ସ ତେଷାଂ ରୂପମାଲେକ୍ଯ ଭୋଗିନାମିଵ ଦୃମ୍ଭତାମ୍ । ହୃଷ୍ଟରୋମା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ରଃ ପ୍ରଵେପିତତନୁସ୍ତଦା
ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ଓ ତେଜ ଦେଖି, ମହାନ ନାଗମାନେ ଯେପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦାଁଡିଉଠିଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା।
ଅର୍ଜୁନେନ ସମାଶ୍ଵସ୍ତଃ କିଂଚିଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ତେଷାଂ ସଂଦର୍ଶନାଭ୍ଯାସଂ ସ୍ପର୍ଶାଭ୍ଯାସଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 58
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର କିଛି ସାହସୀ ହେଲେ; ସେ ପୁନିପୁନି ତାହାକୁ ଦେଖିବା ଓ ଛୁଇଁବାରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।
ଆମୀଲ୍ଯ ପୁନରୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର ସଃ। ସମ୍ଯଗ୍ଘୁଣ୍ଟସ୍ତଦାଽଽଶ୍ଵସ୍ତଃ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ ।। 59
ସେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଖୋଲିଲେ, ଛୁଇଁଲେ ଓ ପଛେ ହଟିଲେ, ଏପରି କିଛିବେଳେ କଲେ; ଠିକ୍ ଭାବେ ଶିଖି ଓ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷଣେ ତିଆରି ହେଲେ।
ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ତାନି ଚାପାନି ଭାନୁମନ୍ତି ବୃହନ୍ତି ଚ। ଵୈରାଟିରର୍ଜୁନଂ ରାଜନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 60
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବିଶାଳ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁ, ବୈରାଟୀ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଅର୍ଜୁନ, ଏହା କ'ଣ?'
ସାରଥେ କିମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାଗୋ ଵା ଯଦି ଵା ଧନୁଃ। ସୌଵର୍ଣାନ୍ଯତ୍ର ପଦ୍ମାନି ଶତପତ୍ରାଣି ଭାଗଶଃ । କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିତପ୍ତାନି ଭାନୁମନ୍ତି ବୃହନ୍ତି ଚ
ସାରଥି, ଏହି ଦେବତାସମାନ ବସ୍ତୁଟି କ'ଣ—ହାତୀ ନା ଧନୁଷ? ଏଠାରେ ସୁନାର ଦଳରେ ଶତପତ୍ର ଲୋଟସ ଅଛି, କୁଶା ଅଗ୍ନିରେ ତାପିଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଡ଼।
ବିନ୍ଦଵଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣା ମଣିପ୍ରୋତାଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶଶିସୂର୍ଯପ୍ରଭାଃ ପୃଷ୍ଠେ ଭାନ୍ତି ରୁକ୍ମପରିଷ୍କୃତାଃ
ଏଠାରେ ସୁନାର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିରେ ଗଠିତ; ପଛପଟେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ହେଉଛି, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯତ୍ର ସୁଵର୍ଣାନି ଶତପତ୍ରାଣି ଭାଗଶଃ । ଵିସ୍ମାପନୀଯରୂପଂ ଚ ଭୀମଂ ଭୀମପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ଏଠାରେ ସୁନାର ଫୁଲ, ଶତପତ୍ର ଲୋଟସ ଅନେକ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହାର ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅଟୁଟ ରୂପ ଅଛି।
ନୀଲୋତ୍ପଲନିଭଂ କସ୍ଯ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଷ୍କୃତମ୍। ଋଷଭା ଯସ୍ଯ ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୃଙ୍ଗିଣଃ
ଏହିଟି କାହାର, ଯାହା ସୁନାରେ ସଜିତ, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହାର ପିଠିରେ ସୁନାର ସିଂହ ଶିଂଗ ଥିବା ବୃଷ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତାଲପ୍ରମାଣଂ କସ୍ଯେଦଂ ମଣିରୁକ୍ମଵିଭୂଷିତମ୍ ହାଟକସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯସ୍ମିଞ୍ଶାଖାମୃଗା ଦଶ
ଏହି ତାଳ ଗଛ ଭଳି ବଡ଼ ଧନୁଷ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, କାହାର? ଏହାର ଉପରେ ଦଶଟି ସୁନାର ଶାଖା ମୃଗ ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁରାନମଂ ମହାଦୀର୍ଘଂ ସୁରୂପଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍ । କସ୍ଯେଦମୀଦୃଶଂ ଚିତ୍ରଂ ଧନୁଃ ସର୍ଵେ ଚ ଦଂଶିତାଃ
ଏହି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା, ଦୀର୍ଘ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଧନୁଷ କାହାର? ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର କାହା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି?
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵିମଲାଭାସଃ ସୁରୂପାଃ ସୁପ୍ରଦର୍ଶନାଃ । ହଂସାଃ ପୃଷ୍ଠଂ ଶ୍ରିତା ଯସ୍ଯ କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିମାର୍ଚିଷଃ । ଶାର୍ଙ୍ଗଗାଣ୍ଡୀଵସଦୃଶଂ କସ୍ଯେଦଂ ସାରଥେ ଧନୁଃ
ଏହି ଧନୁଷ କାହାର, ହେ ସାରଥି, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ? ଏହାର ପିଠିରେ କୁଶା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଆଗିଁ ଲାଗିଥିବା ହଂସ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଧନୁଷ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବ ସଦୃଶ।
ଚତୁର୍ତଂ କାଞ୍ଚନଵପୁର୍ଭାତି ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୋପମମ୍। ନୀଲୋପଲିପ୍ତମଚ୍ଛିଦଂ ଜାତରୂପମଯଂ ଧନୁଃ । ମତ୍ସ୍ଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦଂଶିତାଃ
ଚତୁର୍ଥ ଧନୁଷ ସୁନାର ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଦ୍ୟୁତ ଝୁପି ଭଳି ଚମକୁଛି; ଏହା ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ମାଡ଼ିଯାଇଛି, ଅଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି। ଏହାର ପିଠିରେ ସୁନାର ମାଛ ଶୋଭିତ।
ଶକ୍ରଚାପୋପମଂ ଦିଵ୍ଯଂ କସ୍ଯେଦଂ ସାରଥେ ଧନୁଃ। ଉଚ୍ଛ୍ରିତଂ ଫଣିଵଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ସାରଵତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଦୁରାନମମ୍
ହେ ସାରଥି, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ କାହାର, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସଦୃଶ, ନାଗ ଫଣା ଭଳି ଉଠିଛି, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ମଜବୁତ?
ସହସ୍ରଗୋଧାଃ ସୌଵର୍ଣା ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ବର୍ହିଣଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ଶତଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଭୂଷିତାଃ। ଜାମ୍ବୂନଦଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ କସ୍ଯେଦଂ ପଞ୍ଚମଂ ଧନୁଃ
ଏଠାରେ ହଜାରଟି ସୁନାର ଗୋଧା ଏବଂ ଚଉଦଟି ଚିତା ଅଛି; ସୁନାର ମୟୂର ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପଞ୍ଚମ ଧନୁଷ, ଯାହା ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଶୋଭିତ, କାହାର?
କସ୍ଯେମେ କ୍ଷୁରନାରାଚାଃ ସହସ୍ରଂ ଲୋମଵାପିନଃ। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡାଗ୍ରା ଉପାସଙ୍ଗେ ହିରଣ୍ମଯେ
ଏହି ହଜାରଟି କ୍ଷୁର ମୁଣ୍ଡ ତୀର, ଚୁଲି କାଟିବା ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁନାର ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, କାହାର?
ହାରିଦ୍ରଵର୍ଣାଃ କସ୍ଯେମେ ଶିତା ପଞ୍ଚଶତଂ ଶରାଃ। ଆଶୀଵିଷସମସ୍ପର୍ଶାଃ ଶିତାଶ୍ଚାଜିଂହଗା ଦୃଢାଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଶେ ହାଡ଼ି ରଙ୍ଗର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଛୁଇଁଲେ କଠିନ, ସିଧା ଏବଂ ମଜବୁତ, କାହାର?
ଵିପାଠାଃ ପୃଥଵଃ କସ୍ଯ ଗୃଧ୍ରପତ୍ରାର୍ଧଵାଜିତାଃ। ଵରାହକର୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ କସ୍ଯେମେ ରୁଚିରାଃ ଶରାଃ
ଏହି ଚଉଡ଼ା, ଫାଟିଥିବା ତୀର, ଅର୍ଧ ଗୃଧ୍ର ପାଖିର ପାଖ ଲାଗିଛି, ବନ୍ଦର କାନ ଭଳି ଆକୃତି ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, କାହାର?
ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶା ଵୈଶ୍ଵାନରଶିଖାର୍ଚିଷଃ। ସୁଵର୍ଣପୁଙ୍ଖାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ କସ୍ଯ ସପ୍ତଶତଂ ଶରାଃ
ଏହି ସାତଶେ ତୀର, ସୁନାର ପାଖ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଏବଂ ଏହାର ଛୁଆଁ ବଜ୍ର ଓ ଆଶନି ସମାନ, କାହାର?
କସ୍ଯାଯଂ ସାଯକୋ ଦୀର୍ଘୋ ଗଵ୍ଯେ କୋଶେ ଚ ଦଂଶିତଃ। କସ୍ଯ ଦଣ୍ଡୋ ଦୃଢଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୋ ରୁଚିରୋଽଯଂ ପ୍ରକାଶତେ
ଏହି ଦୀର୍ଘ ତୀର, ଗାଏର ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, କାହାର? ଏଠାରେ ଏହି ଦୃଢ଼, ମୃଦୁ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦଣ୍ଡ କାହାର?
ଵୈଯାଘ୍ରକୋଶଃ କସ୍ଯାଯଂ ଦିଵ୍ଯଃ ଶଙ୍ଖୋ ମହାପ୍ରଭଃ । କସ୍ଯାର୍ଥମସଯଶ୍ଚୈତେ ପଞ୍ଚ ଶାର୍ଦୂଲଲକ୍ଷଣାଃ
ବାଘ ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶଂଖ କାହାର? ଏବଂ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବାଘ ଚିହ୍ନ ଥିବା ତଲୱାର କାହା ପାଇଁ?
କସ୍ଯାଯଂ ନିର୍ମଲଃ ଖଙ୍ଗୋ ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମନିଵାସିତଃ। ନୀଲୋତ୍ପଲସଵର୍ଣୋଽଯଂ କସ୍ଯ ଖଙ୍ଗଃ ପୃଥୁର୍ମହାନ୍
ଏହି ନିର୍ମଳ ତଲୱାର, ଚିତା ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, କାହାର? ଏହି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ବଡ଼ ତଲୱାର, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ରଙ୍ଗର, କାହାର?
ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମାଵସିତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଃ ସୁନିର୍ମଲଃ। ଋଷଭାଜିନକୋଶସ୍ତୁ କସ୍ଯ ଖଙ୍ଗୋ ମହାନଯମ୍
ସିଂହ ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ତଲୱାର, ବୃଷ ଚିହ୍ନ ଥିବା ତୁଣୀରେ ଏହି ବଡ଼ ତଲୱାର କାହାର?
ଯସ୍ଯାପିଧାନେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସୂର୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ପରିଷ୍କୃତାଃ। କସ୍ଯାଯଂ ଵିପୁଲଃ ଖଙ୍ଗଃ ଶୃଙ୍ଗତ୍ସରୁମନୋହରଃ
ଏହି ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ତଲୱାର, ଯାହାର ହାତଲେ ଫୁଲରେ ପାଞ୍ଚଟି ଶୁଭ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ, କାହାର?
ନିହିତଃ ପାର୍ଷତେ କୋଶେ ତୈଲଧୌତଃ ସମାହିତଃ। ପ୍ରମାଣଵର୍ଣଯୁକ୍ତଶ୍ଚ କସ୍ଯ ଖଙ୍ଗୋ ମହାନଯମ୍। ଏତେନ ପ୍ରତିଵିଦ୍ଧଃ ସଞ୍ଜୀଵେତ୍କଶ୍ଚିନ୍ନ କୁଞ୍ଜରଃ
ପାର୍ଷତ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଥିବା, ତେଲ ଲଗାଯାଇ ଭଲ ରଖାଯାଇଥିବା, ଠିକ୍ ଆକାର ଓ ରଙ୍ଗର ଏହି ବଡ଼ ତଲୱାର କାହାର? ଏହି ତଲୱାରର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ହାତୀ ପୁଣି ଉଠିପାରିବ।
ନିର୍ଦିଶସ୍ଵ ଯଥାମାର୍ଗଂ ମଯା ପୃଷ୍ଟା ବୃହନ୍ନଲେ। ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ପରୋ ଜାତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵମିଦଂ ମହତ୍
ମୁଁ ଯେପରି ତୁମକୁ ପଚାରିଛି, ତାହାଅନୁସାରେ ବୃହନ୍ନଳା ପାଖକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖାଇଦେ। ଏତେ ବଡ଼ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଛି।
ଅତ୍ତରେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍। ମୃଦ୍ଵ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାଯଯନ୍ଵାଚା ଭୀତଂ ଶଙ୍କାଵଶଂ ଗତମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ତରଙ୍କୁ ପାର୍ଥ ମୃଦୁ ଓ ଆଶ୍ବାସନାଦାୟକ କଥାରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଶଙ୍କାରେ ପଡ଼ିଥିବା ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅତ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରଥମଂ ପୃଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁସେନାଙ୍ଗମର୍ଦନମ୍। ପାର୍ଥସ୍ଯେଦଂ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵମିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଶତ୍ରୁସେନାଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ। ପାର୍ଥଙ୍କର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ 'ଗାଣ୍ଡୀବ' ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଭେଦ୍ଯମଭଯଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦିଵ୍ଯମଚ୍ଛେଦ୍ଯମଵ୍ରଣମ୍। ସର୍ଵାଯୁଧମହାମାତ୍ରଂ ଶାତକୁମ୍ଭମଯଂ ଧନୁଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଅଭେଦ୍ୟ, ନିର୍ଭୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦିବ୍ୟ, ଅଭେଦ୍ୟ ଓ ଦୋଷହୀନ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ସୁନାରେ ତିଆରି।
ଏତଚ୍ଛତସହସ୍ରେଣ ସଂମିତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନମ୍ । ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପୂଜିତଂ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଶତ ହଜାର ଧନୁଷ୍ୟ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହାକୁ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ପୂଜିଛନ୍ତି।
ଯେନ ଦେଵାସୁରାନ୍ପାର୍ଥଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିଷହତେ ରଣେ। ଏତଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଵମଧାରଯତ୍
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।