ମନସା ଚାପ୍ଯଭିପ୍ରେତଂ ଯତ୍ତେ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ। ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସର୍ଵମର୍ହତି ନୋ ଭଵାନ୍ ।। 10
ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା ତୁମର ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇଦେବି; ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥାରେ ଯୋଗ୍ୟ।
ରତ୍ନାନି ଗାଃ ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ମଣିମୁକ୍ତମଥାପି ଵା। ଵୈଯାଘ୍ରପଦ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵଥୈଵ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।। 11
ମଣି, ଗାଈ, ସୁନା, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମର; ମୁଁ ସବୁ ଭାବରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହ୍ଯଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ରାଜ୍ଯମାତ୍ମାନମେଵ ଚ। ଯତଶ୍ଚ ଜାତଃ ସଂରମ୍ଭଃ ସ ଚ ଶତ୍ରୁର୍ଵଶଂ ଗତଃ ।। 12
ତୁମ ପାଇଁ ଆଜି ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଓ ନିଜକୁ ଦେଖୁଛି; ଯେଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହୋଇଥିଲା, ସେଠି ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ବଶ ହୋଇଛି।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ପ୍ରତିନନ୍ଦାମି ତେ ଵାଚଂ ମନୋଜ୍ଞାଂ ମାତ୍ସ୍ଯ ଭାଷିତାଂ ।। 13
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁଣିଥରେ ମାଛ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ମନମୋହନିୟ ଓ ମୃଦୁ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି, ହେ ମାଛ୍ୟ।'
ଆନୃଶଂସ୍ଯପରୋ ନିତ୍ଯଂ ସୁମୁଖଃ ସତତଂ ଭଵାନ୍ । ପୁନରେଵ ଵିରାଟଶ୍ଚ ରାଜା କଙ୍କମଭାଷତ ।। 14
ସଦା ଦୟାଳୁ ଓ ମୃଦୁଭାଷୀ ରାଜା ବିରାଟ ଏବେ ପୁଣିଥରେ କଙ୍କଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅହୋ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵଲଲସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ସୋହଂ ଶୂଦ୍ରେଣ ସଂଗ୍ରାମେ ଵଲଲେନାଭିରକ୍ଷିତଃ ।। 15
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂଦ୍ର ବଲଲଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ମୁଁ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ବଲଲ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲି।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ସର୍ଵମେଵୈତଦୁପପନ୍ନଂ ମମାନଘ। ଵରଂ ଵୃଷ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ ।। 16
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମ ପାଇଁ ମୋତେ ଯଥାଯଥି ଲାଗୁଛି। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାୟିକା ଚାହୁଁଛ, କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଦଦାମି ତେ ମହାପ୍ରୀତ୍ଯା ରତ୍ନାନ୍ଯୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ଯହମ୍। ଶଯନାସନଯାନାନି କନ୍ଯାଶ୍ଚ ସମଲଂକୁତାଃ ।। 17
ମୁଁ ବଡ ଭଲପାଇଁ ତୁମକୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ସାଧାରଣ ରତ୍ନ, ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ସାମଗ୍ରୀ, ଯାନବାହନ ଏବଂ ଅଳଙ୍କୃତ କନ୍ୟାମାନେ ଦେଉଛି।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଏତାନି ଚ ମମ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ମମାନ୍ତିକେ ।। 18
ମୋର ସ୍ନେହରୁ ତୁମେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ସବୁ ମୋ ଠାରୁ ନିଅ।
ତଂ ତଥାଵାଦିନଂ ତତ୍ର କୌରଵ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଏଷୈଵ ତୁ ମମ ପ୍ରୀତିର୍ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମୁକ୍ତୋସି ଶତ୍ରୁଭିଃ ।। 19
ଏପରି କଥା କହିଥିବା ବେଳେ, କୌରବ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ—ଏହି ହେଉଛି ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ।'
ପ୍ରତୀତଶ୍ଚେତ୍ପୁରଂ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଶାଦ୍ଯ ପରଂତପ। ଦାରୈଃ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯ ସା ହି ପ୍ରୀତିର୍ମମାତୁଲା ।। 20
ଯଦି ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି ଅଛ, ତେବେ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଅପୂର୍ବ ସନ୍ତୋଷ।
ସୁଶର୍ମାଣଂ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନମ୍ । ଵିସର୍ଜଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵରମେତଦହଂ ଵୃଣେ ।। 21
କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନବାହନ ସହିତ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଏହି ହେଉଛି ମୁଁ ଚାହୁଁଥିବା ଦାୟିକା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ କଙ୍କେନ ଵିରାଟୋ ରାଜସତ୍ତମଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ କଙ୍କଂ ସୁଶର୍ମା ଯାତୁ ଚେଷ୍ଟତଃ ।। 22
କଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବିରାଟ କଙ୍କଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ସୁଶର୍ମା ଯେମିତି ଚାହେ, ଯାଉନ୍ତୁ।'
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦୂତାସ୍ତ୍ଵରିତା ନଗରଂ ତଵ ପାର୍ଥିଵ। ସୁହୃଦାଂ ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାତୁଂ ଘୋଷଯନ୍ତୁ ଚ ତେ ଜଯମ୍ ।। 23
ତୁମ ସହରକୁ ଖବର ଦେବାକୁ ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯାଉନ୍ତୁ, ରାଜା; ସେମାନେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଖରେ ଖୁସିର ସମ୍ବାଦ ଦେଉନ୍ତୁ ଓ ତୁମ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତଦ୍ଵଚନାନ୍ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଦୂତାନ୍ରାଜା ସମାଦିଶତ୍। ଆଚକ୍ଷଧ୍ଵଂ ପୁରଂ ସତ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯଂ ମମ ।। 24
ତାହାପରେ, ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବିରାଟ ରାଜା ଦୂତମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ସହରକୁ ଯାଇ ମୋର ଯୁଦ୍ଧର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କର।'
କୁମାର୍ଯଃ ସମଲଂକୃତ୍ଯ ପ୍ରଯାଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମେ ପୁରାତ୍ । ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ଗଣିକାଶ୍ଚ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ । ପ୍ରତ୍ଯାଯାନ୍ତୁ ଚ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ନାଗରାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। 25
ମୋ ସହରରୁ ଅଳଙ୍କୃତ କନ୍ୟାମାନେ ବାହାରିଯାଉନ୍ତୁ; ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଗଣିକାମାନେ ବାହାରିଯାଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଥା ଦୂତା ରାତ୍ରୌ ଯାତ୍ଵା ତୁ କେଵଲମ୍ । ତତୋଽନ୍ତରେ ଚାନୁଷିତା ଦୂତାଃ ଶୀଘ୍ରାନୁଯାଯିନଃ ।। 26
ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ଦୂତମାନେ ରାତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ନଗରଂ ପ୍ରାଵିଶଂସ୍ତେ ଵୈ ସୂର୍ଯେ ସମ୍ଯଗଥୋଦିତେ। ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ନାନ୍ଦୀମଘୋଷଯନ୍ । ପତାକୋଚ୍ଛ୍ରଯମାଲ୍ଯାଢ୍ଯଂ ପୁରମପ୍ରତିମଂ ଯଥା ।। 27
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିରାଟଙ୍କ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି ତୁରନ୍ତ ବିଜୟ ଉତ୍ସବ ଘୋଷଣା କଲେ; ପତାକା ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସେହି ସହର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯାତେ ତ୍ରିଗର୍ତାନ୍ମାତ୍ସ୍ଯେ ତୁ ପଶୂଂସ୍ତାନ୍ଵୈ ପରୀପ୍ସତି। ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ଵିରାଟ ପୁରମଭ୍ଯଗାତ୍ ।। 1
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ମାତ୍ସ୍ୟ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲାପରେ, ଗୋମାନ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରି ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବିରାଟଙ୍କ ସହରକୁ ଆସିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ କୃପଶ୍ଚ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଦ୍ରୌଣିଶ୍ଚ ସୌବଲଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଦୁଃଶାସନଃ ଶଲଃ ।। 2
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ପାଣ୍ଡିତ କୃପ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ସୌବଳ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଶଳ,
ଵିଵିଂଶତିର୍ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦୁଃସହୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚୈଵ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ମହାରଥାଃ ।। 3
ବିବିଂଶତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରବଳ ଚିତ୍ରସେନ, ଦୁଃସହ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ,
ସର୍ଵେ ମତ୍ସ୍ଯାନୁପାଗମ୍ଯ ଵିରାଟସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଗୋପାନ୍ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ତରସା ଗୋଧନଂ ଜହ୍ରୁରୋଜସା ।। 4
ସମସ୍ତେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ମାତ୍ସ୍ୟ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୋପାଳମାନେକୁ ଜୋରଦାରିରେ ଭଗାଇଦେଲେ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଗୋଧନ ଦଳ ଦଳ ନେଇଗଲେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି କୁରଵଃ କାଲଯନ୍ତି ଚ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ପରିଗୃହ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ।। 5
କୁରୁମାନେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଗଂ ଚାଉଁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି କାମକୁ ଏକ ବଡ଼ ରଥସେନା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଛି।
ଗୋପାଲାନାଂ ତୁ ଘୋଷେଷୁ ହନ୍ଯତାଂ ତୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଆରାଵଃ ସୁମହାନାସୀତ୍ସଂପ୍ରହାରେ ଭଯଂକରେ ।। 6
ଗଂପାଳମାନଙ୍କର ଗଂଗାଁରେ, ସେଇ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହିଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରେ ଭୟଭୀତ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ଗଵାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ତୁ ସଂତ୍ରସ୍ତୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ। ଜଗାମ ନଗରାଯୈଵ ପରିକ୍ରୋଶଂସ୍ତଦାଽଽର୍ତଵତ୍ ।। 7
ଗଂର ଅଧିକାରୀ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ବସି, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୁରଂ ରାଜ୍ଞୋ ନୃପଵେଶ୍ମାଭ୍ଯଯାତ୍ତତଃ। ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମାଖ୍ଯାତୁଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। 8
ସେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜାଙ୍କର ଅଟାଳିକାକୁ ଗଲା; ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଉତରି, ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେବାକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂମିଂଜଯଂ ନାମ ପୁତ୍ରଂ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ମାନିନମ୍ । ତସ୍ମୈ ଚ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପଶୁକର୍ଷଣମ୍ ।। 9
ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଗର୍ବିତ ପୁଅ ଭୂମିଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ରାଜ୍ୟର ଗଂ ଚାଉଁ ଦେବା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲା।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି କୁରବଃ କାଲଯନ୍ତି ତେ। ପ୍ରତିଜେତୁଂ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଗୋଧନଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନ ।। 10
କୁରୁମାନେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଗଂ ଚାଉଁ ଦେଉଛନ୍ତି; ରାଜ୍ୟର ଧନ ବଢ଼ାଇବା ନାୟକ, ତୁମେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କର।
ରାଜପୁତ୍ର ହିତପ୍ରେପ୍ସୁଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନିର୍ଯାହି ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ । ତ୍ଵାଂ ହି ମତ୍ସ୍ଯୋ ମହୀପାଲଃ ଶୂନ୍ଯପାଲମିହାକରୋତ୍ ।। 11
ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ଏବେ ତୁରନ୍ତ ନିଜେ ବାହାରି ଯାଉ। ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକା ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵାଂ ଵୈ ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ଶ୍ଲାଘତେ ସ ନରାଧିପଃ । ପୁତ୍ରୋ ମମାନୁରୂପଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚେତି କୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। 12
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ନରପତି ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହନ୍ତି, 'ମୋ ପୁଅ ଯଥାଯଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପରିବାରର ଗର୍ବ।'