ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚନମାଦାଯ ଭୀମୋ ଵୃକ୍ଷଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ। ଚାପମାଦାଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 31
ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୀମ ଗଛଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଧରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚଚ୍ଛରଵର୍ଷାଣି ସତୋଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ । ତଂ ଭୀମୋ ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଶୁଶର୍ମାଣମଥାଽଽଦ୍ରଵତ୍ ।। 32
ସେ ମେଘ ଯେମିତି ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୀରର ବର୍ଷା କରିଲେ; ପରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭୀମ, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଵିରାଟମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯୈନଂ ତିଷ୍ଠିତିଷ୍ଠେତି ଚାଵଦତ୍ ।। 33
ଭୀମ ବିରାଟଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ସୁଶର୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍ । ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଭାଷନ୍ତଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ରଥପୁଙ୍ଗଵଃ ।। 34
ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସୁଶର୍ମା, ପଛରୁ ରଥଚାଳକ 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!' ବୋଲୁଥିବାକୁ ଶୁଣି, ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସୁମହତ୍କର୍ମ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପରାଵୃତ୍ତୋ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ସୁଶର୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ।। 35
ଏତେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସୁଶର୍ମା ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଧନୁଷ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଭୀମସେନେନ ତେ ରଥାଃ । ରଥାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ଵାଜିନାଂ ଚ ସସାଦିନାଂ ।। 36
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭୀମସେନ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚାଳକମାନେକୁ ଭୂଲାଇଦେଲେ।
ସହସ୍ରଶତସଂଘାତାଃ ଶୂରାଣାମୁଗ୍ରଧନ୍ଵିନାମ୍ । ପାତିତା ଭୀମସେନେନ ଵିରାଟସ୍ଯ ସମୀପତଃ ।। 37
ସହସ୍ର ଶତ ଦଳ ଶୂର ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ, ବିରାଟଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତ୍ତଯୋ ନିହତାସ୍ତେଷାଂ ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାତ୍ମନା ।। 38
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଦାତିମାନେ, ମହାତ୍ମା ଭୀମ ଗଦା ଧରି, ହତ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କିଂ ଶେଷଂ ହି ବଲସ୍ଯ ମେ ।। 39
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ସୁଶର୍ମା ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୋ ସେନାର କଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି?'
ଅପରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୈନ୍ଯେ ପୁରା ମଗ୍ନୋ ମହାବଲେ। ଆକର୍ଣପୂର୍ଣେନ ତଦା ଧନୁଷା ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ।। 40
ସେନାର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଆଉ ଜଣେ ବଳଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦେଖାଗଲେ।
ସୁଶର୍ମା ସାଯକାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍କ୍ଷିପତେ ଚ ପୁନଃପୁନଃ ।। 41
ସୁଶର୍ମା ପୁନିପୁନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ତତଃ ସମସ୍ତାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ତୁରଗାନଭ୍ଯଚୋଦଯନ୍। ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯମର୍ଷଣାଃ ।। 42
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧରି, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ତାନ୍ନିଵୃତ୍ତରଥାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତାଂ ମହାଚମୂମ୍ । ଵୈରାଟିଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଯୁଧେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ।। 43
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଇ ରଥ ଓ ବଡ଼ ସେନାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଖି, ବିରାଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତ୍ରିଗର୍ତାଃ ସମଭିକ୍ରମ୍ଯ ଅଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଜଯୈଷିଣଃ। ତାନ୍ଭୀମସେନଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଵୈରାଟିଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଯୁଧେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ।। 44
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ବିଜୟ ଆଶାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ବିରାଟ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସହସ୍ରଂ ପ୍ରାହିଣୀଦ୍ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନକୁଲଶ୍ଚାପି ସପ୍ତୈଵ ଶତାନି ପ୍ରାହିଣୋଚ୍ଛରୈଃ ।। 45
ମହାରାଜ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ନକୁଳ ମଧ୍ୟ ସାତଶ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ଶୂରାଣାଂ ସହଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସମାଦିଷ୍ଟୋ ନିଜଘ୍ନେ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।। 46
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସହଦେବ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ତିନି ଶତ ଶୂରମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହତୀଂ ସେନାଂ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ମହାବଲଃ । କ୍ଷୋଭଯନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗାନିଵ ।। 47
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ବଳଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସିଂହ ଯେମିତି ଛୋଟ ପଶୁମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ସେପରି ଉତ୍ପାତ କଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାବଲଃ। ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସୁଶର୍ମାଣଂ ଶରୈରଭ୍ଯହନଦ୍ଧୃଶମ୍ ।। 48
ତାପରେ ମହାବଳୀ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇ ତୀରରେ ଦୃଢ଼ ଆଘାତ କଲେ।
ସୁଶର୍ମାଽପି ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵରାଣୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ । ଅଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ହଯାନ୍ ।। 49
ସୁଶର୍ମା ମଧ୍ୟ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ତ୍ୱରିତ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦଶଟି ବାଣ ଦେଇ ଘାୟଳ କଲେ ଏବଂ ଚାରିଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ରାଜନ୍କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ କୁନ୍ତୀଽପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରଃ। ସମାସାଦ୍ଯ ସୁଶର୍ମାଣମଶ୍ଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ନ୍ଯପାତଯତ୍ ।। 50
ତାପରେ, ରାଜା, କୁନ୍ତୀର ପୁଅ ବୃକୋଦର ତ୍ୱରିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ପୃଷ୍ଠଗୋଷୌ ଚ ତସ୍ଯାଥ ହତ୍ଵା ପରମସାଯକୈଃ। ଅଥାସ୍ଯ ସାରଥିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଥୋପସ୍ଥାଦପତଯତ୍ ।। 51
ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପଛରେ ଥିବା ସେନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ। ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସୁଶର୍ମଣଙ୍କ ରଥର ସାରଥିକୁ ରଥର ଉପରୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ଚକ୍ରରକ୍ଷସ୍ତୁ ଶୂରଶ୍ଚ ଶୋଣାଶ୍ଵୋ ନାମ ନାମତଃ। ସ ଭଯାଦ୍ଵିରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରୈଗର୍ତଂ ଵ୍ଯାଜହାତ୍ତଦା ।। 52
ରଥର ଚକ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତି ସୋଣାଶ୍ୱ ନାମକ ବୀର, ଭୟରେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତରାଜା ରଥହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେଇ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଵିରାଟଃ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ରଥାଦଥ ସୁଶର୍ମଣଃ। ଗଦାମସ୍ଯ ପରାମୃଶ୍ଯ ତମେଵାଭ୍ଯହନଦ୍ବଲୀ ।। 53
ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ବିରାଟ, ସୁଶର୍ମଣଙ୍କ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଧରି, ସେଠାରେ ସୁଶର୍ମଣଙ୍କୁ ଜୋରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଚଚାର ଗଦାପାଣିର୍ଵୃଦ୍ଧୋଽପି ତରୁଣୋ ଯଥା ।। 54
ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ଯେପରି ଯୁବକ ଭଳି ଦକ୍ଷତାରେ ଲଢ଼ିଲେ।
ଭୀମସ୍ତୁ ଭୀମସଂକାଶୋ ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଵେଗେନ ତଦ୍ରଥେ ଵିନିପତ୍ଯ ଚ। ସୁଶର୍ମଣଃ ଶିରୋଽଗୁହ୍ଣାତ୍ପୁନରାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯତଃ ।। 55
ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଳି, ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଜମ୍ପି ଦୃଢ଼ ଉତ୍ସାହରେ ସୁଶର୍ମଣଙ୍କ ରଥକୁ ଦୂର୍ତ୍ତ ଗତିରେ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସୁଶର୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଏକଥର ଅଟକାଇଲେ।
ଅଗ୍ରାଦ୍ଗିରେର୍ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା। ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପ୍ଲୃତ୍ଯ ମାର୍ଜାର ଆଖୋର୍ଯଦ୍ଵଚ୍ଛିରୋ ରୁଷା ।। 56
ଯେପରି ସିଂହ ଗିରିର ଶିଖରରୁ ଏକ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ବିଲେଇ ରାଗରେ ଉଠି ଏକ ମୂଷିକର ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥାଏ, ସେହିପରି ଭୀମ କରିଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତୁ ରୋଷାତ୍ତଂ ନିଷ୍ପିପେଷ ମହୀତଲେ। ଯଦା ମୂର୍ଧ୍ନି ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାହରଦ୍ଵିଲପିଷ୍ଯତଃ ।। 57
ଭୀମ ରାଗରେ ସୁଶର୍ମଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଚେପିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ମହାବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କରିବା ସମୟରେ ସୁଶର୍ମଣ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାନୁ ଦଦୌ ଭୀମୋ ଜଘ୍ନେ ଚୈନମରତ୍ନିନା । ସ ମୋହମଗମଦ୍ରାଜା ପ୍ରହାରଵରପୀଡିତଃ।। 58
ଭୀମ ତାଙ୍କ ଜାଙ୍ଘାରେ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଏକ ଘାତ ମାରିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରହାରରେ ରାଜା ସୁଶର୍ମଣ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵୀରେ ଗୃହୀତେ ତୁ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ମହାରଥେ। ଅଭଜ୍ଯତ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ଭଯାତୁରମ୍ ।। 59
ସେ ଶୂରବୀରଟି ଧରାଯିବା ପରେ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ସେନାର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲେ ।
ନିଵୃତ୍ଯ ଗାସ୍ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ। ଅଵଜିତ୍ଯ ସୁଶର୍ମାଣଂ ଧନଂ ଚାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ ।। 60
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୋବଢ଼ି ସହିତ ପଛକୁ ଫେରିଲେ, ସୁଶର୍ମାନ୍କୁ ହରାଇ ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ନେଲେ ।