ତ୍ଵାମେଵାଯଂ ରଥୋ ଵୋଢୁଂ ସଂଗ୍ରାମେଽର୍ହତି ଧନ୍ଵିନମ୍ । ତ୍ଵଂ ଚେ.. ରଥମାସ୍ଥାଯ ଯୋଦ୍ଧୁମର୍ହୋ ମତୋ ମମ। ଶର୍ଵଶତ୍ରୁଭିରାଯାତୋ ଦେଵରାଜ ଇଵାସୁରୈଃ
ଏହି ରଥ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାଳନା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ମୋ ମତରେ, ତୁମେ ଏହି ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଚିତ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ତତୋ ରଥାଦଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନରିମର୍ଦନଃ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵାନ୍ଗାଣ୍ଡୀଵମାଦାଯ ରୁରୁଚେ ଶ୍ରିଯା
ତାପରେ, ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ରଥରୁ ଅବତରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରିଲେ, ଏବଂ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତୋ ଵିମୁଚ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସଙ୍ଖଚୂଡାନି ପାଣ୍ଡଵଃ । ତୌ ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିସନ୍ନାଦୌ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ୍ଯ ତଲାଵୁଭୌ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ, ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଶଂଖ ଚୂଡ଼ା ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା ତାଳୁ ଉପରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତେ ଚ ତେ ଦିଵ୍ଯେ ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯାମୁଚ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲେ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାନ୍କେଶାନ୍ମୃଦୂନ୍ସ୍ନିଗ୍ଧାଞ୍ଶ୍ଵେତେନୋଦ୍ଗ୍ରଥ୍ଯ ଵାସସା
ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ନିଜର ମୃଦୁ, ମସୃଣ, ଚମକୁଥିବା କେଶ ଉଠାଇ ରଖିଲେ।
ଅଥାସୌ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ। ଅଭିଦଧ୍ଯୌ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରାଣି ରଥୋତ୍ତମେ
ତାପରେ ସେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ରଥ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥଂ ସର୍ଵାଣି ପ୍ରାଞ୍ଜଲୀନି ନୃପାତ୍ମଜମ୍। ଇମାନି ସ୍ମୋ ମହୋଦାର କିଙ୍କରାଣୀନ୍ଦ୍ରନନ୍ଦନ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ମହାନ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ସେବକ।'
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତଃ ପାର୍ଥଃ ସମାଲଭ୍ଯ ଚ ପାଣିନା। ସର୍ଵାଣି ମାନସାନୀହ ଭଵତେତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ
ତାପରେ ପାର୍ଥ ନମସ୍କାର କରି, ହାତରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛୁଇଁ, କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଛ।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋଽସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରହ୍ଲଷ୍ଟଵଦନୋଽଭଵତ୍ । ଅଧିଜ୍ଯଂ ତରସା କୃତ୍ଵା ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପଦ୍ଧନୁଃ
ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ସେ ତୁରନ୍ତ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ତାଣିଲେ ଏବଂ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଧରିଲେ।
ତସ୍ଯ ଵିକ୍ଷିପ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଧନୁଷୋଽଭୂନ୍ମହାସ୍ଵନଃ । ଯଥା ଶୈଲସ୍ଯ ମହତଃ ଶୈଲାନାକ୍ଷିପ୍ଯ ଜଘ୍ରୁଷଃ
ସେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତାଣିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯେପରି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଆଘାତ ଦେଲେ ଏବଂ ତାହା କମ୍ପିଯାଏ।
ସନିର୍ଘାତାଽଭଵଦ୍ଭୂମିର୍ଦିକ୍ଷୁ ଵାଯୁର୍ଵଵୌ ଭୃଶମ୍। ଭ୍ରାନ୍ତଦ୍ଵିଜଂ ଖମଭଵତ୍ପ୍ରାକମ୍ପନ୍ତ ମହାଦ୍ରୁମାଃ
ପୃଥିବୀ ମହାନ୍ ଗର୍ଜନା ସହ କମ୍ପିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାତାସ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବହିଲା; ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ହିଲିଗଲା।
ତଂ ଶବ୍ଦଂ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ଵିସ୍ଫୋଟମଶନେରିଵ। ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ଶବ୍ଦମିଵ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିତ୍ରେସୁର୍ଦୀନମାନସାଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଶବ୍ଦଟି ଅଶନିର ଭଙ୍ଗାର ଦ୍ୱନି ଭଳି, କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଭଳି ଶୁଣି, କୌରବମାନେ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଯଥେନ୍ଦ୍ରୋ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପଦ୍ଭୀମଂ ଵିସ୍ଫୋଟମଶନେର୍ଭୁଵି । ତଥାଽର୍ଜୁନୋ ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ବାହୁଭ୍ଯାମାକ୍ଷିପଦ୍ବଲୀ
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅଶନି ଟାଣିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦୁଇହାତରେ ଟାଣିଲେ।
ମହାଶନିମହାଶବ୍ଦସଦୃଶୋ ଜ୍ଯାସ୍ଵନୋ ମହାନ୍ । ଶତ୍ରୂନ୍ଵୀରାଂଶ୍ଚ ସଂତର୍ଜ୍ଯ ନିଗ୍ରହସ୍ଥୋ ରଥେ ସ୍ଥିତଃ
ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣିବାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯାହା ଅଶନିର ଗର୍ଜନ ସମାନ। ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଦମନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ବହୂନୋତାନ୍ମହାରଥାନ୍। କଥଂ ଜେଷ୍ଯସି ସଂଗ୍ରାମେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପାରଗାନ୍
ହେ ପାଣ୍ଡବମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏକା, ଏଠାରେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଅଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏମିତି ସମରେ କିପରି ତୁମେ ଜିତିପାରିବ?
ଅସହାଯୋ।ସି କୋନ୍ତେଯ ସସହାଯାଶ୍ଚ କୌରଵାଃ । ଅତ ଏଵ ମହାବାହୋ ଭୀତସ୍ତିଷ୍ଠାମି ତେଽଗ୍ରତଃ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏକା, କୌରବମାନେ ସହଯୋଗୀ ସହିତ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମହାବାହୁ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଛି।
ଉଵାଚ ପାର୍ଥୋ ମା ଭୈଷୀଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ସ୍ଵନଵତ୍ତଦା
ତେବେ ପାର୍ଥ ହସିକି ଓ ଗଞ୍ଜା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନିଅ।'
ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ମେ ଵୀର ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସୁମହାବଲୈଃ । ସହାଯୋ ଘୋଷଯାତ୍ରାଯାଂ କସ୍ତଦାସୀତ୍ସଖା ମମ
ହେ ବୀର, ଘୋଷଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ସହଯୋଗୀ କିଏ ଥିଲେ? କିଏ ମୋ ସାଙ୍ଗ ଥିଲେ?
ତଥା ପ୍ରତିଭଯେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵଦାନଵସଂକୁଲେ। ଖାଣ୍ଡଵେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ କସ୍ତଦାସୀତ୍ସଖା ମମ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ଖାଣ୍ଡବରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ସାଙ୍ଗ କିଏ ଥିଲେ?
ନିଵାତକଵଚୈଃ ସାର୍ଧଂ ପୌଲୋମୈଶ୍ଚ ମହାବଲୈଃ । ଯୁଧ୍ଯତୋ ଦେଵରାଜାର୍ଥେ କଃ ସହାଯସ୍ତଦାଽଭଵତ୍
ନିବାତକବଚ ଓ ପୌଳମ ମହାବଳୀମାନେ ସହିତ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ସହଯୋଗୀ କିଏ ଥିଲେ?
ସ୍ଵଯଂଵରେ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ରାଜଭିଃ ସହ ସଂଯୁଗେ। ଯୁଧ୍ଯତୋ ବହୁଭିସ୍ତାତ କଃ ସହାଯସ୍ତଦାଽଭଵତ୍
ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ସହଯୋଗୀ କିଏ ଥିଲେ, ପ୍ରିୟ?
ଉପଜୀଵ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଶୁକ୍ରଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଯମମ୍। ଵରୁଣଂ ପାଵକଂ ଚୈଵ କୃପଂ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ମାଧଵମ୍ । ପିନାକପାଣିନଂ ଚୈଵ କଥମେତାନ୍ନ ଯୋଧଯେ
ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣ, ଶୁକ୍ର, କୁବେର, ଯମ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, କୃପ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଶିବଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶିକ୍ଷା ନେଇଛି—ଏମିତି ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ମୁଁ କିପରି ପଛୁଆଁ ହେବି?
ରଥଂ ଵାହଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ମୋ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଳା, ତୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।
ଉତ୍ତରଂ ସାଂରଥିଂ କୃତ୍ଵା ଶମୀଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଆଯୁଧଂ ସର୍ଵମାଦାଯ ତତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ରଥଚାଳକ କରି, ଶମୀ ଗଛକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଧ୍ଵଜଂ ଚ ସିଂହଂ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତୄଣାମାଯୁଧାନି ଚ। ପ୍ରଣିଧାଯ ଶମୀମଧ୍ଯେ ପ୍ରଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସିଂହଧ୍ୱଜ ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶମୀ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଧ୍ଵଜଂ ଵାନରଲକ୍ଷଣମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ମାଯାମଯଂ ଯୁକ୍ତଂ ଵିହିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପ୍ରସାଦଂ ପାଵକସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ସେ ସୁନା ଲଙ୍ଗୂଳ ଓ ବାନର ଚିହ୍ନିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମାୟାମୟ ଧ୍ୱଜ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହକୁ ମନେ କଲେ।
ସ ଚ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଵଜେ ଭୂତାନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ରଥେ ଵାନରମୁଚ୍ଛ୍ରିତ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପଦ୍ଧନୁଃ
ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଭାବନା ବୁଝି, ସେଇ ଧ୍ୱଜରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନ ରଥରେ ବାନର ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଲେ।
ସପତାକଂ ଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ସୋପାସଙ୍ଗଂ ମହାବଲମ୍। ଖାତ୍ପପାତ ରଥେ ତୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ମନୋରମମ୍
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ଅଳଙ୍କୃତ ଧ୍ୱଜ, ତାଳ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ରଥରେ ଅବତରିଲା, ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର।
ରଥମାସ୍ଥାଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ବଦ୍ଧାସିଃ ସତଲତ୍ରାଣଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନଃ । ତତଃ ପ୍ରାଯାଦୁଦୀଚୀଂ ସ କପିପ୍ରଵରକେତନଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ବୀଭତ୍ସୁ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା, ତାଲୱାର ବାନ୍ଧି, କବଚ ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାନର ଧ୍ୱଜ ନେଇ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ସୈନ୍ଯାଭ୍ଯାଶଂ ସ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶଙ୍ଖମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵନଵନ୍ତଂ ମହାଶବ୍ଦଂ ଦେଵଦତ୍ତଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ଶଶାଙ୍କରୂପଂ ବୀଭତ୍ସୁଃ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଦରିଂଦମଃ
ସେନା ପାଖକୁ ଯାଇ, ଧନଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଶଂଖ 'ଦେବଦତ୍ତ' ଧରିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା । ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ନାଶକ, ବୀଭତ୍ସୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ଏହି ଶଂଖ ବଜାଇଲେ ।
[ ଶଶାଙ୍କକୁନ୍ଦଧଵଲଂ ମୁଖେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵାସଵିଃ । ଉଚ୍ଛ୍ଵସଦ୍ଗଣ୍ଡଯୁଗଲଂ ସିରାଲ୍ଯାଚିତଫାଲକମ୍
ବାସବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଶଂଖଟିକୁ ତାଙ୍କର ଠୋଠରେ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଗଣ୍ଡ ଦୁଇଟି ଫୁଲିଉଠିଲା, ଲଳାଟରେ ଶିରା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।