ତତସ୍ତଯୋର୍ମିଥସ୍ତତ୍ର ଵିରୋଧଃ ସମଜାଯତ। ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାଶ୍ଚ ତତ୍କୃତେ
ତାପରେ ଏହି କଥାକୁ ନେଇ ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଲା, ରାଜା।
କସ୍ମାଦ୍ଗୃହ୍ଣାସି ମେ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଶିଷ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ମମାସୁରି। ସମୁଦାଚାରହୀନାଯା ନ ତେ ସାଧୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋର ପୋଶାକ କାହିଁକି ନେଉଛ? ଦାନବ କନ୍ୟା, ଏଭଳି ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।
ଆସୀନଂ ଚ ଶଯାନଂ ଚ ପିତା ତେ ପିତରଂ ମମ। ସ୍ତୌତିବନ୍ଦୀଵ ଚାଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନୀଚୈଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିନୀତଵତ୍
ତୁମର ବାପା ବସିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ବି ମୋର ବାପାଙ୍କ ଆଗରେ ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଯାଚତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଦୁହିତା ସ୍ତୁଵତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ସୁତାହଂ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦଦତୋଽପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ
ତୁମେ ଯାହା ଭିକ୍ଷା ମାଗନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଯାହା ସ୍ତୁତିତ, ଦାନ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠିର ଝିଅ।
ଆଦୁନ୍ଵସ୍ଵ ଵିଦୁନ୍ଵସ୍ଵ ଦ୍ରୁହ୍ଯ କୁପ୍ଯସ୍ଵ ଯାଚକି। ଅନାଯୁଧା ସାଯୁଧାଯା ରିକ୍ତା କ୍ଷୁଭ୍ଯସି ଭିକ୍ଷୁକି
ଏବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗ, ଶାପ ଦେ, ଦ୍ୱେଷ କର, କିମ୍ବା ରାଗ କର, ଭିକ୍ଷୁକି! ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସହ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଛ, ଖାଲିହାତ ହୋଇ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଉଛ।
ଲପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରଂ ନ ହି ତ୍ଵାଂ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍। `ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵଦସି ଚେଦିତଃପ୍ରଭୃତି ଯାଚକି
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପାଇବ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ। ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯଦି ମୋ ବିରୋଧରେ କିଛି କହିବୁ, ଭିକ୍ଷୁକି—
ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯଂ ଦେଵଯାନୀଂ ଗତାଂ ସକ୍ତାଂ ଚ ଵାସସି। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍କୂପେ ତତଃ ସ୍ଵପୁରମାଗମତ୍। ହତେଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପାପନିଶ୍ଚଯା
ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ପୋଶାକକୁ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଏକ କୂଆରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲା ଓ ତାଙ୍କ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲା। 'ସେ ମରିଗଲା' ବୋଲି ଭାବି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଧରିଥିଲା।
ଅନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯଯୌ ଵେଶ୍ମ କ୍ରୋଧଵେଗପରାଯଣା। `ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହଂ ସ୍ଵସ୍ଥା ଧର୍ମମାସୁରମାସ୍ଥିତା।' ଅଥ ତଂ ଦେଶମଭ୍ଯାଗାଦ୍ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ପଛକୁ ଚାହିଁନ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଆ, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲା। ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି ସ୍ଥିର ରହିଲା, ଦାନବ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିଲା। ଏହି ସମୟରେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତଯୁଗ୍ଯଃ ଶ୍ରାନ୍ତହଯୋ ମୃଗଲିପ୍ସୁଃ ପିପାସିତଃ। ସ ନାହୁଷଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣ ଉଦପାନଂ ଗତୋଦକମ୍
ଯୟାତିଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ଶିକାର ଚାହୁଁଥିଲେ ଓ ପିଆସି ଥିଲେ। ତାହା ସହିତ, ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଏକ ଶୁଖିଆ କୂଆ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାଜା ତାଂ ତତ୍ର କନ୍ଯାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ। ତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କନ୍ଯାମମରଵର୍ଣିନୀମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜଳୁଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବଲୋକର ଶୋଭା ଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ସେ ପଚାରିଲେ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାମ୍ନା ପରମଵଲ୍ଗୁନା। କା ତ୍ଵଂ ତାମ୍ରନଖୀ ଶ୍ଯାମା ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲା
ସେ ରାଜା ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, କଞ୍ଚା କଳା ଚାମ ଓ ତାମ୍ର ନଖ, ଚମକୁଥିବା ମଣିର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଛ?'
ଦୀର୍ଘଂ ଧ୍ଯାଯସି ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ କସ୍ମାଚ୍ଛ୍ଵସିଷି ଚାତୁରା। କଥଂ ଚ ପତିତାଽସ୍ଯସ୍ମିନ୍କୂପେ ଵୀରୁତ୍ତୃଣାଵୃତେ
'ତୁମେ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ରହୁଛ, ଏବଂ ଏତେ ଚତୁର ଭାବରେ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ କାହିଁକି ନେଉଛ? ଏହି ଗଛ-ଲତା ଘେରା କୂଆରେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲ?'
ଯୋଽସୌ ଦେଵୈର୍ହତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନୁତ୍ଥାପଯତି ଵିଦ୍ଯଯା
ଯିଏ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମାରିଥିବା ଦାୟତ୍ୟମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇଥାନ୍ତି—
ତସ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ କନ୍ଯାହଂ ସ ମାଂ ନୂନଂ ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ଏଷ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ରାଜନ୍ପାଣିସ୍ତାମ୍ରନଖାଙ୍ଗୁଲିଃ
'ମୁଁ ସେଇ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହା ମୋର ଡାହାଣ ହାତ, ରାଜା, ତାମ୍ର ନଖ ଥିବା ଆଂଠି।'
ସମୁଦ୍ଧର ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ କୁଲୀନସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ମତଃ। ଜାନାମି ହି ତ୍ଵାଂ ସଂଶାନ୍ତଂ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
'ମୋତେ ହାତ ଧରି ଏଠାରୁ ବାହାର କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ବୋଲି ମନେ କରେ। ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରବଳ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ତସ୍ମାନ୍ମାଂ ପତିତାମସ୍ମାତ୍କୂପାଦୁଦ୍ଧର୍ତୁମର୍ହସି
'ସେହିପାଇଁ, ଏହି କୂଆରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ।'
ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣାଵୁଜ୍ଜହାର ତତୋଽଵଟାତ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚୈନାଂ ତରସା ତସ୍ମାତ୍କୂପାନ୍ନରାଧିପଃ
ରାଜା ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଧରି ତାଙ୍କୁ କୂଆରୁ ଉଠାଇଲେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କୂଆରୁ ବାହାର କରିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରେ ଯଥାକାମଂ ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ। ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯମାନା ନୃପତିଂ ଦେଵଯାନୀଦମୁତ୍ତରମ୍
'ଭଦ୍ରେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।' ଏଭଳି ରାଜା କହିବା ପରେ, ଦେବୟାନୀ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଉଵାଚ ମାମୁପାଦାଯ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରିଯୋ ହି ମେ। ଗୃହୀତାହଂ ତ୍ଵଯା ପାଣୌ ତସ୍ମାଦ୍ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ସହିତେ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଚାଲ, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ମୋର ହାତ ଧରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହେବ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ନୃପତିରାହ କ୍ଷତ୍ରକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ। ତ୍ଵଂ ଭଦ୍ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତସ୍ମାନ୍ମଯା ନାର୍ହସି ସଙ୍ଗମମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାଜା, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳର ଝିଅ, ତେଣୁ ମୋ ସହିତ ଏହି ମିଳନ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ସର୍ଵଲୋକଗୁରୁଃ କାଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦୁହିତା ଶୁଭେ। ତସ୍ମାଦପି ଭଯଂ ମେଽଦ୍ଯ ତତଃ କଲ୍ଯାଣି ନାର୍ହସି
'ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ତୁମେ, ଶୁଭେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଆଜି ଭୟଭୀତ, ତେଣୁ ମଧୁରେ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଯଦି ମଦ୍ଵଚନାନ୍ନାଦ୍ଯ ମାଂ ନେଚ୍ଛସି ନରାଧିପ। ତ୍ଵାମେଵ ଵରଯେ ପିତ୍ରା ତସ୍ମାଲ୍ଲପ୍ସ୍ଯସି ଗଚ୍ଛ ହି
'ଯଦି ରାଜା, ଆଜି ମୋର କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୋର ବାପା ତୁମକୁ ମୋ ପାଇଁ ବାଛିବେ, ଏଭଳି ତୁମେ ମୋତେ ପାଇପାରିବ; ଏବେ ଚାଲ।'
ଆମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଯଯାତିଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଯଯୌ। ଗତେ ତୁ ନାହୁଷେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵଯାନ୍ଯପ୍ଯନିନ୍ଦିତା
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଯୟାତି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦେବୟାନୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ମଧ୍ୟ—
କ୍ଵଚିଦ୍ଗତ୍ଵା ଚ ରୁଦତୀ ଵୃକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତା। ତତଶ୍ଚିରାଯମାଣାଯାଂ ଦୁହିତର୍ଯଥ ଭାର୍ଗଵଃ
କେଉଁଠି ଯାଇ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେବୟାନୀ ଗଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ। ଏଭଳି ଝିଅ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ, ତେବେ ଭାର୍ଗବ—
ସଂସ୍ମୃତ୍ଯୋଵାଚ ଧାତ୍ରୀଂ ତାଂ ଦୁହିତୁଃ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵଃ। ଧାତ୍ରି ତ୍ଵମାନଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦେଵଯାନୀଂ ସମୁଧ୍ଯମାମ୍
ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ, ଭାର୍ଗବ ଝିଅ ପାଇଁ ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଯାଇ, ଝିଅଙ୍କ ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଧାତ୍ରୀ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ବାହାରିଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ନେଇ ଆ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ସା ଧାତ୍ରୀ ତ୍ଵରିତାଽଽନଯିତୁଂ ଗତା। ଯତ୍ରଯତ୍ର ସଶୀଭିଃ ସା ଗତା ପଦମମାର୍ଗତ
ଏପରି କହିବା ସହିତ, ସେ ଧାତ୍ରୀ ତୁରନ୍ତ ନେଇଆଣିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଯେଉଁଠିଏଉଁଠି ଗଲେ, ପଦେପଦେ ଖୋଜିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ ତଥା ଦୀନାଂ ଶ୍ରମାର୍ତାଂ ରୁଦତୀଂ ସ୍ଥିତାମ୍। ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କିମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ଶୀଘ୍ରଂ ଵଦ ପିତାହ୍ଵଯତ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। 'କଣ ଘଟିଲା, ଭଲି? ଶୀଘ୍ର କହ, ତୁମର ବାପା ଡାକୁଛନ୍ତି।'
ଏଵମୁକ୍ତାହ ଧାତ୍ରୀଂ ତାଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଵୃଜିନଂ କୃତମ୍। ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତା ଘୂର୍ଣିକାମାଗତାଂ ପୁରଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି। ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଥିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣିକାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵରିତଂ ଘୂର୍ଣିକେ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ପିତୁଃ
'ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା, ତୁରନ୍ତ ଯା, ଶୀଘ୍ର ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେ।'
ସା ତତ୍ର ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା ଘୂର୍ଣିକାଽସୁରମନ୍ଦିରମ୍
ଏପରି କହି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ତୁରନ୍ତ ଦେଉଁଥିବା ଅସୁରଙ୍କ ମହଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।