ଵିଧାତୃଵିହିତଂ ମାର୍ଗଂ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ। କାଲମୂଲମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଭାଵାଭାଵୌ ସୁଖାସୁଖେ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିବା ପଥକୁ କେହି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରେନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଅନୁପସ୍ଥିତି, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ସବୁ କାଳରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
କାଲଃ ସୃଜତି ଭୂତାନି କାଲଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ। ସଂହରନ୍ତଂ ପ୍ରଜାଃ କାଲଂ କାଲଃ ଶମଯତେ ପୁନଃ
କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରେ। ପ୍ରଜାମାନେ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହେଉଥିବାବେଳେ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଳ ଶାନ୍ତ କରେ।
କାଲୋ ଵିକୁରୁତେ ଭାଵାନ୍ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକେ ଶୁଭାଶୁଭାନ୍। କାଲଃ ସଂକ୍ଷିପତେ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଵିସୃଜତେ ପୁନଃ
କାଳ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ସଂକୁଚିତ କରେ, ପୁଣି ସେମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
କାଲଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ। କାଲଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଚରତ୍ଯଵିଧତଃ ସମଃ
ସମସ୍ତେ ଶୁଏ ଯେତେବେଳେ, କାଳ ଜାଗିଥାଏ। କାଳକୁ କେହି ଅଟକାଇପାରେନାହାନ୍ତି। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମଭାବରେ ଏବଂ ନିୟମରେ ଚଳିଥାଏ।
ଅତୀତାନାଗତା ଭାଵା ଯେ ଚ ଵର୍ତନ୍ତି ସାଂପ୍ରତମ୍। ତାନ୍କାଲନିର୍ମିତାନ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନ ସଂଜ୍ଞାଂ ହାତୁମର୍ହସି
ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଳ ତିଆରି କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍। ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥମକରୋତ୍ସୂତୋ ଗାଵଲ୍ଗଣିସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାବେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାବଲ୍ଗଣି ନାମକ ସାରଥି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତିମେଵ ସମାଶ୍ରଯତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯେଦମାଗତମିତି ମତ୍ତ୍ଵା ସ ପ୍ରାଜ୍ଞସତ୍ତମଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି, 'ଏହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି' ବୋଲି ବୁଝି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ।
ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ କାରୁଣ୍ଯାନ୍ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଅତ୍ରୋପନିଷଦଂ ପୁଣ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଦୟାବଶତଃ, ମହାମୁନି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଉପନିଷଦ କଥା କହିଥିଲେ।
ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣେ କଵିସତ୍ତମୈଃ। ଭାରତାଧ୍ଯଯନଂ ପୁଣ୍ଯମପି ପାଦମଧୀଯତଃ। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନସ୍ଯ ପୂଯନ୍ତେ ସର୍ଵପାପାନ୍ଯଶେଷତଃ
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିମାନେ ପୁରାଣରେ କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତିସହିତ ମହାଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯୋ ହ୍ଯତ୍ର ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋଽମଲାଃ। କୀର୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଶୁମକର୍ମାଣସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ମହୋରଗାଃ
ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଦେବଋଷିମାନେ, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ଯତେଽତ୍ର ସନାତନଃ। ସ ହି ସତ୍ଯମୃତଂ ଚୈଵ ପଵିତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯମେଵ ଚ
ଏଠାରେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, କାରଣ ସେ ସନାତନ, ସତ୍ୟ, ନୀତି, ପବିତ୍ରତା ଓ ପୁଣ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଶାଶ୍ଵତଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନମ୍। ଯସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାନି କର୍ମାଣି କଥନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ସେ ଅବିନାଶୀ, ଶାଶ୍ୱତ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଚିରନ୍ତନ ଆଲୋକ। ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କଥାହୁଅନ୍ତି।
ଅସତ୍ସତ୍ସଦସଚ୍ଚୈଵ ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ସନ୍ତତିଶ୍ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁପୁନର୍ଭଵାଃ
ଯାହାଠାରୁ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପରମ୍ପରା, କ୍ରିୟା, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଶ୍ରୂଯତେଂ ଯତ୍ର ପଞ୍ଚଭୂତଗୁଣାତ୍ମକମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦି ପରଂ ଯଚ୍ଚ ସ ଏଵ ପରିଗୀଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ପଞ୍ଚଭୂତର ଗୁଣରେ ଗଠିତ, ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଯେଉଁଠି ପରମ ଅଛି, ସେଠି ସେ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ।
ଯଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ସଦା ମୁକ୍ତା ଧ୍ଯାନଯୋଗବଲାନ୍ଵିତାଃ। ପ୍ରତିବିମ୍ବମିଵାଦର୍ଶେ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ନିଜ ମନରେ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ସଦା ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଧର୍ମପରାଯଣଃ। ଆସେଵନ୍ନିମମଧ୍ଯାଯଂ ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ସଦା ନିୟମିତ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଅନୁକ୍ରମଣିକାଧ୍ଯାଯଂ ଭାରତସ୍ଯେମମାଦିତଃ। ଆସ୍ତିକଃ ସତତଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ନ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଵଵସୀଦତି
ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ମହାଭାରତର ଏହି ଆରମ୍ଭିକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ସଦା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ କଠିନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅବସାଦରେ ପଡ଼େନାହିଁ।
ଉଭେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ଜପନ୍କିଂଚିତ୍ସଦ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍। ଅନୁକ୍ରମଣ୍ଯା ଯାଵତ୍ସ୍ଯାଦହ୍ନାରାତ୍ର୍ଯା ଚ ସଂଚିତମ୍
ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଲ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣୀ ପଢ଼ିଲେ, ଦିନ ଓ ରାତି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଜମା ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସତ୍ୱରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଭାରତସ୍ଯ ଵପୁର୍ହ୍ଯେତତ୍ସତ୍ଯଂ ଚାମୃତମେଵ ଚ। ନଵନୀତଂ ଯଥା ଦଧ୍ନୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ଏହି ଭାରତର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଟେ; ଯେପରି ଦହିରୁ ନିଷ୍କାଶିତ ମଖନ ତାହାର ସାର, ଏବଂ ଦୁଇପଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଆରଣ୍ଯକଂ ଚ ଵେଦେଭ୍ଯ ଓଷଧିଭ୍ଯୋଽମୃତଂ ଯଥା। ହ୍ରଦାନାମୁଦଧିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌର୍ଵରିଷ୍ଠା ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍
ଯେପରି ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆରଣ୍ୟକ ସ୍ୱେଚ୍ଛିତ, ଔଷଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ହ୍ରଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚାରିପାୟା ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଥୈତାନୀତିହାସାନାଂ ତଥା ଭାରତମୁଚ୍ଯତେ। ଯଶ୍ଚୈନଂ ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପାଦମନ୍ତତଃ
ଏଭଳି ଏହିତିହାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତକୁ ଏଭଳି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପଢ଼ିଥାଏ—
ଅକ୍ଷଯ୍ଯମନ୍ନପାନଂ ଵୈ ପିତୃଂସ୍ତସ୍ଯୋପତିଷ୍ଠତେ। ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ଵେଦଂ ସମୁପବୃଂହଯେତ୍
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ବେଦକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ଉଚିତ।
ବିଭେତ୍ଯଲ୍ପଶ୍ରୁତାଦ୍ଵେଦୋ ମାମଯଂ ପ୍ରତରିଷ୍ଯତି। କାର୍ଷ୍ଣଂ ଵେଦମିମଂ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵାର୍ଥମଶ୍ନୁତେ
ବେଦ ଭୟ କରେ ଯେ ଅଳ୍ପ ଶ୍ରବଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିଯିବେ; ଯିଏ ଏହି କୃଷ୍ଣ ବେଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପଢ଼େ, ସେ ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଦିକଂ ଚାପି ପାପଂ ଜହ୍ଯାଦସଂଶଯମ୍। ଯ ଇମଂ ଶୁଚିରଧ୍ଯାଯଂ ପଠେତ୍ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି
ଯିଏ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୃଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଅଧୀତଂ ଭାରତଂ ତେନ କୃତ୍ସ୍ନଂ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ। ଯଶ୍ଚୈନଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମାର୍ଷଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ମୋ ମତରେ, ଏହିଭଳି ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ଭାରତ ପଢ଼ିଥିବା ମନାଯାଏ; ଏବଂ ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ—
ସ ଦୀର୍ଘମାଯୁଃ କୀର୍ତିଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଚାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ। ଏକତଶ୍ଚତୁରୋ ଵେଦା ଭାରତଂ ଚୈତଦେକତଃ
ସେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ; ଏକ ପକ୍ଷରେ ଚାରିଟି ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଏହି ଭାରତ।
ପୁରା କିଲ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସମେତ୍ଯ ତୁଲଯା ଧୃତମ୍। ଚତୁର୍ଭ୍ଯଃ ସରହସ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵେଦେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯଧିକଂ ଯଦା
ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ତୁଳାରେ ରଖି ମାପିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏହି ଭାରତ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା—
ତଦାପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ମହାଭାରତମୁଚ୍ଯତେ। ମହତ୍ତ୍ଵେ ଚ ଗୁରୁତ୍ଵେ ଚ ଧ୍ରିଯମାଣଂ ଯତୋଽଧିକମ୍
ସେଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ଏହାକୁ ମହାଭାରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ଏହା ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଭାରରେ ଅଧିକ।
ମହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଭାରଵତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଚ ମହାଭାରତମୁଚ୍ଯତେ। ନିରୁକ୍ତମସ୍ଯ ଯୋ ଵେଦ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଭାର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ମହାଭାରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ଏହାର ନିରୁକ୍ତି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ତପୋ ନକଲ୍କୋଽଧ୍ଯଯନଂ ନକଲ୍କଃ ସ୍ଵାଭାଵିକୋ ଵେଦଵିଧିର୍ନକଲ୍କଃ। ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିତ୍ତାହରଣଂ ନକଲ୍କ- ସ୍ତାନ୍ଯେଵ ଭାଵୋପହତାନି କଲ୍କଃ
ତପସ୍ୟା ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ, ଅଧ୍ୟୟନ ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ, ବେଦର ସ୍ୱାଭାବିକ ବିଧି ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ; ଜୋରକରି ଧନ ନେବା ଅପବିତ୍ର; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମନର ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଦୂଷିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅପବିତ୍ର।