ସ୍ପୃଷ୍ଟଵନ୍ତଂ ଶରୀରଂ ମାଂ ଶଵଵାହମିଵାଶୁଚିମ୍। କଥଂ ଵା ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଂ ଵୈ କୁର୍ଵୀଥାସ୍ତ୍ଵଂ ବୃହନ୍ନଲେ
ମୋ ଦେହକୁ ଛୁଇଁ, ମୁଁ ମାନେ ମୃତଦେହ ବହନକାରୀ ପରି ଅଶୁଚି, ଏପରି ଭାବି, ବୃହନ୍ନଳେ, ଆପଣ କିପରି ମୋ ସହ କାମ କରିପାରିବେ?
ତମୁଵାଚ ତତଃ ଶୂରଃ ପାର୍ଥଂ ପରପୁଂରଜଯଃ। ଦାଯାଦଂ ସର୍ଵମତ୍ସ୍ଯାନାଂ କୁଲେ ଜାତଂ ଵିଶାରଦମ୍
ତାପରେ ଶୂରବୀର ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ସମସ୍ତ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ଦକ୍ଷ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶୁଭଂ ଜାତ୍ଯା କୁଲେନ ଚ । କଥଂ ନୁ ପାପକଂ କର୍ମ ବ୍ରୂଯାଂ ତ୍ଵାଽହଂ ପରନ୍ତପ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଓ କୁଳର। ଶତ୍ରୁଦଳନ, ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ପାପ କାମ କରିବାକୁ କହିପାରିବି?
ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଧନୂଂଷ୍ଯେତାନି ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ଶରୀରଂ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଚାଲଚିତ୍ର କାମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ। ଏହି ଧନୁଷ ପାଇଁ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଦେହ କିଛି ନାହିଁ।
ଦାଯାଦଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଂ ମନସ୍ଵିନମ୍ । କଥଂ ଵା ନନ୍ଦିତଂ କର୍ମ କାରଯେ ତ୍ଵାଂ ନୃପାତ୍ମଜ
ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ଉତ୍ତମ ମନବଳ ଥିବା ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କାମ କରାଇପାରିବି?
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ପାର୍ଥେନ ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲୀ। ଆରୁରୋହ ଶମୀଵୃକ୍ଷଂ ଵୈରାଟିରଵଶସ୍ତଦା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ ବୈରାଟୀ ଚାରିଅଁଠାରୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ରଥରୁ ଅବତରି, ଶମୀ ଗଛକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତମନ୍ଵଶାସଚ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନୋ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ । ଅଵରୋପଯ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରାଦ୍ଧନୂଂଷ୍ଯେତାନି ମାଚିରମ୍
ତାହାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଧନଞ୍ଜୟ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛର ଶିଖରରୁ ଅଣିଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ସୋପହୃତ୍ଯ ମହାର୍ହାଣି ଧନୂଂଷି ପୃଥୁଵକ୍ଷସାମ୍ । ପରିଵେଷ୍ଟନପତ୍ରାଣି ଵିମୁଚ୍ଯ ସମୁପାନଯତ୍
ସେ ବିଶାଳ ଛାତି ଥିବା ବୀରମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଉତାରି, ତାହାର ମୁଡ଼ିଅଛିଥିବା ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି, ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଦେଲେ।
ପରିଵେଷ୍ଟନମେତେଷାଂ ସର୍ଵଂ ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ମାଚିରମ୍ । ତେଷାଂ ସଂନହନୀଯାନି ପରିମୁଚ୍ଯ ପରନ୍ତପଃ। ଅପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ର ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଚତୁର୍ଭିରପରୈଃ ସହ
ଏହି ସମସ୍ତ ଧନୁଷର ମୁଡ଼ିଅଛିଥିବା ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଲ। ଶତ୍ରୁଦଳନ ତାହାର ମୁଡ଼ିଅଛିଥିବା ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିବା ପରେ, ସେଠାରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ସହ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ଵିମୁଚ୍ଯମାନାନାଂ ଧନୁଷାମର୍କଵର୍ଚସାମ୍। ଵିନିଶ୍ଚେରୁଃ ପ୍ରଭା ଦିଵ୍ଯା ଗ୍ରହାଣାମୁଦଯେଷ୍ଵିଵ
ଏହି ଦେବତାସମାନ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ବିକିରଣ ହେଲା, ଯେପରି ଗ୍ରହମାନେ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ଆଲୋକ ହୁଏ।
ସ ତେଷାଂ ରୂପମାଲେକ୍ଯ ଭୋଗିନାମିଵ ଦୃମ୍ଭତାମ୍ । ହୃଷ୍ଟରୋମା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ରଃ ପ୍ରଵେପିତତନୁସ୍ତଦା
ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ଓ ତେଜ ଦେଖି, ମହାନ ନାଗମାନେ ଯେପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦାଁଡିଉଠିଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା।
ଅର୍ଜୁନେନ ସମାଶ୍ଵସ୍ତଃ କିଂଚିଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ତେଷାଂ ସଂଦର୍ଶନାଭ୍ଯାସଂ ସ୍ପର୍ଶାଭ୍ଯାସଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 58
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର କିଛି ସାହସୀ ହେଲେ; ସେ ପୁନିପୁନି ତାହାକୁ ଦେଖିବା ଓ ଛୁଇଁବାରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।
ଆମୀଲ୍ଯ ପୁନରୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର ସଃ। ସମ୍ଯଗ୍ଘୁଣ୍ଟସ୍ତଦାଽଽଶ୍ଵସ୍ତଃ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ ।। 59
ସେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଖୋଲିଲେ, ଛୁଇଁଲେ ଓ ପଛେ ହଟିଲେ, ଏପରି କିଛିବେଳେ କଲେ; ଠିକ୍ ଭାବେ ଶିଖି ଓ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷଣେ ତିଆରି ହେଲେ।
ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ତାନି ଚାପାନି ଭାନୁମନ୍ତି ବୃହନ୍ତି ଚ। ଵୈରାଟିରର୍ଜୁନଂ ରାଜନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 60
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବିଶାଳ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁ, ବୈରାଟୀ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଅର୍ଜୁନ, ଏହା କ'ଣ?'
ସାରଥେ କିମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାଗୋ ଵା ଯଦି ଵା ଧନୁଃ। ସୌଵର୍ଣାନ୍ଯତ୍ର ପଦ୍ମାନି ଶତପତ୍ରାଣି ଭାଗଶଃ । କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିତପ୍ତାନି ଭାନୁମନ୍ତି ବୃହନ୍ତି ଚ
ସାରଥି, ଏହି ଦେବତାସମାନ ବସ୍ତୁଟି କ'ଣ—ହାତୀ ନା ଧନୁଷ? ଏଠାରେ ସୁନାର ଦଳରେ ଶତପତ୍ର ଲୋଟସ ଅଛି, କୁଶା ଅଗ୍ନିରେ ତାପିଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଡ଼।
ବିନ୍ଦଵଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣା ମଣିପ୍ରୋତାଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶଶିସୂର୍ଯପ୍ରଭାଃ ପୃଷ୍ଠେ ଭାନ୍ତି ରୁକ୍ମପରିଷ୍କୃତାଃ
ଏଠାରେ ସୁନାର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିରେ ଗଠିତ; ପଛପଟେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ହେଉଛି, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯତ୍ର ସୁଵର୍ଣାନି ଶତପତ୍ରାଣି ଭାଗଶଃ । ଵିସ୍ମାପନୀଯରୂପଂ ଚ ଭୀମଂ ଭୀମପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ଏଠାରେ ସୁନାର ଫୁଲ, ଶତପତ୍ର ଲୋଟସ ଅନେକ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହାର ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅଟୁଟ ରୂପ ଅଛି।
ନୀଲୋତ୍ପଲନିଭଂ କସ୍ଯ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଷ୍କୃତମ୍। ଋଷଭା ଯସ୍ଯ ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୃଙ୍ଗିଣଃ
ଏହିଟି କାହାର, ଯାହା ସୁନାରେ ସଜିତ, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହାର ପିଠିରେ ସୁନାର ସିଂହ ଶିଂଗ ଥିବା ବୃଷ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତାଲପ୍ରମାଣଂ କସ୍ଯେଦଂ ମଣିରୁକ୍ମଵିଭୂଷିତମ୍ ହାଟକସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯସ୍ମିଞ୍ଶାଖାମୃଗା ଦଶ
ଏହି ତାଳ ଗଛ ଭଳି ବଡ଼ ଧନୁଷ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, କାହାର? ଏହାର ଉପରେ ଦଶଟି ସୁନାର ଶାଖା ମୃଗ ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁରାନମଂ ମହାଦୀର୍ଘଂ ସୁରୂପଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍ । କସ୍ଯେଦମୀଦୃଶଂ ଚିତ୍ରଂ ଧନୁଃ ସର୍ଵେ ଚ ଦଂଶିତାଃ
ଏହି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା, ଦୀର୍ଘ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଧନୁଷ କାହାର? ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର କାହା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି?
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵିମଲାଭାସଃ ସୁରୂପାଃ ସୁପ୍ରଦର୍ଶନାଃ । ହଂସାଃ ପୃଷ୍ଠଂ ଶ୍ରିତା ଯସ୍ଯ କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିମାର୍ଚିଷଃ । ଶାର୍ଙ୍ଗଗାଣ୍ଡୀଵସଦୃଶଂ କସ୍ଯେଦଂ ସାରଥେ ଧନୁଃ
ଏହି ଧନୁଷ କାହାର, ହେ ସାରଥି, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ? ଏହାର ପିଠିରେ କୁଶା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଆଗିଁ ଲାଗିଥିବା ହଂସ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଧନୁଷ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବ ସଦୃଶ।
ଚତୁର୍ତଂ କାଞ୍ଚନଵପୁର୍ଭାତି ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୋପମମ୍। ନୀଲୋପଲିପ୍ତମଚ୍ଛିଦଂ ଜାତରୂପମଯଂ ଧନୁଃ । ମତ୍ସ୍ଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦଂଶିତାଃ
ଚତୁର୍ଥ ଧନୁଷ ସୁନାର ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଦ୍ୟୁତ ଝୁପି ଭଳି ଚମକୁଛି; ଏହା ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ମାଡ଼ିଯାଇଛି, ଅଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି। ଏହାର ପିଠିରେ ସୁନାର ମାଛ ଶୋଭିତ।
ଶକ୍ରଚାପୋପମଂ ଦିଵ୍ଯଂ କସ୍ଯେଦଂ ସାରଥେ ଧନୁଃ। ଉଚ୍ଛ୍ରିତଂ ଫଣିଵଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ସାରଵତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଦୁରାନମମ୍
ହେ ସାରଥି, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ କାହାର, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସଦୃଶ, ନାଗ ଫଣା ଭଳି ଉଠିଛି, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ମଜବୁତ?
ସହସ୍ରଗୋଧାଃ ସୌଵର୍ଣା ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ବର୍ହିଣଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ଶତଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଭୂଷିତାଃ। ଜାମ୍ବୂନଦଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ କସ୍ଯେଦଂ ପଞ୍ଚମଂ ଧନୁଃ
ଏଠାରେ ହଜାରଟି ସୁନାର ଗୋଧା ଏବଂ ଚଉଦଟି ଚିତା ଅଛି; ସୁନାର ମୟୂର ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପଞ୍ଚମ ଧନୁଷ, ଯାହା ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଶୋଭିତ, କାହାର?
କସ୍ଯେମେ କ୍ଷୁରନାରାଚାଃ ସହସ୍ରଂ ଲୋମଵାପିନଃ। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡାଗ୍ରା ଉପାସଙ୍ଗେ ହିରଣ୍ମଯେ
ଏହି ହଜାରଟି କ୍ଷୁର ମୁଣ୍ଡ ତୀର, ଚୁଲି କାଟିବା ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁନାର ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, କାହାର?
ହାରିଦ୍ରଵର୍ଣାଃ କସ୍ଯେମେ ଶିତା ପଞ୍ଚଶତଂ ଶରାଃ। ଆଶୀଵିଷସମସ୍ପର୍ଶାଃ ଶିତାଶ୍ଚାଜିଂହଗା ଦୃଢାଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଶେ ହାଡ଼ି ରଙ୍ଗର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଛୁଇଁଲେ କଠିନ, ସିଧା ଏବଂ ମଜବୁତ, କାହାର?
ଵିପାଠାଃ ପୃଥଵଃ କସ୍ଯ ଗୃଧ୍ରପତ୍ରାର୍ଧଵାଜିତାଃ। ଵରାହକର୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ କସ୍ଯେମେ ରୁଚିରାଃ ଶରାଃ
ଏହି ଚଉଡ଼ା, ଫାଟିଥିବା ତୀର, ଅର୍ଧ ଗୃଧ୍ର ପାଖିର ପାଖ ଲାଗିଛି, ବନ୍ଦର କାନ ଭଳି ଆକୃତି ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, କାହାର?
ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶା ଵୈଶ୍ଵାନରଶିଖାର୍ଚିଷଃ। ସୁଵର୍ଣପୁଙ୍ଖାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ କସ୍ଯ ସପ୍ତଶତଂ ଶରାଃ
ଏହି ସାତଶେ ତୀର, ସୁନାର ପାଖ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଏବଂ ଏହାର ଛୁଆଁ ବଜ୍ର ଓ ଆଶନି ସମାନ, କାହାର?
କସ୍ଯାଯଂ ସାଯକୋ ଦୀର୍ଘୋ ଗଵ୍ଯେ କୋଶେ ଚ ଦଂଶିତଃ। କସ୍ଯ ଦଣ୍ଡୋ ଦୃଢଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୋ ରୁଚିରୋଽଯଂ ପ୍ରକାଶତେ
ଏହି ଦୀର୍ଘ ତୀର, ଗାଏର ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଛି, କାହାର? ଏଠାରେ ଏହି ଦୃଢ଼, ମୃଦୁ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦଣ୍ଡ କାହାର?
ଵୈଯାଘ୍ରକୋଶଃ କସ୍ଯାଯଂ ଦିଵ୍ଯଃ ଶଙ୍ଖୋ ମହାପ୍ରଭଃ । କସ୍ଯାର୍ଥମସଯଶ୍ଚୈତେ ପଞ୍ଚ ଶାର୍ଦୂଲଲକ୍ଷଣାଃ
ବାଘ ଚର୍ମ ତୁଣୀରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶଂଖ କାହାର? ଏବଂ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବାଘ ଚିହ୍ନ ଥିବା ତଲୱାର କାହା ପାଇଁ?