଽସ୍ମାକଂ ମନ୍ତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନାଗସାହ୍ଵଯେ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରିଜ୍ଞାନେ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହିଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନାଗସାହ୍ୱୟରେ ଆମର ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଥିଲା, ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ।
ତେ ଵା ଗାଶ୍ଚ ନଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଦି ଵା ସ୍ଯୁଃ ପରାଜିତାଃ। ଅସ୍ମାନ୍ଵାଽପ୍ଯତିସନ୍ଧାଯ କୁର୍ଯୁର୍ମାତ୍ସ୍ଯେନ ସଂଗତିମ୍
ସେମାନେ ଗାଁମାନେକୁ ନେଇଯିବେ କିମ୍ବା ହାରିଯିବେ; କିମ୍ବା ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମାତ୍ସ୍ୟ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିପାରନ୍ତି।
ଅଥଵା ତାନୁପାଦାଯ ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଜାନପଦୈଃ ସହ । ସର୍ଵଥା ସେନଯା ସାର୍ଧମସ୍ମାନେଷ ଯୁଯୁତ୍ସତି
କିମ୍ବା ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ଦେଶବାସୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ସହିତ ଆମ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ତେଷାମେକୋ ମହାଵୀର୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦେଵ ପୁନଃସରଃ। ଅସ୍ମାଞ୍ଜେତୁମିହାଯାତୋ ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଵାଽପି ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଏକ ଶୂରବୀର, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ଯୋଦ୍ଧା ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆମକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ସେ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯେଷ ରାଜା ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ । ସର୍ଵୈର୍ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମସ୍ମାଭିରିତି ନଃ ସମଯଃ କୃତଃ
ଯଦି ଏହିଅଁ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା କିମ୍ବା ଭୀମସେନ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛୁ।
ଅଥ କସ୍ମାତ୍ଥିତା ହ୍ଯେତେ ରଥେଷୁ ରଥିସତ୍ତମାଃ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଃ କର୍ଣୋ ଵିକର୍ଣୋ ଦ୍ରୌଣିରେଵ ଚ। ସଂଭ୍ରାନ୍ତମନସଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ଧନଞ୍ଜଯେ
ତେବେ ଧନଞ୍ଜୟ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଏହି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଦଢ଼ି ଅସ୍ଥିର ମନେ କାହିଁକି ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି?
ନାନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରେଯୋସ୍ତି ତଥାଽଽତ୍ମା ପ୍ରଣିଧୀଯତାମ୍ । ସର୍ଵଲୋକେନ ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵୈର୍ଵାଽସ୍ତୁ ସଵାସଵୈଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କାମ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇଦିଅନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ସଂସାର ସହିତ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ।
ଅନାଚ୍ଛିନ୍ନେ ଧନେଽସ୍ମାକମଥ ଶକ୍ରେଣ ଵଜ୍ରିଣା। ଯମେନ ଵାଽପି ସଂଗ୍ରାମେ କୋ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଆମର ଧନ ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଯମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଲେ, କିଏ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ?
ଶରୈରଭିପ୍ରଣୁନ୍ନାନାଂ ଭଗ୍ନାନାଂ ଗହନେ ଵନେ । କୋ ହି ଜୀଵେତ୍ପଦାତୀନାଂ ଭଵେଦଶ୍ଵେଷୁ ସଂଶଯଃ
ଘଣ୍ଟ ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲରେ ତୀରରେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ କିଏ ବଞ୍ଚିପାରିବ? ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଜାନାମି ଚ ମତଂ ତେଷାମତସ୍ତ୍ରାସଯତୀଵ ନଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଛେ ରଖି ଯୁଦ୍ଧର ଯୋଜନା ଏହିଠିରେ କରାଯାଉ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନସ୍କାମନା ଜାଣେ; ଏହା ଆମକୁ ଭୟଭିତ କରୁନାହିଁ।
ଅର୍ଜୁନେ ଚାପି ସଂପ୍ରୀତିମଧିକାମୁପଲକ୍ଷଯେ । ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ବୀଭତ୍ସୁମୁପାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରଶଂସତି । ଯଥା ସେନା ନ ଭଜ୍ଯେତ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଦେଖୁଛି; ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ ରଖାଯାଉ।
ଅଦେଶିକା ହ୍ଯରଣ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଶତ୍ରୁଵଶଂ ଗତା। ଯଥା ନ ଵିଭ୍ରମେତ୍ସେନା ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହି ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ। ସେନା ଭ୍ରମିତ ହେବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ ରଖାଯାଉ।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ହେଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କା ପ୍ରଶଂସା ଭଵେତ୍ପରେ । ସ୍ଥାନେ ଵାଽପି ଵ୍ରଜନ୍ତୋ ଵା ସଦା ହେଷନ୍ତି ଵାଜିନଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼ି ଶୁଣିଲେ କ'ଣ ପ୍ରଶଂସା ହେବ? ଠିଆ ରହୁଥିବା କିମ୍ବା ଚାଲୁଥିବା, ଘୋଡ଼ା ସବୁବେଳେ ହିନ୍ହାଡ଼େ।
ସଦା ଚ ଵାଯଵୋ ଵାନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ । ସ୍ତନଯିତ୍ନୋଶ୍ଚ ନିର୍ଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ବହୁଶସ୍ତଥା
ପବନ ସବୁବେଳେ ବହେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ମେଘର ଗର୍ଜନ ବହୁବେଳେ ଶୁଣାଯାଏ।
ଭୀଷଯନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯେଭ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ସର୍ଵାନିମାଞ୍ଜନାନ୍। ପ୍ରମୁଖେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମବଦ୍ଧଂ ବହୁ ଭାଷତେ
ଆପଣ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସେନାର ସାମ୍ନାରେ ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ବହୁତ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ଯଥୈଵାଶ୍ଵାନ୍ମାର୍ଗମାଣାସ୍ତାନେଵାଭିପରୀପ୍ସଵଃ । ହେଷିତାନୀଵ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ତଦିଦଂ ଭଵତସ୍ତଥା
ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କର ହିହିଧ୍ୱନି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଛନ୍ତି।
କିମତ୍ର କାର୍ଯଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ କଥଂ ଵା ସ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ। ଅନ୍ଯତ୍ର କାମାଦ୍ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଵା ରୋଷାଦ୍ଵାଽସ୍ମାସୁ କେଵଲମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯିବ? ଏହା କେବଳ ଆମ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଆଚାର୍ଯା ଵୈ କାରୁଣିକାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଶ୍ଚାପାଯଦର୍ଶିନଃ । ନୈତେ ମହାହଵେ ଘୋରେ ସଂପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଃ କଥଂଚନ
ଗୁରୁମାନେ ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଆପଦ ଆସିବାକୁ ଅଗ୍ରିମ ଅନୁମାନ କରିପାରନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ଗୋଷ୍ଠୀପାନାଶନେଷୁ ଚ। କଥା ଵିଚିତ୍ରାଃ କୁର୍ଵାଣାଃ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ସୋଭନଃ
ଶୋଭାମୟ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, ମଣ୍ଡପ ଓ ଭୋଜନ ସଭାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ବହୂନ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯରୂପାଣି କୁର୍ଵତେ ଜନସଂସଦି । ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଚାପସଂଧାନେ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଲୋକମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାମ କରନ୍ତି; ଧନୁଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଠାରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପରେଷାଂ ଵିଵରଜ୍ଞାନେ ମନୁଷ୍ଯାଚରିତେଷୁ ଚ। ଅନ୍ନସଂସ୍କାରଦୋଷେଷୁ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବାରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ ଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ଯେଉଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପଣ୍ଡିତାନ୍ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ ଗୁଣଵାଦିନଃ । ଵିଧୀଯତାଂ ତଥା ନୀତିର୍ଯଥା ଵଧ୍ଯେତ ଵୈ ପରଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ ପଛକୁ ରଖାଯାଉ। ଏମିତି ଯୋଜନା କରାଯାଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରାଇ ପାରିବା।
ଗାଵଶ୍ଚୈତାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତାଂ ସେନାଂ ଵ୍ଯୂହନ୍ତୁ ମାଚିରମ୍। ଆରକ୍ଷାଶ୍ଚ ଵିଧୀଯନ୍ତାଂ ଯତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରୈଃ
ଏହି ଗାଈମାନେ ଏଠାରେ ରଖାଯାଉ। ସେନାକୁ ଦେରି ନକରି ବ୍ୟୁହରେ ଗଠିତ କରାଯାଉ। ଯେଉଁଠି ଆମେ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବୁ, ସେଠାରେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
ସର୍ଵାନାଯୁଷ୍ମତୋ ଭୀତାନ୍ସଂତ୍ରସ୍ତାନିଵ ଲକ୍ଷଯେ। ଅଯୁଦ୍ଧମନସଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ୍ଦିରେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଛି, ସେମାନେ କମ୍ପିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯେଷ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଵା ଯଦି ଵେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରଂଦରଃ । ଵାସୁଦେଵେନ ସହିତୋ ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ। ଅହମେନଂ ନିରୋତ୍ସ୍ଯାମି ଵେଲେଵ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଏହି ଯଦି ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ବୀଭତ୍ସୁ ଭାସୁଦେବ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠିଏଁକୁ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ରୋକିପାରିବି, ଯେପରି ତଟ ନଦୀକୁ ରୋକେ।
ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ପ୍ରସନ୍ନାଗ୍ରା ମୁକ୍ତା ହସ୍ତଵତା ମଯା। ଛାଦଯନ୍ତୁ ଶାରଃ ସୂର୍ଯଂ ପାର୍ଥସ୍ଯାଯୁର୍ନିରୋଧକାଃ
ମୋ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନାର ପାଖ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଶରମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ପାର୍ଥଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ।
ମମ ଚାପପ୍ରମୁକ୍ତାନାଂ ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍ । ନିଵୃତ୍ତିର୍ଗଚ୍ଛତାଂ ନାସ୍ତି ସର୍ପାଣାଂ ଶ୍ଵସତାମିଵ
ମୋ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗା ଶରମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଫୁଙ୍କିଦେଇଥିବା ସାପ ଆଉ ରୁକିଯାଏ ନାହିଁ।
ଶରାଣାଂ ପୁଙ୍ଖସକ୍ତାନାଂ ମୌର୍ଵ୍ଯାଽଭିହତଯୋର୍ଭୃଶମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ତଲଯୋଃ ଶବ୍ଦୋ ଭେର୍ଯୋରାହତଯୋରିଵ
ପାଖ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ଧନୁର ତାରରେ ଜୋରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶରମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଢୋଲ ମାଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ପରି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଏକୈକଂ ଚତୁରଃ ପଞ୍ଚ କ୍ଵଚିତ୍ପଷ୍ଟିଂ କ୍ଵଚିଚ୍ଛତମ୍। ହତାନ୍ପଶ୍ଯତ ମାତ୍ସ୍ଯାନାମିଷୁଭିର୍ନିହତାନ୍ରଥାନ୍
ମୋ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖ, କେବେ ଚାରି, କେବେ ପାଞ୍ଚ, କେବେ ପଚାଶ, କେବେ ଶତମାନେ ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନା ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥମାନେ ଏକାଥରେ ମାରାଯାଉଛନ୍ତି।
ମଦ୍ବାହୁମୁକ୍ତୈରିଷୁଭିସ୍ତୈଲଧୌତୈଃ ପତତ୍ରିଭିଃ । ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ସଂପୃକ୍ତମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଵିରାଜତାମ୍
ମୋ ବାହୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତେଲରେ ଧୋଇଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଖ ଥିବା ଶରମାନେ ଆକାଶକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜୁଗନ୍ତି ଆଗୁନି ପୋକା।