ଉକ୍ତାପ୍ଯେଵଂ ଭୃଶଂ ମାଂ ସା ନିଗୃହ୍ଯ ଵିଜନେ ଵନେ। କୂପେ ପ୍ରକ୍ଷେପଯାମାସ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଗୃହମାଗମତ୍
ଏପରି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲର ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଦମନ କରି, କୂଆଁରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ୍ତୁଵତୋ ଦୁହିତା ନ ତ୍ଵଂ ଯାଚତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ଅସ୍ତୋତୁଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦୁହିତା ଦେଵଯାନ୍ଯସି
ତୁମେ ସେଠିପାଇଁ ନୁହଁଅ ଯିଏ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ନାହିଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଝିଅ, ପ୍ରଶଂସିତ ଝିଅ ନୁହଁଅ।
ଵୃଷପର୍ଵୈଵ ତଦ୍ଵେଦ ଶକ୍ରୋ ରାଜା ଚ ନାହୁଷଃ। ଅଚିନ୍ତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୈଶ୍ଵରଂ ହି ବଲଂ ମମ
ଏହି କଥା ବୃଷପର୍ବଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ନାହୁଷ ରାଜା ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତି ଦେବତାସମ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ଏବଂ ଶାସକ ଭାବରେ ଅଛି।
ଜାନାମି ଜୀଵିନୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଲୋକେସ୍ମିଞ୍ଶାଶ୍ଵତୀଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ମୃତଃ ସଂଜୀଵତେ ଜନ୍ତୁର୍ଯଯା କମଲଲୋଚନେ
ମୁଁ ଏହି ଜଗତରେ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଜୀବନ ବିଦ୍ୟା ଜାଣେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା, କମଳନୟନୀ, ମୃତ ଜୀବ ଆଉଥରେ ବଞ୍ଚିଉଥାଏ।
କତ୍ଥନଂ ସ୍ଵଗୁଣାନାଂ ଚ କୃତ୍ଵା ତପ୍ଯତି ସଜ୍ଜନଃ। ତତୋ ଵକ୍ତୁମଶକ୍ତୋଽସ୍ମିତ୍ଵଂ ମେ ଜାନାସି ଯଦ୍ବଲମ୍
ନିଜ ଗୁଣର ଗର୍ବ କରିଲେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ କହିପାରୁନି, ତୁମେ ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣ।
ତସମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଵଗୃହଂ କୁଲନନ୍ଦିନି। କ୍ଷମାଂ କୃତ୍ଵା ଵିଶାଲାକ୍ଷି କ୍ଷମାସାରା ହି ସାଧଵଃ
ତେଣୁ ଉଠ, ଆମେ ଘରକୁ ଚଲିବା, ବଂଶର ଗୌରବ; ଖ୍ଷମା କର, ବିଶାଳନୟନୀ, କାରଣ ଖ୍ଷମା ହେଉଛି ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କର ମୂଳ।
ଯଚ୍ଚ କିଂଚିତ୍ସର୍ଵଗତଂ ଭୂମୌ ଵା ଯଦି ଵା ଦିଵି। ତସ୍ଯାହମୀଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଟେନୋକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ, ତାହାର ମୁଁ ସଦା ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହାଯାଇଛି।
ଅହଂ ଜଲଂ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ପୁଷ୍ଣାମ୍ଯୌଷଧଯଃ ସର୍ଵା ଇତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଉଛି, ସମସ୍ତ ଔଷଧିକୁ ପୋଷଣ କରେ—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଏଵଂ ଵିଷାଦମାପନ୍ନାଂ ମନ୍ଯୁନା ସଂପ୍ରପୀଡିତାମ୍। ଵଚନୈର୍ମଧୁରୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ତାଂ ପିତା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପିତା ମଧୁର ଏବଂ କୋମଳ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ଯଃ ପରେଷାଂ ନରୋ ନିତ୍ଯମତିଵାଦାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତେ। ଦେଵଯାନି ଵିଜାନୀହି ତେନ ସର୍ଵମିଦଂ ଜିତମ୍
ଦେବୟାନୀ, ଯିଏ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କଠୋର କଥା ସହିପାରେ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜିତିଥାଏ—ଏହି କଥା ଜାଣ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧଂ ନିଗୃହ୍ଣାତି ଇଯଂ ଯଥା। ସ ଯନ୍ତେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ନ ଯୋ ରଶ୍ମିଷୁ ଲମ୍ବତେ
ଯିଏ ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଯେପରି ଏଠି ସେ କରୁଛନ୍ତି, ତାକୁ ଗୁଣୀମାନେ ନିୟନ୍ତା କୁହନ୍ତି, କେବଳ ରଶି ଧରିଥିବାକୁ ନୁହେଁ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧମକ୍ରୋଧେନ ନିରସ୍ଯତି। ଦେଵଯାନି ଵିଜାନୀହି ତେନ ସର୍ଵମିଦଂ ଜିତମ୍
ଯିଏ ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ, ଦେବୟାନୀ, ଜାଣ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜିତିଥାଏ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧଂ କ୍ଷମଯେହ ନିରସ୍ଯତି। ଯଥୋରଗସ୍ତ୍ଵଚଂ ଜୀର୍ଣାଂ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଖ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପରି ସାପ ଝରା ପୁରୁଣା ଚମଡ଼ି ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେଠିକି ନିଜେ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ଯଃ ସଂଧାରଯତେ ମନ୍ଯୁଂ ଯୋଽତିଵାଦାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତେ। ଯଶ୍ଚ ତପ୍ତୋ ନ ତପତି ଦୃଢଂ ସୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଭାଜନମ୍
ଯିଏ ନିଜ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରେ, ଯିଏ ଅପମାନ ସହିପାରେ, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ—ସେଠିକି ଧନ୍ୟତାର ପାତ୍ର।
ଯୋ ଯଜେଦପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ମାସିମାସି ଶତଂ ସମାଃ। ନ କ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଯେଦ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ତଯୋରକ୍ରୋଧନୋଽଧିକଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ମାସେ ମାସେ ଯଜ୍ଞ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସବୁଠାରେ କେବେ ରୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଳୁଥାଏ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ସେଠାରେ ସେଇ ଉତ୍ତମ।
ତସ୍ମାଦକ୍ରୋଧନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାମକ୍ରୋଧୌ ଵିଗର୍ହିତୌ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନିଷ୍ଫଲାନ୍ଯେଵ ଦାନଯଜ୍ଞତପାଂସି ଚ
ତେଣୁ କ୍ରୋଧ ନଥିବା ଲୋକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆସା ଓ କ୍ରୋଧ ଦୁହିଁଟି ନିନ୍ଦନୀୟ। କ୍ରୋଧୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା—ଏସବୁ ଅଫଳ।
ତସ୍ମାଦକ୍ରୋଧନେ ଯଜ୍ଞତପୋଦାନଫଲଂ ମହତ୍। ଭଵେଦସଂଶଯଂ ଭଦ୍ରେ ନେତରସ୍ମିନ୍କଦାଚନ
ସେଇପରି, ଭଲ ମନେ, କ୍ରୋଧ ନଥିଲେ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନର ଫଳ ବଡ଼ ହୁଏ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହୁଏନା।
ନ ଯତିର୍ନ ତପସ୍ଵୀ ଚ ନ ଯଜ୍ଵା ନ ଚ ଧର୍ମଭାକ୍। କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଯୋ ଵଶଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତସ୍ଯ ଲୋକଦ୍ଵଯଂ ନ ଚ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଯତି, ତପସ୍ବୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ କ୍ରୋଧର ଅଧୀନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ହାସଲ କରିପାରେନାହିଁ।
ପୁତ୍ରୋ ଭୃତ୍ଯଃ ସୁହୃଦ୍ଭ୍ରାତା ଭାର୍ଯା ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯତା। ତସ୍ଯୈତାନ୍ଯପଯାସ୍ଯନ୍ତି କ୍ରୋଧଶୀଲସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପୁଅ, ଚାକର, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ଜଣେ ଭଲ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟତା—ଏସବୁ କ୍ରୋଧୀ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଯତ୍କୁମାରାଃ କୁମାର୍ଯଶ୍ଚ ଵୈରଂ କୁର୍ଯୁରଚେତସଃ। ନ ତତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋଽନୁକୁର୍ଵୀତ ନ ଵିଦୁସ୍ତେ ବଲାବଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅବିବେକୀ ପୁଅମାନେ କିମ୍ବା ଝିଅମାନେ ଏକାଉଁ ଦୁଷ୍ମନି କରନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ କେଉଁଠି ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ଅଛି, ତାହା ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଵେଦାହଂ ତାତ ବାଲାଽପି ଧର୍ମାଣାଂ ଯଦିହାନ୍ତରମ୍। ଅକ୍ରୋଧେ ଚାତିଵାଦେ ଚ ଵେଦ ଚାପି ବଲାବଲମ୍
ମୁଁ ଛୁଆଁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ବୁଝିପାରେ; କ୍ରୋଧ ଓ ଅତିକଥା, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା—ଏସବୁର ତଫାତ୍ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେ।
ସ୍ଵଵୃତ୍ତିମନନୁଷ୍ଠାଯ ଧର୍ମମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ।' ଶିଷ୍ଯସ୍ଯାଶିଷ୍ଯଵୃତ୍ତେସ୍ତୁ ନ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ବୁଭୂଷତା
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ଓ ଶିଷ୍ୟ ଭଳି ଆଚରଣ କରୁନାହିଁ—ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ସେଉଁଠି ସହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରେଷ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ଵଵୃତ୍ତିଂ ହି ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିଫଲଂ ଗତଃ।' ତସ୍ମାତ୍ସଂକୀର୍ଣଵୃତ୍ତେଷୁ ଵାସୋ ମମ ନ ରୋଚତେ
ଚାକର କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଆଚରଣ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ସେ ଅଫଳ ହୁଏ; ତେଣୁ ମିଶ୍ରିତ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେନାହିଁ।
ପୁମାଂସୋ ଯେ ହି ନିନ୍ଦନ୍ତି ଵୃତ୍ତେନାଭିଜନେନ ଚ। ନ ତେଷୁ ନିଵସେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଯୋଽର୍ଥୀ ପାପବୁଦ୍ଧିଷୁ
ଯେଉଁମାନେ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ବଂଶରେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଚିନ୍ତା ଥିବା ଲୋକ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର।
ଯେ ତ୍ଵେନମଭିଜାନନ୍ତି ଵୃତ୍ତେନାଭିଜନେନ ଵା। ତେଷୁ ସାଧୁଷୁ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ସ ଵାସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଭଲ ଲୋକ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସୁଯନ୍ତ୍ରିତପରା ନିତ୍ଯଂ ଵିହୀନାଶ୍ଚ ଧନୈର୍ଵରାଃ। ଦୁର୍ଵୃତ୍ତାଃ ପାପକର୍ମାଣଶ୍ଚଣ୍ଡାଲା ଧନିନୋପି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହନ୍ତି, ଧନ ହରାଇଛନ୍ତି, ଖରାପ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଧନୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳ ଭଳି ହେଉଛନ୍ତି—
ନୈଵ ଜାତ୍ଯା ହି ଚଣ୍ଡାଲାଃ ସ୍ଵକର୍ମଵିହିତୈର୍ଵିନା। ଧନାଭିଜନଵିଦ୍ଯାସୁ ସକ୍ତାଶ୍ଚଣ୍ଡାଲଧର୍ମିଣଃ
କେବଳ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚଣ୍ଡାଳ ହୁଏନାହିଁ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୁଏ। ଧନ, ବଂଶ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ଭଳି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଅକାରଣାଶ୍ଚ ଦ୍ଵେଷ୍ଯନ୍ତି ପରିଵାଦଂ ଵଦନ୍ତି ତେ। ସାଧୋସ୍ତତ୍ର ନ ଵାସୋସ୍ତି ପାପିଭିଃ ପାପତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏମାନେ କାରଣ ବିନା ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଅପବାଦ କହନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଲୋକ ରହନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସିଯାଏ।
ସୁକୃତେ ଦୁଷ୍କୃତେ ଵାପି ଯତ୍ର ସଜ୍ଜତି ଯୋ ନରଃ। ଧ୍ରୁଵଂ ରତିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵେଷଂ ନ ରୋଚଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେଠି ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ତେଣୁ ଦ୍ୱେଷ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵାଗ୍ଦୁରୁକ୍ତଂ ମହାଘୋରଂ ଦୁହିତୁର୍ଵୃଷପର୍ଵଣଃ। ମମ ମଥ୍ନାତି ହୃଦଯମଗ୍ନିକାମ ଇଵାରଣିମ୍
ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଯେଉଁ କଠୋର କଥା କହିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ହୃଦୟକୁ କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିବା ପରି ଜଳାଇ ଦେଉଛି।