ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ହ୍ରସ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ଚ ମୃଦୂନି ଚ। ଆଯୁଧାନି ମହାବାହୋ ତଵୈତାନି ମହାବଲ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଛୋଟ ଓ ମୃଦୁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭୂମିଂଜଯାରୁହ୍ଯ ଶମୀମେତାଂ ପଲାଶିନୀମ୍ । ଅସ୍ଯାଂ ହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଧନୂଂଷି ନିହିତାତ୍ଯୁତ
ସେଥିପାଇଁ, ଭୂମିଞ୍ଜୟ, ଏହି ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଶମୀ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼; କାରଣ ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ରଖାଯାଇଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଭୀମସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୋର୍ଯମଯୋସ୍ତଥା । ଧ୍ଵଜା ଶରାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ଦିଵ୍ଯାନି କଵଚାନି ଚ
ଏଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ବୀଭତ୍ସୁ ଓ ଯମଜ ଭାଇମାନଙ୍କର ପତାକା, ବାଣ ଓ ଦିବ୍ୟ କବଚ ରହିଛି।
ଅତ୍ରୈଵ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଧନୁଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍ । ଏକଂ ଶତସହସ୍ରେଣ ସଂମିତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନମ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ, ପାର୍ଥଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ରହିଛି, ଯାହା ଏକା ଶତହଜାର ଧନୁଷ୍ୟ ସମାନ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ଵ୍ଯାଯାମସହମତ୍ଯର୍ଥଂ ତୃଣରାଜସମଂ ମହତ୍ । ସର୍ଵାଯୁଧମହାମାତ୍ରଂ ସର୍ଵାରିକ୍ଷଯକାରକମ୍
ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଶ୍ରମ ସହିପାରେ, ଘାସର ଗାଠି ସମାନ ବଡ଼, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ସୁଵର୍ଣଵିକୃତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମାଯତମଵ୍ରଣମ୍। ଅଲଂ ଭାରଂ ଗୁରୁଂ ସୋଢୁଂ ଵାରୁଣଂ ଚ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ଏହା ସୁନାରେ ତିଆରି, ଦିବ୍ୟ, ମୃଦୁ, ଲମ୍ବା, ଦାଗ ନଥିବା, ଭାରୀ ଭାର ସହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ବାରୁଣ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର।
ତାଦୃଶାନ୍ଯେଵ ସର୍ଵାଣି ବଲଵନ୍ତି ଦୃଢାନି ଚ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଭୀମସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୋର୍ଯମଯୋସ୍ତଥା । ପ୍ରଥିତାନି ଵିଶିଷ୍ଟାନି ଦୁର୍ଦଶାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ବୀଭତ୍ସୁ ଓ ଯମଜମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟକର।
ଶରୀରମିହ ଚାସକ୍ତଂ ଶମ୍ଯାଂ ଶୁଷ୍କଂ ପୁରା କିଲ। ତଦହଂ ରାଜପୁତ୍ରଃ ସନ୍ସ୍ପୃଶେଯଂ ପାଣିନା କଥମ୍
ଏଠି ଏକ ସୁକା ଶମୀ ଗଛ ପୂର୍ବେ ଦେହ ସହ ଲଗାଯାଇଥିଲା; ଏହିପରି, ରାଜପୁତ୍ର, କିପରି ମୁଁ ଏହାକୁ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁପାରିବି?
ନ ମାମେଵଂଵିଧଂ କର୍ମ କାରଯସ୍ଵ ବୃହନ୍ନଲେ । କଥଂ ଵା ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ କଥଂ
ବୃହନ୍ନଳେ, ଏପରି କାମ କରାଇବାକୁ ମୋତେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ, କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିରେ ଆପଣ କିପରି ଭାବୁଛନ୍ତି, ମୁଁ କିପରି କରିପାରିବି?
ନୈଵଂଵିଧଂ ମଯା ଯୁକ୍ତମାଲବ୍ଧୁଂ କ୍ଷତ୍ରଯୋନିନା । ମହତା ରାଜପୁତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞଵିଦା ସତା
ମୁଁ ଏପରି କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର, ଏକ ମହାନ ରାଜପୁତ୍ର, ନୀତି ଓ ଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଧର୍ମିକ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟଵନ୍ତଂ ଶରୀରଂ ମାଂ ଶଵଵାହମିଵାଶୁଚିମ୍। କଥଂ ଵା ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଂ ଵୈ କୁର୍ଵୀଥାସ୍ତ୍ଵଂ ବୃହନ୍ନଲେ
ମୋ ଦେହକୁ ଛୁଇଁ, ମୁଁ ମାନେ ମୃତଦେହ ବହନକାରୀ ପରି ଅଶୁଚି, ଏପରି ଭାବି, ବୃହନ୍ନଳେ, ଆପଣ କିପରି ମୋ ସହ କାମ କରିପାରିବେ?
ତମୁଵାଚ ତତଃ ଶୂରଃ ପାର୍ଥଂ ପରପୁଂରଜଯଃ। ଦାଯାଦଂ ସର୍ଵମତ୍ସ୍ଯାନାଂ କୁଲେ ଜାତଂ ଵିଶାରଦମ୍
ତାପରେ ଶୂରବୀର ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ସମସ୍ତ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ଦକ୍ଷ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶୁଭଂ ଜାତ୍ଯା କୁଲେନ ଚ । କଥଂ ନୁ ପାପକଂ କର୍ମ ବ୍ରୂଯାଂ ତ୍ଵାଽହଂ ପରନ୍ତପ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଓ କୁଳର। ଶତ୍ରୁଦଳନ, ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ପାପ କାମ କରିବାକୁ କହିପାରିବି?
ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଧନୂଂଷ୍ଯେତାନି ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ଶରୀରଂ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଚାଲଚିତ୍ର କାମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ। ଏହି ଧନୁଷ ପାଇଁ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଦେହ କିଛି ନାହିଁ।
ଦାଯାଦଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଂ ମନସ୍ଵିନମ୍ । କଥଂ ଵା ନନ୍ଦିତଂ କର୍ମ କାରଯେ ତ୍ଵାଂ ନୃପାତ୍ମଜ
ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ଉତ୍ତମ ମନବଳ ଥିବା ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କାମ କରାଇପାରିବି?
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ପାର୍ଥେନ ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲୀ। ଆରୁରୋହ ଶମୀଵୃକ୍ଷଂ ଵୈରାଟିରଵଶସ୍ତଦା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ ବୈରାଟୀ ଚାରିଅଁଠାରୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ରଥରୁ ଅବତରି, ଶମୀ ଗଛକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତମନ୍ଵଶାସଚ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନୋ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ । ଅଵରୋପଯ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରାଦ୍ଧନୂଂଷ୍ଯେତାନି ମାଚିରମ୍
ତାହାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଧନଞ୍ଜୟ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛର ଶିଖରରୁ ଅଣିଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ସୋପହୃତ୍ଯ ମହାର୍ହାଣି ଧନୂଂଷି ପୃଥୁଵକ୍ଷସାମ୍ । ପରିଵେଷ୍ଟନପତ୍ରାଣି ଵିମୁଚ୍ଯ ସମୁପାନଯତ୍
ସେ ବିଶାଳ ଛାତି ଥିବା ବୀରମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଉତାରି, ତାହାର ମୁଡ଼ିଅଛିଥିବା ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି, ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଦେଲେ।
ପରିଵେଷ୍ଟନମେତେଷାଂ ସର୍ଵଂ ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ମାଚିରମ୍ । ତେଷାଂ ସଂନହନୀଯାନି ପରିମୁଚ୍ଯ ପରନ୍ତପଃ। ଅପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ର ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଚତୁର୍ଭିରପରୈଃ ସହ
ଏହି ସମସ୍ତ ଧନୁଷର ମୁଡ଼ିଅଛିଥିବା ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଲ। ଶତ୍ରୁଦଳନ ତାହାର ମୁଡ଼ିଅଛିଥିବା ପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିବା ପରେ, ସେଠାରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ସହ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ଵିମୁଚ୍ଯମାନାନାଂ ଧନୁଷାମର୍କଵର୍ଚସାମ୍। ଵିନିଶ୍ଚେରୁଃ ପ୍ରଭା ଦିଵ୍ଯା ଗ୍ରହାଣାମୁଦଯେଷ୍ଵିଵ
ଏହି ଦେବତାସମାନ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ବିକିରଣ ହେଲା, ଯେପରି ଗ୍ରହମାନେ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ଆଲୋକ ହୁଏ।
ସ ତେଷାଂ ରୂପମାଲେକ୍ଯ ଭୋଗିନାମିଵ ଦୃମ୍ଭତାମ୍ । ହୃଷ୍ଟରୋମା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ରଃ ପ୍ରଵେପିତତନୁସ୍ତଦା
ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ଓ ତେଜ ଦେଖି, ମହାନ ନାଗମାନେ ଯେପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦାଁଡିଉଠିଲା, ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା।
ଅର୍ଜୁନେନ ସମାଶ୍ଵସ୍ତଃ କିଂଚିଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ତେଷାଂ ସଂଦର୍ଶନାଭ୍ଯାସଂ ସ୍ପର୍ଶାଭ୍ଯାସଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 58
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର କିଛି ସାହସୀ ହେଲେ; ସେ ପୁନିପୁନି ତାହାକୁ ଦେଖିବା ଓ ଛୁଇଁବାରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।
ଆମୀଲ୍ଯ ପୁନରୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର ସଃ। ସମ୍ଯଗ୍ଘୁଣ୍ଟସ୍ତଦାଽଽଶ୍ଵସ୍ତଃ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ ।। 59
ସେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଖୋଲିଲେ, ଛୁଇଁଲେ ଓ ପଛେ ହଟିଲେ, ଏପରି କିଛିବେଳେ କଲେ; ଠିକ୍ ଭାବେ ଶିଖି ଓ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷଣେ ତିଆରି ହେଲେ।
ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ତାନି ଚାପାନି ଭାନୁମନ୍ତି ବୃହନ୍ତି ଚ। ଵୈରାଟିରର୍ଜୁନଂ ରାଜନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 60
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବିଶାଳ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁ, ବୈରାଟୀ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଅର୍ଜୁନ, ଏହା କ'ଣ?'
ସାରଥେ କିମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାଗୋ ଵା ଯଦି ଵା ଧନୁଃ। ସୌଵର୍ଣାନ୍ଯତ୍ର ପଦ୍ମାନି ଶତପତ୍ରାଣି ଭାଗଶଃ । କୁଶାଗ୍ନିପ୍ରତିତପ୍ତାନି ଭାନୁମନ୍ତି ବୃହନ୍ତି ଚ
ସାରଥି, ଏହି ଦେବତାସମାନ ବସ୍ତୁଟି କ'ଣ—ହାତୀ ନା ଧନୁଷ? ଏଠାରେ ସୁନାର ଦଳରେ ଶତପତ୍ର ଲୋଟସ ଅଛି, କୁଶା ଅଗ୍ନିରେ ତାପିଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଡ଼।
ବିନ୍ଦଵଶ୍ଚାତ୍ର ସୌଵର୍ଣା ମଣିପ୍ରୋତାଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶଶିସୂର୍ଯପ୍ରଭାଃ ପୃଷ୍ଠେ ଭାନ୍ତି ରୁକ୍ମପରିଷ୍କୃତାଃ
ଏଠାରେ ସୁନାର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିରେ ଗଠିତ; ପଛପଟେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ହେଉଛି, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯତ୍ର ସୁଵର୍ଣାନି ଶତପତ୍ରାଣି ଭାଗଶଃ । ଵିସ୍ମାପନୀଯରୂପଂ ଚ ଭୀମଂ ଭୀମପ୍ରଦର୍ଶନମ୍
ଏଠାରେ ସୁନାର ଫୁଲ, ଶତପତ୍ର ଲୋଟସ ଅନେକ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହାର ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅଟୁଟ ରୂପ ଅଛି।
ନୀଲୋତ୍ପଲନିଭଂ କସ୍ଯ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଷ୍କୃତମ୍। ଋଷଭା ଯସ୍ଯ ସୌଵର୍ଣାଃ ପୃଷ୍ଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୃଙ୍ଗିଣଃ
ଏହିଟି କାହାର, ଯାହା ସୁନାରେ ସଜିତ, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହାର ପିଠିରେ ସୁନାର ସିଂହ ଶିଂଗ ଥିବା ବୃଷ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତାଲପ୍ରମାଣଂ କସ୍ଯେଦଂ ମଣିରୁକ୍ମଵିଭୂଷିତମ୍ ହାଟକସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯସ୍ମିଞ୍ଶାଖାମୃଗା ଦଶ
ଏହି ତାଳ ଗଛ ଭଳି ବଡ଼ ଧନୁଷ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, କାହାର? ଏହାର ଉପରେ ଦଶଟି ସୁନାର ଶାଖା ମୃଗ ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁରାନମଂ ମହାଦୀର୍ଘଂ ସୁରୂପଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍ । କସ୍ଯେଦମୀଦୃଶଂ ଚିତ୍ରଂ ଧନୁଃ ସର୍ଵେ ଚ ଦଂଶିତାଃ
ଏହି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା, ଦୀର୍ଘ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଧନୁଷ କାହାର? ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର କାହା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି?