ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣୋ ଵୈରାଟିଂ ବୀଭତ୍ସୁରପରାଜିତଃ। ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଭଯାର୍ତଂ ତମୁତ୍ତରଂ ଭରତର୍ଷଭଃ ।। 78
ଏପରି କହି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତରକୁ ଅଜୟ ଭୀବତ୍ସୁ, ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ଇତସ୍ତତୋ ଵିଵେଷ୍ଟନ୍ତମକାମଂ ଭଯପୀଡିତମ୍ । ରଥମାରୋପମାଯାସ ପାର୍ଥଃ ପରପୁରଂଜଯଃ ।। 79
ତାଙ୍କୁ ଏପଟେ ସେପଟେ ଭୟରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅଚାହିଁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନଗର ଜିତିଥିବା ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତମାରୋପ୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥେ ଵିଲପନ୍ତଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାଦାତୁମୁପାଯାତ୍ତାଂ ଶମୀଂ ପ୍ରତି
ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ନେବା ପାଇଁ ସେଇ ଶମୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ଉତ୍ତରଂ ତଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଯନ୍ତାରମର୍ଜୁନଃ ।। 80
ଉତ୍ତରକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରଥଚାଳକ କରି, ଅର୍ଜୁନ—
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଲୀବରୂପେଣ ରଥସ୍ଥଂ ରଥିପୁଙ୍ଗଵମ୍। ଶମୀମଭିମୁଖଂ ଯାନ୍ତଂ ରଥମାରୋପ୍ଯ ଚୋତ୍ତରମ୍
ଏହିପରି ରଥବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଥରେ ଉଠି, କ୍ଲୀବ ଭାବରେ ଥିବା ଓ ଉତ୍ତରକୁ ରଥରେ ବସାଇ ଶମୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି—
ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଦଯଃ ଶୂରାଃ କୁରୂଣାଂ ରଥିସତ୍ତମାଃ । ଵିତ୍ରସ୍ତମନସଶ୍ଚାସନ୍ଧନଞ୍ଜଯକୃତାଦ୍ଭଯାତ୍
ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୌରବ ଶୂରବୀରମାନେ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାନଵେକ୍ଷ୍ଯ ହତୋତ୍ସାହାନୁତ୍ପାତାନପି ଚାଦ୍ଭୁତାନ୍। ଗୁରୁଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ହରାଇଯିବା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୃଦ୍ଧ ଭାରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—
ସ୍ଵରାଶ୍ଚ ଵାତାଃ ସଂଯାନ୍ତି ରୂକ୍ଷାଃ ପରୁଷନିସ୍ଵନାଃ । ଭସ୍ମଵର୍ଷପ୍ରକାଶେନ ତମସା ସଂଵୃତଂ ନଭଃ
କଠୋର ଓ ରୁକ୍ଷ ସ୍ୱରରେ ବାତାସ ବହୁଛି; ଆକାଶ ଧୂସର ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ବର୍ଷା ହେଉଛି।
ରୂକ୍ଷଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜଲଦା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ । ନିଃସରନ୍ତି ଚ କୋଶେଭ୍ଯଃ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
କଠୋର ରଙ୍ଗର ମେଘ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ମଞ୍ଜୁରୁ ବାହାରୁଛି।
ଶିଵାଶ୍ଚ ଵିନଦନ୍ତ୍ଯେତା ଦୀପ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଦାରୁଣାଃ । ହଯାଶ୍ଚାଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଧ୍ଵଜାଃ କମ୍ପନ୍ତ୍ଯକମ୍ପିତାଃ
ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ ତୀବ୍ର ଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଚଳ ଧ୍ୱଜମାନେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଯାଦୃଶାନ୍ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରୂପାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଯତ୍ତା ଭଵନ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାତ୍ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅନ୍ୟଠାରେ ଯେପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି; ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛ, ଦୃଢ଼ ହୁଅ, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।
ରକ୍ଷଧ୍ଵମପି ରାଜାନଂ ଵ୍ଯୂହଧ୍ଵଂ ଵାହିନୀମପି । ଵୈଶସଂ ଚ ପ୍ରତୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ ରକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଚାପି ଗୋଧନମ୍
ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ସେନାକୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କର, ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ, ଏବଂ ଗୋଧନକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।
ଏଷ ଵୀରୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ। ଆଗତଃ କ୍ଲୀବଵେଷେଣ ପାର୍ଥୋ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ପ୍ରବଳ ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏଠାରେ ନପୁଂସକ ଭେଷରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଭୀଷ୍ମମାଲୋକ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି ଉପସ୍ଥିତମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।
ନଦୀଜ ଲଙ୍କେଶଵନାରିକେତୁର୍ନଗାହ୍ଵଯୋ ନାମ ନଗାରିସୂନୁଃ । ଗତ୍ଯା ସୁରେଶଃ କ୍ଵଚିଦଙ୍ଗନେଵ ଗୁରୁର୍ବଭାଷେ ଵଚନଂ ତଦାନୀମ୍
ନଦୀଜ ନାମକ ଏହି ପୁରବାସୀ, ଲଙ୍କାର ଅରଣ୍ୟର ମାଲିକ, ତୁରଗାହ୍ୱୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ଚାଳ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମନେ ପଡ଼େ, କେବେ କେବେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଜଣେ ଜନନୀ ପରି ଲାଗେ; ଗୁରୁ ଏହି ସମୟରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଂଜ୍ଞଯା ଦ୍ରୋଣସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ। ଭାରଦ୍ଵାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗାଙ୍ଗେଯଃ ସଂଜ୍ଞଯାଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ସଂକେତରେ କହି, ଦ୍ରୋଣ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ରାଜା; ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସଂକେତରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅତୀତଂ ଚକ୍ରମସ୍ମାକଂ ଵିଷଯାନ୍ତରମାଗତାଃ । ଅତୀତଃ ସମଯଶ୍ଚୋକ୍ତ ଅସ୍ମାଭିର୍ଯଃ ସଭାତଲେ। ନ ଭଯଂ ଶତ୍ରୁତଃ କାର୍ଯଂ ଶଙ୍କାଂ ତ୍ଯଜ ନରର୍ଷଭ
ଆମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲା, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ସଭାରେ ଯେଉଁ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ; ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼।
ଦେଵଵ୍ରତେନୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେ ହିତକାରିଣା । ଦୁର୍ଯୋଧନମଥାଲୋକ୍ଯ ସଂଜ୍ଞଯା ଦ୍ରୋଣ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବବ୍ରତ ଯେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ତୁମର ଭଲ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି ସଂକେତରେ କହିଲେ।
ଏଷ ଵୀରୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଆଗତଃ କ୍ଲୀବରୂପେଣ ପାର୍ଥୋ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ପ୍ରବଳ ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏଠାରେ ନପୁଂସକ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଷ ପାର୍ଥୋ ହି ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରନ୍ତପଃ। ଯେ ଜେତାରୋ ମହୀପାନାମମୁନା କୁରଵୋ ହତାଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ପାର୍ଥ, ବିରାଟ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ, ଦୁଇହାତରେ ସମାନ କୌଶଳ ଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା; ଏହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେ ଜିତାଯାଇଥିଲେ, କୁରୁମାନେ ହରାଯାଇଥିଲେ।
ଯସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହୀ କୃତ୍ସ୍ନା ନିର୍ଭରୋଚ୍ଛ୍ଵାସିତାଽଭଵତ୍। ଯେନ ମେ ଦକ୍ଷିଣା ଦତ୍ତା ବଦ୍ଧ୍ଵା ଦ୍ରୁପଦମୋଜସା
ଯେଉଁ ଦିନ ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ହଲକା ହେଲା; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ମୋ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଵିଯଦ୍ଗତଂ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଚ ପାର୍ଥିଵାନ୍ । ନିର୍ଜିତା ଯେନ ପାଞ୍ଚାଲୀ ପୁରା ଯେନ ସ୍ଵଯଂଵରେ
ଯିଏ ଆକାଶରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବାଣ ଲାଗିଲେ, ରାଜାମାନେ ହରାଇଲେ, ପୁରୁଣା ସ୍ୱୟଂବରରେ ଯିଏ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଖାଣ୍ଡଵେ ଯେନ ସଂତୃପ୍ତୋ ଵହ୍ନିର୍ଜିତ୍ଵା ସୁରାସୁରାନ୍ । ପରିଣୀତା ସୁଭଦ୍ରା ଚ ଯେନ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଯାଦଵାନ୍
ଯିଏ ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ହରାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ଯାଦବମାନେ ହରାଇ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ନିର୍ଜିତୋ ଯେନ ଯୁଦ୍ଧେନ ତ୍ରିପୁରାରିଃ ସ୍ମରାର୍ଦନଃ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିପୁରାରି, ଯିଏ କାମଦେବଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଗତ୍ଵା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଯେନ ଜିତେନ୍ଦ୍ରା ଦାନଵା ଯୁଧି । ନିଵାତକଵଚା ରାଜନ୍ଦାନଵାନାଂ ତ୍ରିକୋଟଯଃ। ନିର୍ଜିତାଃ କାଲକେଯାଶ୍ଚ ହିରଣ୍ଯପୁରଵାସିନଃ
ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ; ରାଜା, ନିବାତକବଚ ଦାନବମାନେ ତିନି କୋଟି ଓ କାଳକେୟ, ହିରଣ୍ୟପୁରର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିଲେ।
ଯେନ ତ୍ଵଂ ମୋଚିତୋ ବଦ୍ଧଶ୍ଚିତ୍ରସେନେନ ତଦ୍ଵନେ
ଯିଏ ତୁମକୁ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନରେ ବାନ୍ଧାଯିବାବେଳେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଯେନ ଗତ୍ଵୋତ୍ତରଂ ମେରୋରାନିନାଯ ମହଦ୍ଧନମ୍ । ଯାଜିତୋ ଧର୍ମସୂନୁଶ୍ଚ ନୃପାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଜିତ୍ଯ ଚ
ଯିଏ ଉତ୍ତର ମେରୁ ପାର୍ ହୋଇ ବଡ଼ ଧନ ଆଣିଥିଲେ; ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଯସ୍ମିଞ୍ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ତେଜୋ ଧୈର୍ଯଂ ପରାକ୍ରମଃ । ଔଦାର୍ଯଂ ଚୈଵ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯଂ ଶ୍ରୀର୍ହ୍ରୀର୍ଧର୍ମୋ ଦଯାଽଽର୍ଜଵମ୍ । ଏଵମାଦିଗୁଣୋପେତଃ ସୋଯଂ ପାର୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ଶୌର୍ୟ, ପ୍ରଭାବ, ତେଜ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତାପ, ଉଦାରତା, ଗଭୀରତା, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, ଧର୍ମ, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟତା ଅଛି—ଏପରି ଗୁଣରେ ଯେଉଁଠି ଶୋଭିତ, ସେହି ପାର୍ଥ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାଜିତ୍ଵା ଵିନିଵର୍ତେତ ସର୍ଵାନପି ମରୁଦ୍ଗଣାନ୍
ସେ ମରୁତ୍ମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିବା ଛାଡ଼ି ଫେରିବେ ନାହିଁ।
କ୍ଲେଶିତଶ୍ଚ ଵନେ ଶୂରୋ ଵାସଵେନ ଚ ଶିକ୍ଷିତଃ। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରମନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି କୌରଵ
ସେ ବନରେ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି, ବାସବଙ୍କ ନିକଟରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଛନ୍ତି, ଏବେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହେ କୌରବ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖୁନି।