ଉପଜୀଵ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଶୁକ୍ରଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଯମମ୍। ଵରୁଣଂ ପାଵକଂ ଚୈଵ କୃପଂ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ମାଧଵମ୍ । ପିନାକପାଣିନଂ ଚୈଵ କଥମେତାନ୍ନ ଯୋଧଯେ
ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣ, ଶୁକ୍ର, କୁବେର, ଯମ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, କୃପ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଶିବଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶିକ୍ଷା ନେଇଛି—ଏମିତି ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ମୁଁ କିପରି ପଛୁଆଁ ହେବି?
ରଥଂ ଵାହଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ମୋ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଳା, ତୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।
ଉତ୍ତରଂ ସାଂରଥିଂ କୃତ୍ଵା ଶମୀଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଆଯୁଧଂ ସର୍ଵମାଦାଯ ତତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ରଥଚାଳକ କରି, ଶମୀ ଗଛକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଧ୍ଵଜଂ ଚ ସିଂହଂ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତୄଣାମାଯୁଧାନି ଚ। ପ୍ରଣିଧାଯ ଶମୀମଧ୍ଯେ ପ୍ରଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସିଂହଧ୍ୱଜ ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶମୀ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଧ୍ଵଜଂ ଵାନରଲକ୍ଷଣମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ମାଯାମଯଂ ଯୁକ୍ତଂ ଵିହିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପ୍ରସାଦଂ ପାଵକସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ସେ ସୁନା ଲଙ୍ଗୂଳ ଓ ବାନର ଚିହ୍ନିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମାୟାମୟ ଧ୍ୱଜ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହକୁ ମନେ କଲେ।
ସ ଚ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଵଜେ ଭୂତାନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ରଥେ ଵାନରମୁଚ୍ଛ୍ରିତ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପଦ୍ଧନୁଃ
ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଭାବନା ବୁଝି, ସେଇ ଧ୍ୱଜରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନ ରଥରେ ବାନର ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଲେ।
ସପତାକଂ ଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ସୋପାସଙ୍ଗଂ ମହାବଲମ୍। ଖାତ୍ପପାତ ରଥେ ତୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ମନୋରମମ୍
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ଅଳଙ୍କୃତ ଧ୍ୱଜ, ତାଳ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ରଥରେ ଅବତରିଲା, ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର।
ରଥମାସ୍ଥାଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ବଦ୍ଧାସିଃ ସତଲତ୍ରାଣଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନଃ । ତତଃ ପ୍ରାଯାଦୁଦୀଚୀଂ ସ କପିପ୍ରଵରକେତନଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ବୀଭତ୍ସୁ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା, ତାଲୱାର ବାନ୍ଧି, କବଚ ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାନର ଧ୍ୱଜ ନେଇ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ସୈନ୍ଯାଭ୍ଯାଶଂ ସ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶଙ୍ଖମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵନଵନ୍ତଂ ମହାଶବ୍ଦଂ ଦେଵଦତ୍ତଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ଶଶାଙ୍କରୂପଂ ବୀଭତ୍ସୁଃ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଦରିଂଦମଃ
ସେନା ପାଖକୁ ଯାଇ, ଧନଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଶଂଖ 'ଦେବଦତ୍ତ' ଧରିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା । ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ନାଶକ, ବୀଭତ୍ସୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ଏହି ଶଂଖ ବଜାଇଲେ ।
[ ଶଶାଙ୍କକୁନ୍ଦଧଵଲଂ ମୁଖେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵାସଵିଃ । ଉଚ୍ଛ୍ଵସଦ୍ଗଣ୍ଡଯୁଗଲଂ ସିରାଲ୍ଯାଚିତଫାଲକମ୍
ବାସବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଶଂଖଟିକୁ ତାଙ୍କର ଠୋଠରେ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଗଣ୍ଡ ଦୁଇଟି ଫୁଲିଉଠିଲା, ଲଳାଟରେ ଶିରା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଆରକ୍ତନିମ୍ନନଯନଂ ହ୍ରସ୍ଵସ୍ଥୂଲଶିରୋଧରମ୍। ଅତିଶ୍ଲିଷ୍ଟୋଦରୋରସ୍କଂ ତିର୍ଯଗାନନଶୋଭିତମ୍
ତାଙ୍କର ଆଖି ଲାଲ ଏବଂ ଗଭୀର, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଛୋଟ ଏବଂ ମୋଟା, ତାଙ୍କର ପେଟ ଓ ଛାତି ଭଲଭାବେ ଲଗିଥିଲା, ମୁହଁ ଚଉଡ଼ା ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା ।
ଯାଵତ୍ସ୍ଵଶକ୍ତିସାମଗ୍ର୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ କ୍ଷୋଭଯନ୍ନିଵ । ମରୁଦ୍ଭିର୍ଦଶଭିଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଦରିଂଦମଃ ]
ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଶାମର୍ଥ୍ୟ ସହିତ, ମନେ ହେଉଥିଲା ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପିତ କରୁଛନ୍ତି, ଦଶ ଦିଗର ପବନ ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏହି ଶଂଖ ବଜାଇଲେ ।
ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦୋସ୍ଯ ସୋତ୍ଯର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତେ କାଲମେଘଵତ୍
ତାଙ୍କର ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ଏମିତି ଗଭୀର ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏହା ବଜ୍ରପାତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।
ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ଧନୁପୋ ନିସ୍ଵନେନ ଚ। ଵାନରସ୍ଯ ନିନାଦେନ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ। ଜଙ୍ଗମସ୍ଯ ଭଯଂ ଘୋରମକରୋତ୍ପାକଶାସନିଃ
ସେଇ ଶଂଖର ଧ୍ୱନି, ଧନୁଷର ତଣ୍ଟିର ଗର୍ଜନ, ବାନରର ଚିତ୍କାର ଓ ରଥ ଚକ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନରେ, ପାକପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ ।
ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦେନ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମୁଖେନାଶ୍ଵାଃ ପତନ୍କ୍ଷିତୌ । ଉତ୍ତରଶ୍ଚାପି ସଂତ୍ରସ୍ଥୋ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ଠୋଠରୁ ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଉତ୍ତର ଭୟରେ ରଥରେ ବସିପଡ଼ିଲେ ।
ଅଥାଶ୍ଵାନ୍ରଶ୍ମିଭିଃ ପାର୍ଥଃ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପରଂତପଃ । ଅଭ୍ରାଜତ ରଥୋପସ୍ଥେ ଭାନୁର୍ମେରାଵିଵୋତ୍ତରେ
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦହନ କରୁଥିବା ପାର୍ଥ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଶି ଧରିଲେ, ଏବଂ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେମିତି ଉତ୍ତର ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେମିତି ଚମକୁଥିଲେ ।
ଶଙ୍ଖଘୋଷେଣ ଵିତ୍ରସ୍ତଂ ଜ୍ଯାଘାତେନ ଚ ମୂର୍ଛିତମ୍ । ଉତ୍ତରଂ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସମାଶ୍ଵାସଯଦର୍ଜୁନଃ
ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଓ ଧନୁଷର ତଣ୍ଟିର ଗର୍ଜନରେ ଉତ୍ତର ଭୟଭୀତ ଓ ଅଚେତନ ହେଲେ, ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ।
ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରାଗ୍ର୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯୋସି ପରନ୍ତପ । କଥଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯେ ଵିଷୀଦସି
"ଭୟ କରିନହ, ରାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦହନ କରୁଥିବା । ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ ପରି ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଆତଙ୍କିତ ହେଉଛ ?"
ଶ୍ରୁତାସ୍ତେ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଭେରୀଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ଚ ନିନଦା ଵ୍ଯୂଢାନୀକେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ
"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି, ଯୁଦ୍ଧ ଶିବିରରେ ହାତୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସବୁବେଳେ ଶୁଣିଛ ।"
ସ ତ୍ଵଂ କଥମିଵାନେନ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦେନ ଭୀଷିତଃ । ଵିପଣ୍ଣରୂପୋ ଵିତ୍ରସ୍ତଃ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା
"ତେବେ ଏହି ଶଂଖ ଧ୍ୱନିରେ କିପରି ତୁମେ ଏତେ ଭୟଭୀତ ହେଲ, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଆତଙ୍କିତ ଦେଖାଯାଉଛ ?"
ଶ୍ରୁତା ମେ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଭେରୀଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ଚ ନିନଦା ଵ୍ଯୂଢାନୀକେଷୁ ତିଷ୍ଠତଃ
"ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି, ଯୁଦ୍ଧ ଶିବିରରେ ହାତୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଛି ।"
ନୈଵଂଵିଧାଃ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦାଃ ପୁରା ଜାତୁ ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ। ଧ୍ଵଜସ୍ଯ ଚାପି ରୂପଂ ମେ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ନହୀଦୃଶମ୍ । ଧନୁଷଶ୍ଚାପି ଘୋଷଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତପୂର୍ଵୋ ନ ମେ କ୍ଵଚିତ୍
"ଏପରି ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି; ଏପରି ପତାକା କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, ଏପରି ଧନୁଷର ଧ୍ୱନି କେଉଁଠି ଶୁଣିନଥିଲି ।"
ଅସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ଧନୁଷୋ ନିସ୍ଵନେନ ଚ। ଅମାନୁଷାଣାଂ ଶବ୍ଦେନ ଭୂତାନାଂ ନିସ୍ଵସେନ ଚ। ରଥନେମିପ୍ରଣାଦେନ ମନୋ କମେ ମୁହ୍ଯତେ ଭୃଶମ୍
"ଏହି ଶଂଖର ଧ୍ୱନି, ଧନୁଷର ତଣ୍ଟିର ଗର୍ଜନ, ଅଲୌକିକ ଚିତ୍କାର, ଭୂତମାନଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସ ଓ ରଥ ଚକ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନରେ, ମୋର ମନ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି ।"
ଵ୍ଯାକୁଲାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ହୃଦଯଂ ଵ୍ଯଥତୀଵ ଚ। ଧ୍ଵଜେନ ପିହିତାଃ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ନ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ମେ। ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ଶବ୍ଦେନ କର୍ଣୌ ମେ ବଧିରୀକୃତୌ
"ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର ଲାଗୁଛି, ହୃଦୟ କମ୍ପିଉଠିଛି; ପତାକାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଢାକିଯାଇଛି, ମୁଁ ଦେଖିପାରୁନି । ଗାଣ୍ଡୀବର ଧ୍ୱନିରେ ମୋର କାନ ବିରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।"
ପୁନର୍ଧ୍ଵଜଂ ପୁନଃ ଶଙ୍ଖଂ ଧନୁଶ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ ମୂଢଚେତା ଵୈରାଟିରର୍ଜୁନଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ବାରମ୍ବାର ସେ ପତାକା, ଶଂଖ ଓ ଧନୁଷକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ବୈରାଟ୍ୟ ରାଜା ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ସ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରଯାତଂ ତୁ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ପାର୍ଥ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ମହାବାହୋ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚାତ୍ମାନମାନଯ। ଏକାନ୍ତେ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵମଵପୀଡ୍ଯ ଚ। ଦୃଢଂ ଚ ରଶ୍ମୀନ୍ସଂଯଚ୍ଛ ଶଙ୍ଖଂ ଧ୍ମାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁନଃ
ଓ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଦୃଢ଼ କର, ମନ ଶାନ୍ତ କର। ରଥକୁ ଏକାନ୍ତ ଜାଗାକୁ ନେଇଯାଅ, ପାଉଁ ଦେଇ ଉତରି ପଡ଼, ରଶିକୁ ଭଲଭାବେ ଧର। ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରନ୍ତପଃ। ତତଃ ଶଙ୍ଖମୁପାଧ୍ମାସୀଦ୍ଦାରଯନ୍ନିଵ ପର୍ଵତାନ୍। ଗୁହା ଗିରୀଣାଂ ଚ ତଦା ଦିଶଃ ଶୈଲାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏପରି କହି, ବାମହସ୍ତୀ ଧନୁର୍ଧର ଦୁଶ୍ମନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ମହାବାହୁ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି ଲାଗିଲା, ଗୁହା, ପାହାଡ଼ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ଜ୍ଯାଘୋଷଂ ତଲଘୋଷଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଭୂତାନ୍ଯମୋହଯତ୍। ଉତ୍ତରଶ୍ଚାପି ସଂଲୀନୋ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍। ତଂ ସମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ପୁନରେଵ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ସେ ଧନୁର ତାର ଓ ହାତର ତାଳିର ଶବ୍ଦ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ଉତ୍ତରା ଏହି ସମୟରେ ରଥରେ ଲୁଚି ବସିଗଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ। ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ଶବ୍ଦେନ ପୃଥିଵୀ ସମକମ୍ପତ
ଶଂଖର ଶବ୍ଦ, ରଥର ଚକ୍ରର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବର ତାରର ଧ୍ୱନିରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।