ପରାଜିତୈର୍ଵିଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ତୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶଵତ୍ସରାନ୍ । ଵନେ ଜନପଦେଽଜ୍ଞାତୈରେଷ ଏଵ ପଣୋ ହି ନଃ
ଯେଉଁମାନେ ହାରିଯିବେ, ସେମାନେ ବାରହ ବର୍ଷ ଅଜଣା ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶର୍ତ୍ତ।
ତେଷାଂ ନ ତାଵନ୍ନିର୍ଵୃତ୍ତୋ ଵତ୍ସରଃ ସ ତ୍ରଯୋଦଶଃ । ଅଜ୍ଞାତଵାସେ ବୀଭତ୍ସୁରଥାସ୍ମାଭିଃ ପରିଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ତେର ମସିଆ ବର୍ଷ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ; ଅଜଣା ଅବସ୍ଥାରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଅନିର୍ଵୃତ୍ତେ ତୁ ନିର୍ଵାସେ ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ । ପୁନର୍ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵନେ ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁ ତାଙ୍କର ଅଜଣାବାସ ପୂର୍ବରୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣି ବାରହ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ କାଟିବେ।
ଲୋଭାଦ୍ଵା ତେ ନ ଜାନୀଯୁରସ୍ମାନ୍ଵା ମୋହ ଆଵିଶତ୍। ହୀନାତିରିକ୍ତମେତେଷାଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଵେଦିତୁମର୍ହତି
ଲୋଭରୁ କିମ୍ବା ମନ ଭ୍ରମରୁ ସେମାନେ ଆମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିବେ; ଏହି ଅଭାବ କିମ୍ବା ଅଧିକତା କ'ଣ ଅଛି, ଭୀଷ୍ମ ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଥାନାଂ ହି ପୁନର୍ଦ୍ଵୈଧେ ନିତ୍ଯଂ ଭଵତି ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯଥା ଚିନ୍ତିତୋ ହ୍ଯର୍ଥଃ ପୁନର୍ଭଵତି ଚାନ୍ଯଥା
କୌଣସି କଥାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଲେ ସବୁବେଳେ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଯାହା ଭାବିଥିଲୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଘଟିଯାଏ।
ଉତ୍ତରଂ ମାର୍ଗମାଣାନାଂ ମାତ୍ସ୍ଯସେନାଂ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍ । ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁରାଯାତଃ କିଂତୁ କୃତ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଆସିଥିଲେ, ଏହା ପରେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?
ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ କୃତଂ କାର୍ଯଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ମାର୍ଗଣମ୍ । ଵିପ୍ରକାରୈର୍ହି ମାତ୍ସ୍ଯେନ ସୁଶର୍ମା ବାଧିତ ପୁରା
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ତାଙ୍କ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୋଜିବା କାମ ମଧ୍ୟ; ପୂର୍ବରୁ ସୁଶର୍ମା ମାତ୍ସ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତେଷାଂ ଭଯାଭିପନ୍ନାନାଂ ଵସ୍ତାନାଂ ତ୍ରାଣଭିଚ୍ଛତାମ୍ । ଅଭଯଂ ଯାଚମାନାନାଂ ତଦାଽସ୍ମାଭିଃ ପରିଶ୍ରୁତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷା ଚାହିଲେ, ଅଭୟ ମାଗିଲେ, ସେ ସମୟରେ ଆମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲୁ।
ପ୍ରଥମଂ ଵୈର୍ଗ୍ରହୀତଵ୍ଯଂ ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଗୋଧନଂ ମହତ୍। ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଶ୍ଚାପରାହ୍ଣେ ତୁ ଇତି ନସ୍ତୈଃ ସମାହିତମ୍
ପ୍ରଥମେ ମାତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଗୋଧନ ଦଳ ଦଳିବା ଉଚିତ; ଅଷ୍ଟମୀ ତାରିଖ ଦିନ ଦୁପୁରେ ଏହି ଯୋଜନା ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲେ।
ନଵମ୍ଯାଂ ପୁନରସ୍ମାଭିଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ଇମା ଗାଵୋ ଗ୍ରହୀତଵ୍ଯା ଯାତେ ମତ୍ସ୍ଯେ ଗଵାଂପଦମ୍
ନବମୀ ଦିନ ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ମାତ୍ସ୍ୟ ଗୋଧନ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଆମେ ଏହି ଗାଁମାନେକୁ ଧରିବାକୁ ହେବ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯୋଽସ୍ମାକଂ ମନ୍ତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନାଗସାହ୍ଵଯେ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରିଜ୍ଞାନେ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହିଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନାଗସାହ୍ୱୟରେ ଆମର ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଥିଲା, ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ।
ତେ ଵା ଗାଶ୍ଚ ନଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଦି ଵା ସ୍ଯୁଃ ପରାଜିତାଃ। ଅସ୍ମାନ୍ଵାଽପ୍ଯତିସନ୍ଧାଯ କୁର୍ଯୁର୍ମାତ୍ସ୍ଯେନ ସଂଗତିମ୍
ସେମାନେ ଗାଁମାନେକୁ ନେଇଯିବେ କିମ୍ବା ହାରିଯିବେ; କିମ୍ବା ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମାତ୍ସ୍ୟ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିପାରନ୍ତି।
ଅଥଵା ତାନୁପାଦାଯ ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଜାନପଦୈଃ ସହ । ସର୍ଵଥା ସେନଯା ସାର୍ଧମସ୍ମାନେଷ ଯୁଯୁତ୍ସତି
କିମ୍ବା ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ଦେଶବାସୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ସହିତ ଆମ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ତେଷାମେକୋ ମହାଵୀର୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦେଵ ପୁନଃସରଃ। ଅସ୍ମାଞ୍ଜେତୁମିହାଯାତୋ ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଵାଽପି ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଏକ ଶୂରବୀର, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ଯୋଦ୍ଧା ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆମକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ସେ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯେଷ ରାଜା ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁରାଗତଃ । ସର୍ଵୈର୍ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମସ୍ମାଭିରିତି ନଃ ସମଯଃ କୃତଃ
ଯଦି ଏହିଅଁ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା କିମ୍ବା ଭୀମସେନ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛୁ।
ଅଥ କସ୍ମାତ୍ଥିତା ହ୍ଯେତେ ରଥେଷୁ ରଥିସତ୍ତମାଃ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଃ କର୍ଣୋ ଵିକର୍ଣୋ ଦ୍ରୌଣିରେଵ ଚ। ସଂଭ୍ରାନ୍ତମନସଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ଧନଞ୍ଜଯେ
ତେବେ ଧନଞ୍ଜୟ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଏହି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଦଢ଼ି ଅସ୍ଥିର ମନେ କାହିଁକି ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି?
ନାନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରେଯୋସ୍ତି ତଥାଽଽତ୍ମା ପ୍ରଣିଧୀଯତାମ୍ । ସର୍ଵଲୋକେନ ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵୈର୍ଵାଽସ୍ତୁ ସଵାସଵୈଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କାମ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇଦିଅନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ସଂସାର ସହିତ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ।
ଅନାଚ୍ଛିନ୍ନେ ଧନେଽସ୍ମାକମଥ ଶକ୍ରେଣ ଵଜ୍ରିଣା। ଯମେନ ଵାଽପି ସଂଗ୍ରାମେ କୋ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଆମର ଧନ ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଯମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଲେ, କିଏ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ?
ଶରୈରଭିପ୍ରଣୁନ୍ନାନାଂ ଭଗ୍ନାନାଂ ଗହନେ ଵନେ । କୋ ହି ଜୀଵେତ୍ପଦାତୀନାଂ ଭଵେଦଶ୍ଵେଷୁ ସଂଶଯଃ
ଘଣ୍ଟ ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲରେ ତୀରରେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ କିଏ ବଞ୍ଚିପାରିବ? ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଜାନାମି ଚ ମତଂ ତେଷାମତସ୍ତ୍ରାସଯତୀଵ ନଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଛେ ରଖି ଯୁଦ୍ଧର ଯୋଜନା ଏହିଠିରେ କରାଯାଉ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନସ୍କାମନା ଜାଣେ; ଏହା ଆମକୁ ଭୟଭିତ କରୁନାହିଁ।
ଅର୍ଜୁନେ ଚାପି ସଂପ୍ରୀତିମଧିକାମୁପଲକ୍ଷଯେ । ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ବୀଭତ୍ସୁମୁପାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରଶଂସତି । ଯଥା ସେନା ନ ଭଜ୍ଯେତ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଦେଖୁଛି; ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ ରଖାଯାଉ।
ଅଦେଶିକା ହ୍ଯରଣ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଶତ୍ରୁଵଶଂ ଗତା। ଯଥା ନ ଵିଭ୍ରମେତ୍ସେନା ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହି ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ। ସେନା ଭ୍ରମିତ ହେବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ ରଖାଯାଉ।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ହେଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କା ପ୍ରଶଂସା ଭଵେତ୍ପରେ । ସ୍ଥାନେ ଵାଽପି ଵ୍ରଜନ୍ତୋ ଵା ସଦା ହେଷନ୍ତି ଵାଜିନଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଘୋଡ଼ାର ହିନ୍ହାଡ଼ି ଶୁଣିଲେ କ'ଣ ପ୍ରଶଂସା ହେବ? ଠିଆ ରହୁଥିବା କିମ୍ବା ଚାଲୁଥିବା, ଘୋଡ଼ା ସବୁବେଳେ ହିନ୍ହାଡ଼େ।
ସଦା ଚ ଵାଯଵୋ ଵାନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ । ସ୍ତନଯିତ୍ନୋଶ୍ଚ ନିର୍ଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ବହୁଶସ୍ତଥା
ପବନ ସବୁବେଳେ ବହେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ମେଘର ଗର୍ଜନ ବହୁବେଳେ ଶୁଣାଯାଏ।
ଭୀଷଯନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯେଭ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ସର୍ଵାନିମାଞ୍ଜନାନ୍। ପ୍ରମୁଖେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମବଦ୍ଧଂ ବହୁ ଭାଷତେ
ଆପଣ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସେନାର ସାମ୍ନାରେ ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ବହୁତ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ଯଥୈଵାଶ୍ଵାନ୍ମାର୍ଗମାଣାସ୍ତାନେଵାଭିପରୀପ୍ସଵଃ । ହେଷିତାନୀଵ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ତଦିଦଂ ଭଵତସ୍ତଥା
ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କର ହିହିଧ୍ୱନି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଛନ୍ତି।
କିମତ୍ର କାର୍ଯଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ କଥଂ ଵା ସ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ। ଅନ୍ଯତ୍ର କାମାଦ୍ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଵା ରୋଷାଦ୍ଵାଽସ୍ମାସୁ କେଵଲମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯିବ? ଏହା କେବଳ ଆମ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଆଚାର୍ଯା ଵୈ କାରୁଣିକାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଶ୍ଚାପାଯଦର୍ଶିନଃ । ନୈତେ ମହାହଵେ ଘୋରେ ସଂପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଃ କଥଂଚନ
ଗୁରୁମାନେ ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଆପଦ ଆସିବାକୁ ଅଗ୍ରିମ ଅନୁମାନ କରିପାରନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ଗୋଷ୍ଠୀପାନାଶନେଷୁ ଚ। କଥା ଵିଚିତ୍ରାଃ କୁର୍ଵାଣାଃ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ସୋଭନଃ
ଶୋଭାମୟ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, ମଣ୍ଡପ ଓ ଭୋଜନ ସଭାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ବହୂନ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯରୂପାଣି କୁର୍ଵତେ ଜନସଂସଦି । ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଚାପସଂଧାନେ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଲୋକମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାମ କରନ୍ତି; ଧନୁଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଠାରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।