ଉମାପତିଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଂ ଶକ୍ରୋଽଶୀତିଂ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ । ସୋମଃ ପଞ୍ଚସହସ୍ରାଣି ତଥା ଚ ଵରୁଣଃ ଶତମ୍
ଉମାପତି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଉଷଠି ବର୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ର ପଚାସି ବର୍ଷ, ସୋମ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ବରୁଣ ଏହାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଵରୁଣାଦଗ୍ନିଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରାହୃତ୍ଯ ତଚ୍ଛୁଭମ୍। ଅଗ୍ନିନା ପ୍ରାତିଭାଵ୍ଯେନ ଦତ୍ତଂ ପାର୍ଥାଯ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍ । ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିଂ ଚ ଵର୍ଷାଣି କୌନ୍ତେଯୋ ଧାରଯିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଏହି ଶୁଭ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ସ୍ନେହରେ ନେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଗାଣ୍ଡୀବ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଓ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଏହାକୁ ପଂଷଠି ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କରିବେ।
ଏଵଂଵୀର୍ଯଂ ମହାଵେତେତଚ୍ଚ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲସମଂ ରାଜ୍ଞଃ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ବଡ଼ପଣ ଏପରି, ଯେଉଁଠି ଏହା ନୀଳ କମଳ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ।
ବିନ୍ଦଵଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ସାଧୁନିଯୋଜିତାଃ । ଵିଶ୍ରୁତଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଜାତରୂପଗ୍ରହଂ ଦୃଢମ୍
ଏଠାରେ ସୁନାର ଗଠିକାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନିପୁଣ ଭାବେ ପଛରେ ଲଗାଯାଇଛି। ଭୀମସେନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁଷ୍ୟର ହାତଲଗା ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି।
ସହସ୍ରଗୋଧାଃ ସୌଵର୍ଣା ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ଋଷଭା ଯତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୃଙ୍ଗିଣଃ
ଏଠାରେ ହଜାରଟି ସୁନାର ଗୋଧା ଓ ଚଉଦଟି ମଗର ଅଛି। ସୁନାର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦମାନେ ପଛରେ ଦଢ଼ିଆ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଯେନ ଭୀମୋଽଜଯତ୍କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାଚୀଂ ପରଂତପଃ। ପୃଷ୍ଠେ ଵିଭକ୍ତାଃ ଶୋଭନ୍ତେ କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିଦୀପିତାଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୀମ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ଦେଶ ଜିତିଥିଲେ। ପଛରେ ବିଭାଜିତ ଭାବେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଛି, ଯେଉଁଠି କୁଶା ଘାସର ଆଗୁନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ପୂଜିତଂ ସୁରମର୍ତ୍ଯେଷୁ ପ୍ରଥିତଂ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍। ତାଲପ୍ରମାଣଂ ଭୀମସ୍ଯ ରତ୍ନରୁକ୍ମଵିଭୂଷିତମ୍
ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏହି ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ୟ ଭୀମଙ୍କ ପାଇଁ ତାଳଗଛ ସମାନ ଲମ୍ବା ଓ ରତ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ।
ଦୁରାନମଂ ମହଦ୍ଦୀର୍ଘଂ ସୁରୂପଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍ । ବର୍ହିଣଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ଶତଚନ୍ଦ୍ରକଭୂଷଣାଃ
ଏହା ଦୂର, ବଡ଼, ଦୀର୍ଘ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଜିତିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏଠାରେ ସୁନାର ମୟୂର ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶତ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଅଳଙ୍କୃତ।
ନକୁଲସ୍ଯ ଧନୁସ୍ତ୍ଵେତନ୍ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଏତେନ ସଦୃଶଂ ଚିତ୍ରଂ ଧନୁରେତଦ୍ଯଵୀଯସଃ। ହାରିଦ୍ରଵର୍ଣଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନକୁଳଙ୍କର। ଏହା ପରି ଆଉ ଏକ ଚିତ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କର ଅଛି, ଯାହା ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଓ କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ।
ଵିପାଠା ଭୀମସେନସ୍ଯ ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣାଃ । ସୁପ୍ରଭାଃ ସୁମହାକାଯାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ସୁତରାଂ ଦୃଢାଃ । ଭୀମେନ ପ୍ରହିତା ହ୍ଯେତେ ଵାରଣାନାଂ ନିଵାରଣାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ବିପାଠ ନାମକ ବାଣ ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରେ। ଏମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବଡ଼ ଦେହର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବହୁତ ଦୃଢ଼। ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇ, ଏମାନେ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।
ସୁଵର୍ଣଦଣ୍ଡରୁଚିରାଃ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଃ ଶୁଭାଃ । ନକୁଲସ୍ଯ ଶରା ହ୍ଯେତେ ଵଜ୍ରାଶନିସମପ୍ରଭାଃ
ନକୁଳଙ୍କର ଏହି ବାଣମାନେ ସୁନାର ଦଣ୍ଡରେ ତିଆରି, କାଳଦଣ୍ଡ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶୁଭ, ବଜ୍ର ଓ ଅସନି ପରି ଚମକୁଛି।
ଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ଦୀପ୍ତାନ୍ସମଧାରାନ୍ସମାହିତାନ୍। ଵରାହକର୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ସହଦେଵସ୍ଯ ତେ ଶରାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ସମ୍ମିଳିତ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୂକର ମୁଣ୍ଡ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ସହଦେବଙ୍କ ବାଣ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ସାଯକୋ ଦୀର୍ଘୋ ଗଵ୍ଯେ କୋଶେ ଚ ଦଂଶିତଃ। ପାର୍ଥସ୍ଯାଯଂ ମହାଘୋରଃ ସର୍ଵଭାରସହୋ ମହାନ୍
ଏହି ଦୀର୍ଘ ବାଣଟି, ଯାହା ଗୋବଳୟରେ ରଖାଯାଇଛି ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ଏହା ପାର୍ଥଙ୍କର। ଏହା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାର ବହନ କରିପାରେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ନିର୍ମଲଃ ଖଙ୍ଗୋ ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମଣି ଦଂଶିତଃ। ରାଜ୍ଞୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାଯଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ନିର୍ମଳ ତଳୱାରଟି, ଦ୍ୱୀପ ପଶୁର ଚର୍ମରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ଏହା ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଵୈଯାଘକୋଶୋ ଭୀମସ୍ଯ ପଞ୍ଚଶାର୍ଦୂଲଲକ୍ଷଣଃ । ଵାରଣାନାଂ ସୁଦୃପ୍ତାନାଂ ଶିକ୍ଷିତଃ ସ୍କନ୍ଧଶାତନେ
ଏହି ବାଘଚର୍ମ ତୁଣୀ, ଭୀମଙ୍କର, ପାଞ୍ଚଟି ବାଘର ଚିହ୍ନ ଥିବା। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହାତୀମାନଙ୍କର କନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ତିଆରି।
ନୀଲୋତ୍ପଲସଵର୍ଣାଭଃ ଖଙ୍ଗଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମପିହିତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଃ ସୁନିର୍ମଲଃ
ଏହି ତଳୱାରଟି ପାର୍ଥଙ୍କର, ନୀଳ କମଳ ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସିଂହଚର୍ମରେ ଢାକା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ସଫା।
ଦର୍ଶନୀଯଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯୈଷ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ପରସୈନ୍ଯାଗ୍ରଦୂଷଣଃ
ଏହି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରଟି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କର; ଏହା ଶତ୍ରୁ ସେନାର ଆଗରେ ବିନାଶ ଆଣେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ପାର୍ଷତେ କୋଶେ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରୁଚିରତ୍ସରୁଃ ।। ନକୁଲସ୍ଯୈଷ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୋ ଵୈଶ୍ଵାନରସମପ୍ରଭଃ
ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳୱାରଟି ପାର୍ଶତଙ୍କ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, ଏହା ନକୁଳଙ୍କର; ଏହା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ପିଙ୍ଗଲଃ ଖଙ୍ଗଶ୍ଚିତ୍ରୋ ମଣିମଯତ୍ସରୁଃ। ସହଦେଵସ୍ଯ ଖଙ୍ଗୋଽଯଂ ଭାରସାହୋଽତିଦଂଶିତଃକ । ଭୀମସ୍ଯାଯଂ ମହାଦଣ୍ଡଃ ସର୍ଵାମିତ୍ରଵିନାଶନଃ
ଏହି ପିଙ୍ଗଳ ଏବଂ ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ତଳୱାରଟି ମଣିମାଳା ହାତଲି ଥିବା, ସହଦେବଙ୍କର; ଏହା ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭାରୀ। ଏହି ବଡ଼ ଗଦାଟି ଭୀମଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଭେଦତୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ କଥଯାମାସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଆଯୁଧାନି କଲାପାଂଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଂଶ୍ଚାତୁଲପ୍ରଭାନ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ବେଗରେ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ତୁଣୀ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତଳୱାରଗୁଡ଼ିକ ବିବରଣୀ ଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ପାର୍ଥଂ ନ ମୂଢାତ୍ମା ଵ୍ଯଜାନତ। ଵିରାଟପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଭୁଖେ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୁନରେଵ ତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁଣିଥରେ ପଚାରିଲେ।
ସୁଵର୍ଣରୁଚିରାଣ୍ଯେଷାମାଯୁଧାନି ମହାତ୍ମନାମ୍ । ରୁଚିରାଣି ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ପାର୍ଥାନାମାଶୁକାରିଣାମ୍
ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଚମକୁଛି; ଏହା ପୃଥାପୁତ୍ର ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳମାନଙ୍କର।
କ୍ଵନୁ ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ଶୂରାଃ ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵପରାଜିତାଃ। ଯେଷାମିମାନି ଦୀପ୍ତାନି ଶ୍ରିଯା ଦୀପ୍ଯନ୍ତି ଭାନ୍ତି ଚ
ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରତିମା ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଯଶରେ ଚମକୁଛି, ସେମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
କସ୍ମିନ୍ଵସନ୍ତି ଦେଶେ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞା ବନ୍ଧୁଵତ୍ସଲାଃ। କ୍ଵ ଧର୍ମରାଜଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ସେଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ବନ୍ଧୁପ୍ରେମୀ ପୁରୁଷମାନେ କେଉଁ ଦେଶରେ ବସୁଛନ୍ତି? କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ଧର୍ମଶୀଲଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମଵାନ୍ଧର୍ମଵିତ୍ସୁଧୀଃ । ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମମୂର୍ତିମାନ୍
ସେ ଧର୍ମଶୀଳ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧର୍ମର ଦେଖାଶୁଣାକାରୀ, ଧର୍ମପୁତ୍ର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଧର୍ମନିଷ୍ଠୋ ଧର୍ମକର୍ତା ଧର୍ମଗୋପ୍ତା ସୁଧର୍ମକୃତ୍। ସତ୍ଯାର୍ଜଵକ୍ଷମାଧାରୋ ଘୃଣୀ ଧର୍ମପରାଯଣଃ
ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକାରୀ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କରୁଥିବା, ସତ୍ୟ, ସରଳତା ଏବଂ କ୍ଷମାର ଆଧାର, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଚାପି ସର୍ଵେ ତେ ମାତୁଲା ମମ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵୋ ଵା ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୌ ରଣେ
ଭୀମସେନ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋର ମାମା; ନକୁଳ କିମ୍ବା ସହଦେବ, ଦୁଇଜଣେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ସର୍ଵ ଏଵ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵାମିତ୍ରଵିନାଶନାଃ। ରାଜ୍ଯମକ୍ଷୈଃ ପରାଜିତ୍ଯ ନଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଵନଂ ଗତାଃ
ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ଶୁଣାଯାଉଛି, ରାଜ୍ୟ ଜୁଆରେ ହାରି, ସେମାନେ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାପି ପାଞ୍ଚାଲୀ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନମିତି ମେ ଶ୍ରୁତା। ଜିତା ଚାକ୍ଷୈସ୍ତଦା କୃଷ୍ଣା ତାନେଵାନ୍ଵଗମଦ୍ଵନେ
ଦ୍ରୌପଦୀ, ପାଞ୍ଚାଳୀ, ଯିଏ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୁଆରେ ହାରାଯାଇଥିଲା; ସେଇ କୃଷ୍ଣା ସେମାନଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଗଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ତେ ନଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଵନଂ ଗତାଃ
ଧର୍ମିକ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି।