କସ୍ଯାଯଂ ନିର୍ମଲଃ ଖଙ୍ଗୋ ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମନିଵାସିତଃ। ନୀଲୋତ୍ପଲସଵର୍ଣୋଽଯଂ କସ୍ଯ ଖଙ୍ଗଃ ପୃଥୁର୍ମହାନ୍
ଏହି ନିର୍ମଳ ତଲୱାର, ଚିତା ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, କାହାର? ଏହି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ବଡ଼ ତଲୱାର, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ରଙ୍ଗର, କାହାର?
ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମାଵସିତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଃ ସୁନିର୍ମଲଃ। ଋଷଭାଜିନକୋଶସ୍ତୁ କସ୍ଯ ଖଙ୍ଗୋ ମହାନଯମ୍
ସିଂହ ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ତଲୱାର, ବୃଷ ଚିହ୍ନ ଥିବା ତୁଣୀରେ ଏହି ବଡ଼ ତଲୱାର କାହାର?
ଯସ୍ଯାପିଧାନେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସୂର୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ପରିଷ୍କୃତାଃ। କସ୍ଯାଯଂ ଵିପୁଲଃ ଖଙ୍ଗଃ ଶୃଙ୍ଗତ୍ସରୁମନୋହରଃ
ଏହି ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ତଲୱାର, ଯାହାର ହାତଲେ ଫୁଲରେ ପାଞ୍ଚଟି ଶୁଭ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ, କାହାର?
ନିହିତଃ ପାର୍ଷତେ କୋଶେ ତୈଲଧୌତଃ ସମାହିତଃ। ପ୍ରମାଣଵର୍ଣଯୁକ୍ତଶ୍ଚ କସ୍ଯ ଖଙ୍ଗୋ ମହାନଯମ୍। ଏତେନ ପ୍ରତିଵିଦ୍ଧଃ ସଞ୍ଜୀଵେତ୍କଶ୍ଚିନ୍ନ କୁଞ୍ଜରଃ
ପାର୍ଷତ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଥିବା, ତେଲ ଲଗାଯାଇ ଭଲ ରଖାଯାଇଥିବା, ଠିକ୍ ଆକାର ଓ ରଙ୍ଗର ଏହି ବଡ଼ ତଲୱାର କାହାର? ଏହି ତଲୱାରର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ହାତୀ ପୁଣି ଉଠିପାରିବ।
ନିର୍ଦିଶସ୍ଵ ଯଥାମାର୍ଗଂ ମଯା ପୃଷ୍ଟା ବୃହନ୍ନଲେ। ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ପରୋ ଜାତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵମିଦଂ ମହତ୍
ମୁଁ ଯେପରି ତୁମକୁ ପଚାରିଛି, ତାହାଅନୁସାରେ ବୃହନ୍ନଳା ପାଖକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖାଇଦେ। ଏତେ ବଡ଼ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଛି।
ଅତ୍ତରେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍। ମୃଦ୍ଵ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାଯଯନ୍ଵାଚା ଭୀତଂ ଶଙ୍କାଵଶଂ ଗତମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ତରଙ୍କୁ ପାର୍ଥ ମୃଦୁ ଓ ଆଶ୍ବାସନାଦାୟକ କଥାରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଶଙ୍କାରେ ପଡ଼ିଥିବା ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅତ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରଥମଂ ପୃଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁସେନାଙ୍ଗମର୍ଦନମ୍। ପାର୍ଥସ୍ଯେଦଂ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵମିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଶତ୍ରୁସେନାଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ। ପାର୍ଥଙ୍କର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ 'ଗାଣ୍ଡୀବ' ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଭେଦ୍ଯମଭଯଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦିଵ୍ଯମଚ୍ଛେଦ୍ଯମଵ୍ରଣମ୍। ସର୍ଵାଯୁଧମହାମାତ୍ରଂ ଶାତକୁମ୍ଭମଯଂ ଧନୁଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଅଭେଦ୍ୟ, ନିର୍ଭୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦିବ୍ୟ, ଅଭେଦ୍ୟ ଓ ଦୋଷହୀନ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ସୁନାରେ ତିଆରି।
ଏତଚ୍ଛତସହସ୍ରେଣ ସଂମିତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନମ୍ । ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପୂଜିତଂ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଶତ ହଜାର ଧନୁଷ୍ୟ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହାକୁ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ପୂଜିଛନ୍ତି।
ଯେନ ଦେଵାସୁରାନ୍ପାର୍ଥଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିଷହତେ ରଣେ। ଏତଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଵମଧାରଯତ୍
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଉମାପତିଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଂ ଶକ୍ରୋଽଶୀତିଂ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ । ସୋମଃ ପଞ୍ଚସହସ୍ରାଣି ତଥା ଚ ଵରୁଣଃ ଶତମ୍
ଉମାପତି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଉଷଠି ବର୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ର ପଚାସି ବର୍ଷ, ସୋମ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ବରୁଣ ଏହାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଵରୁଣାଦଗ୍ନିଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରାହୃତ୍ଯ ତଚ୍ଛୁଭମ୍। ଅଗ୍ନିନା ପ୍ରାତିଭାଵ୍ଯେନ ଦତ୍ତଂ ପାର୍ଥାଯ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍ । ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିଂ ଚ ଵର୍ଷାଣି କୌନ୍ତେଯୋ ଧାରଯିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଏହି ଶୁଭ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ସ୍ନେହରେ ନେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଗାଣ୍ଡୀବ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଓ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଏହାକୁ ପଂଷଠି ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କରିବେ।
ଏଵଂଵୀର୍ଯଂ ମହାଵେତେତଚ୍ଚ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲସମଂ ରାଜ୍ଞଃ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ବଡ଼ପଣ ଏପରି, ଯେଉଁଠି ଏହା ନୀଳ କମଳ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ।
ବିନ୍ଦଵଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ସାଧୁନିଯୋଜିତାଃ । ଵିଶ୍ରୁତଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଜାତରୂପଗ୍ରହଂ ଦୃଢମ୍
ଏଠାରେ ସୁନାର ଗଠିକାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନିପୁଣ ଭାବେ ପଛରେ ଲଗାଯାଇଛି। ଭୀମସେନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁଷ୍ୟର ହାତଲଗା ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି।
ସହସ୍ରଗୋଧାଃ ସୌଵର୍ଣା ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ଋଷଭା ଯତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୃଙ୍ଗିଣଃ
ଏଠାରେ ହଜାରଟି ସୁନାର ଗୋଧା ଓ ଚଉଦଟି ମଗର ଅଛି। ସୁନାର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବଳଦମାନେ ପଛରେ ଦଢ଼ିଆ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଯେନ ଭୀମୋଽଜଯତ୍କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାଚୀଂ ପରଂତପଃ। ପୃଷ୍ଠେ ଵିଭକ୍ତାଃ ଶୋଭନ୍ତେ କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିଦୀପିତାଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୀମ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ଦେଶ ଜିତିଥିଲେ। ପଛରେ ବିଭାଜିତ ଭାବେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଛି, ଯେଉଁଠି କୁଶା ଘାସର ଆଗୁନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ପୂଜିତଂ ସୁରମର୍ତ୍ଯେଷୁ ପ୍ରଥିତଂ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍। ତାଲପ୍ରମାଣଂ ଭୀମସ୍ଯ ରତ୍ନରୁକ୍ମଵିଭୂଷିତମ୍
ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏହି ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ୟ ଭୀମଙ୍କ ପାଇଁ ତାଳଗଛ ସମାନ ଲମ୍ବା ଓ ରତ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ।
ଦୁରାନମଂ ମହଦ୍ଦୀର୍ଘଂ ସୁରୂପଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍ । ବର୍ହିଣଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ଶତଚନ୍ଦ୍ରକଭୂଷଣାଃ
ଏହା ଦୂର, ବଡ଼, ଦୀର୍ଘ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଜିତିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏଠାରେ ସୁନାର ମୟୂର ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶତ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଅଳଙ୍କୃତ।
ନକୁଲସ୍ଯ ଧନୁସ୍ତ୍ଵେତନ୍ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଏତେନ ସଦୃଶଂ ଚିତ୍ରଂ ଧନୁରେତଦ୍ଯଵୀଯସଃ। ହାରିଦ୍ରଵର୍ଣଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନକୁଳଙ୍କର। ଏହା ପରି ଆଉ ଏକ ଚିତ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କର ଅଛି, ଯାହା ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଓ କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ।
ଵିପାଠା ଭୀମସେନସ୍ଯ ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣାଃ । ସୁପ୍ରଭାଃ ସୁମହାକାଯାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ସୁତରାଂ ଦୃଢାଃ । ଭୀମେନ ପ୍ରହିତା ହ୍ଯେତେ ଵାରଣାନାଂ ନିଵାରଣାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ବିପାଠ ନାମକ ବାଣ ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରେ। ଏମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବଡ଼ ଦେହର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବହୁତ ଦୃଢ଼। ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇ, ଏମାନେ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।
ସୁଵର୍ଣଦଣ୍ଡରୁଚିରାଃ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଃ ଶୁଭାଃ । ନକୁଲସ୍ଯ ଶରା ହ୍ଯେତେ ଵଜ୍ରାଶନିସମପ୍ରଭାଃ
ନକୁଳଙ୍କର ଏହି ବାଣମାନେ ସୁନାର ଦଣ୍ଡରେ ତିଆରି, କାଳଦଣ୍ଡ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶୁଭ, ବଜ୍ର ଓ ଅସନି ପରି ଚମକୁଛି।
ଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ଦୀପ୍ତାନ୍ସମଧାରାନ୍ସମାହିତାନ୍। ଵରାହକର୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ସହଦେଵସ୍ଯ ତେ ଶରାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ସମ୍ମିଳିତ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୂକର ମୁଣ୍ଡ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ସହଦେବଙ୍କ ବାଣ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ସାଯକୋ ଦୀର୍ଘୋ ଗଵ୍ଯେ କୋଶେ ଚ ଦଂଶିତଃ। ପାର୍ଥସ୍ଯାଯଂ ମହାଘୋରଃ ସର୍ଵଭାରସହୋ ମହାନ୍
ଏହି ଦୀର୍ଘ ବାଣଟି, ଯାହା ଗୋବଳୟରେ ରଖାଯାଇଛି ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ଏହା ପାର୍ଥଙ୍କର। ଏହା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାର ବହନ କରିପାରେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ନିର୍ମଲଃ ଖଙ୍ଗୋ ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମଣି ଦଂଶିତଃ। ରାଜ୍ଞୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାଯଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ନିର୍ମଳ ତଳୱାରଟି, ଦ୍ୱୀପ ପଶୁର ଚର୍ମରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ଏହା ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଵୈଯାଘକୋଶୋ ଭୀମସ୍ଯ ପଞ୍ଚଶାର୍ଦୂଲଲକ୍ଷଣଃ । ଵାରଣାନାଂ ସୁଦୃପ୍ତାନାଂ ଶିକ୍ଷିତଃ ସ୍କନ୍ଧଶାତନେ
ଏହି ବାଘଚର୍ମ ତୁଣୀ, ଭୀମଙ୍କର, ପାଞ୍ଚଟି ବାଘର ଚିହ୍ନ ଥିବା। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହାତୀମାନଙ୍କର କନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ତିଆରି।
ନୀଲୋତ୍ପଲସଵର୍ଣାଭଃ ଖଙ୍ଗଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମପିହିତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଃ ସୁନିର୍ମଲଃ
ଏହି ତଳୱାରଟି ପାର୍ଥଙ୍କର, ନୀଳ କମଳ ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସିଂହଚର୍ମରେ ଢାକା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ସଫା।
ଦର୍ଶନୀଯଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯୈଷ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଃ ପରସୈନ୍ଯାଗ୍ରଦୂଷଣଃ
ଏହି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରଟି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କର; ଏହା ଶତ୍ରୁ ସେନାର ଆଗରେ ବିନାଶ ଆଣେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ପାର୍ଷତେ କୋଶେ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରୁଚିରତ୍ସରୁଃ ।। ନକୁଲସ୍ଯୈଷ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୋ ଵୈଶ୍ଵାନରସମପ୍ରଭଃ
ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳୱାରଟି ପାର୍ଶତଙ୍କ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, ଏହା ନକୁଳଙ୍କର; ଏହା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ପିଙ୍ଗଲଃ ଖଙ୍ଗଶ୍ଚିତ୍ରୋ ମଣିମଯତ୍ସରୁଃ। ସହଦେଵସ୍ଯ ଖଙ୍ଗୋଽଯଂ ଭାରସାହୋଽତିଦଂଶିତଃକ । ଭୀମସ୍ଯାଯଂ ମହାଦଣ୍ଡଃ ସର୍ଵାମିତ୍ରଵିନାଶନଃ
ଏହି ପିଙ୍ଗଳ ଏବଂ ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ତଳୱାରଟି ମଣିମାଳା ହାତଲି ଥିବା, ସହଦେବଙ୍କର; ଏହା ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭାରୀ। ଏହି ବଡ଼ ଗଦାଟି ଭୀମଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଭେଦତୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ କଥଯାମାସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଆଯୁଧାନି କଲାପାଂଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଂଶ୍ଚାତୁଲପ୍ରଭାନ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ବେଗରେ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ତୁଣୀ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତଳୱାରଗୁଡ଼ିକ ବିବରଣୀ ଦେଲେ।