ଵିଵିଂଶତିର୍ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦୁଃସହୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚୈଵ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ମହାରଥାଃ ।। 3
ବିବିଂଶତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରବଳ ଚିତ୍ରସେନ, ଦୁଃସହ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ,
ସର୍ଵେ ମତ୍ସ୍ଯାନୁପାଗମ୍ଯ ଵିରାଟସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଗୋପାନ୍ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ତରସା ଗୋଧନଂ ଜହ୍ରୁରୋଜସା ।। 4
ସମସ୍ତେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ମାତ୍ସ୍ୟ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୋପାଳମାନେକୁ ଜୋରଦାରିରେ ଭଗାଇଦେଲେ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଗୋଧନ ଦଳ ଦଳ ନେଇଗଲେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି କୁରଵଃ କାଲଯନ୍ତି ଚ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ପରିଗୃହ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ।। 5
କୁରୁମାନେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଗଂ ଚାଉଁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି କାମକୁ ଏକ ବଡ଼ ରଥସେନା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଛି।
ଗୋପାଲାନାଂ ତୁ ଘୋଷେଷୁ ହନ୍ଯତାଂ ତୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଆରାଵଃ ସୁମହାନାସୀତ୍ସଂପ୍ରହାରେ ଭଯଂକରେ ।। 6
ଗଂପାଳମାନଙ୍କର ଗଂଗାଁରେ, ସେଇ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହିଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରେ ଭୟଭୀତ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ଗଵାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ତୁ ସଂତ୍ରସ୍ତୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ। ଜଗାମ ନଗରାଯୈଵ ପରିକ୍ରୋଶଂସ୍ତଦାଽଽର୍ତଵତ୍ ।। 7
ଗଂର ଅଧିକାରୀ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ବସି, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୁରଂ ରାଜ୍ଞୋ ନୃପଵେଶ୍ମାଭ୍ଯଯାତ୍ତତଃ। ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମାଖ୍ଯାତୁଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। 8
ସେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜାଙ୍କର ଅଟାଳିକାକୁ ଗଲା; ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଉତରି, ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେବାକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂମିଂଜଯଂ ନାମ ପୁତ୍ରଂ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ମାନିନମ୍ । ତସ୍ମୈ ଚ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପଶୁକର୍ଷଣମ୍ ।। 9
ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଗର୍ବିତ ପୁଅ ଭୂମିଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ରାଜ୍ୟର ଗଂ ଚାଉଁ ଦେବା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲା।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି କୁରବଃ କାଲଯନ୍ତି ତେ। ପ୍ରତିଜେତୁଂ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଗୋଧନଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନ ।। 10
କୁରୁମାନେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଗଂ ଚାଉଁ ଦେଉଛନ୍ତି; ରାଜ୍ୟର ଧନ ବଢ଼ାଇବା ନାୟକ, ତୁମେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କର।
ରାଜପୁତ୍ର ହିତପ୍ରେପ୍ସୁଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନିର୍ଯାହି ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ । ତ୍ଵାଂ ହି ମତ୍ସ୍ଯୋ ମହୀପାଲଃ ଶୂନ୍ଯପାଲମିହାକରୋତ୍ ।। 11
ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ଏବେ ତୁରନ୍ତ ନିଜେ ବାହାରି ଯାଉ। ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକା ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵାଂ ଵୈ ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ଶ୍ଲାଘତେ ସ ନରାଧିପଃ । ପୁତ୍ରୋ ମମାନୁରୂପଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚେତି କୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। 12
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ନରପତି ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହନ୍ତି, 'ମୋ ପୁଅ ଯଥାଯଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପରିବାରର ଗର୍ବ।'
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରନିପୁଣୋ ଯୋଧଃ ସଦା ଵୀରଶ୍ଚ ମେ ସୁତଃ। ସମର୍ଥଃ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କୌରଵୈଃ ସହ ତାଦୃଶୈ ।। 13
ମୋ ପୁଅ ସଦା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ସେ କୁରୁମାନେ ପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ସତ୍ଯମେଵାସ୍ତୁ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ଜଯଶ୍ଚ ନିଯତୋ ଯୁଦ୍ଧେ କୌରଵାଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଂ ହତାଃ ।। 14
ସେ ନରପତି କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ, କୁରୁମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରାଜିତ ହେବେ।
ଆଵର୍ତଯ କୁରୂଞ୍ଜିତ୍ଵା ପଶୂନ୍ପଶୁପତିର୍ଯଥା। ନିର୍ଦର୍ହଷାମନୀକାନି ଭୀମେନ ଶରତେଜସା ।। 15
କୁରୁମାନେ ପରାଜିତ କରି, ପଶୁମାନେ ଫେରାଇ ଆଣ; ପଶୁପତି ଭଳି, ଭୀମଙ୍କ ତୀରର ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେ।
ଧନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତୈ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସଂନତପର୍ଵଭିଃ । ଦ୍ଵିଷତାଂ ଭିନ୍ଧ୍ଯନୀକାନି ଗଜାନାମିଵ ଯୂଥପଃ ।। 16
ତୁମର ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସୁନା ତୀର, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଏବଂ ବେକା ଚାପର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ହାତୀର ଦଳପତି ଭଳି ଭାଙ୍ଗି ଦେ।
ପାଶୋପଧାନାଂ ଜ୍ଯାତନ୍ତ୍ରୀଂ ଚାପଦଣ୍ଡାଂ ମହାସ୍ଵନାମ୍ । ଶରଵର୍ଣାଂ ଧନୁର୍ଵୀଣାଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯେ ପ୍ରଵାଦଯ ।। 17
ପାଶ ଲଗାଇଥିବା ଧନୁର ତନ୍ତୁ, ଚାପର ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ, ତୀରର ଝଡ଼ ଭଳି ଧନୁର ବୀଣାକୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଇ।
ନିର୍ଯାହି ନଗରାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ରାଜପୁତ୍ର କିମାସ୍ଯତେ । ଶ୍ଵେତାଃ କାଞ୍ଚନସଂନାହା ରଥେ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତୁ ତେ ହଯାଃ । ଧ୍ଵଜଂ ଚ ସିହଂ ସୌଵର୍ଣମୁଚ୍ଛ୍ରଯସ୍ଵ ତଥା ଵିଭୋ ।। 18
ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସହରରୁ ବାହାରି ଯାଉ; କାହିଁକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ? ସୁନା ଭୂଷିତ ଧଳା ଘୋଡ଼ାମାନେ ତୁମର ରଥକୁ ଯୋଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ, ସୁନା ସିଂହ ଧ୍ୱଜକୁ ଉଚ୍ଚ କର।
ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ପ୍ରସନ୍ନାଗ୍ରା ମୁକ୍ତା ହସ୍ତଵତା ତ୍ଵଯା। ଛାଦଯନ୍ତୁ ଶରାଃ ସୂର୍ଯଂ ରାଜ୍ଞମାଯୁର୍ନିରୋଧକାଃ ।। 19
ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଛୁଟିଥିବା ସୁନା ପଙ୍ଖ ଓ ଚମକୁଥିବା ତୀରମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ଆୟୁ ଅଟକାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
ରଣେ ଜିତ୍ଵା କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵଜ୍ରପାଣିରିଵାସୁରାନ୍ । ଯଶୋ ମହଦଵାପ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିରୋଦଂ ପୁରଂ ପୁନଃ ।। 20
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ପରାଜିତ କରି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ କର, ବଡ଼ ଯଶ ଅर्जନ କରି ପୁନି ସହରକୁ ଫେରିଆ।
ତ୍ଵଂ ହି ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପରମା ଗତିର୍ମାତ୍ସ୍ଯପତେଃ ସୁତଃ। ଗତିମନ୍ତୋ ଭଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵିଷଯଵାସିନଃ ।। 21
ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ, ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ଆଶ୍ରୟ; ଆଜି ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।
ଯଥା ହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମର୍ଜୁନୋ ଜଯତାଂଵରଃ । ଏଵମେଵ ଗତିର୍ନୂନଂ ଭଵାନ୍ଵିପଯଵାସିନାମ୍ ।। 22
ଯେପରି ଅର୍ଜୁନ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଜୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ, ସେପରି ଏ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ମହାଜନସମକ୍ଷଂ ତୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ । ଗଵାଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ସଂପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵିରାଟତନଯସ୍ତଦା ।। 1
ବଡ଼ ସଭାରେ, ବିଶେଷକରି ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବୃହତ୍ ଗୋ-ପାଳକ ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ ସେତେବେଳେ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀମଧ୍ଯ ଉକ୍ତସ୍ତେନାସୌ ଵାକ୍ଯଂ ତେଜଃପ୍ରଵର୍ଧନମ୍। ଅନ୍ତଃପୁରେ ଶ୍ଲାଘମାନ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 2
ସେ ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ବଢ଼ାଇ ଗର୍ବ କରି, ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯାହମନୁଗଚ୍ଛେଯଂ ଦୃଢଧନ୍ଵା ଗଵାଂ ପଦମ୍। ଯଦି ମେ ସାରଥିଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଭଵେଦଶ୍ଵେଷୁ କୋଵିଦଃ ।। 3
ଆଜି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଧନୁ ନେଇ ଗୋ-ଖେତ୍ରକୁ ଯିବି, ଯଦି ମୋ ପାଖରେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ କୌଣସି ସାରଥି ଥାନ୍ତି।
ତମେଵ ନାଧିଗଚ୍ଛାମି ଯୋ ମେ ଯନ୍ତା ସମୋ ଭଵେତ୍ । ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ସାରଥିଂ ଶୀଘ୍ରଂ ମମ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯତଃ ।। 4
ମୋ ସମାନ ଯାନ୍ତା କୌଣସି ମିଳୁନି; ଦେଖ, ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସାରଥିକୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରାତ୍ରଂ ଵା ମାସଂ ଵା ନୂନମନ୍ତତଃ । ଯତ୍ତଦାସୀନ୍ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ମେ ସାରଥିର୍ହତଃ ।। 5
ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ରାତି କିମ୍ବା ଏକ ମାସ ଦୀଘା, ସେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ମୋ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ଯଦ୍ଯହଂ ତ୍ଵଧିଗଚ୍ଛେଯଂ ଯୋ ମେ ଯନ୍ତା ଭଵେଦ୍ଯୁଧି । ତ୍ଵରାଵାନଦ୍ଯ ଯାସ୍ଯାମି ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମହାଧ୍ଵଜଃ ।। 6
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପାଇଁ ଯାନ୍ତା ମିଳିଥାନ୍ତି, ଆଜି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇବି, ମୋ ମହାଧ୍ୱଜ ଉଠାଇ।
ଵିଗାହ୍ଯ ତତ୍ପରାନୀକଂ ଗଜଵାଜିରଥାକୁଲମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରତାପାନ୍ନିର୍ଵୀର୍ଯାନ୍କୁରୂଞ୍ଜିତ୍ଵାଽଽନଯେ ପଶୂନ୍ ।। 7
ଶତ୍ରୁ ଦଳରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଥିବା ସେଠାକୁ ମୁଁ ଭେଦି, ମୋ ଶସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ କୁରୁମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଇ, ଗୋମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ କର୍ଣଂ ଵୈକର୍ତନଂ କୃପମ୍। ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ସମାଗତାନ୍ ।। 8
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ (ଵୈକର୍ତନଙ୍କ ପୁଅ), କୃପ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ—ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଧନୁଧର ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେ ଦାନଵାନ୍ମଘଵାନିଵ । ଅନେନୈଵ ମୁହୂର୍ତେନ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାନଯେ ପଶୂନ୍ ।। 9
ମୁଁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କରିଦେବି, ମଘବାନ ଦାନବମାନେ ଭଳି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୋମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣିବି।
ଶୂନ୍ଯମାଜ୍ଞାଯ କୁରଵଃ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯାଦାଯ ଗୋଧନମ୍ । କିଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ଚ ତୈଃ କର୍ତୁଂ ଯଦହଂ ତତ୍ର ନାଭଵମ୍ ।। 10
କୁରୁମାନେ ଖାଲି ଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖି ଗୋମାନେ ନେଇଗଲେ; ମୁଁ ନଥିବାରୁ ସେମାନେ କଣ କରିପାରିବେନି?