ସୁଶର୍ମା ପରଵୀରଘ୍ନୋ ବଲଵାନ୍ଵୀର୍ଯଵାନ୍ଗଦୀ। ଵିରଥଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜାନଂ ଜୀଵଗ୍ରାହମଥାଗ୍ରହୀତ୍ ।। 11
ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗଦାଧାରୀ ସୁଶର୍ମା, ରଥହୀନ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରି ନେଲେ।
ତମୁନ୍ମଥ୍ଯ ସୁଶର୍ମା ତୁ ଯୁଵତୀମିଵ କାମୁକଃ। ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ସ୍ଵଂ ସମାରୋପ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।। 12
ସୁଶର୍ମା, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରେମିକ ଯୁବତୀକୁ ବଶ କରେ, ସେପରି ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ବସାଇ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗୃହୀତେ ଵିରଥେ ଵିରାଟେ ବଲଵତ୍ତରେ। ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଵିଭଗ୍ନଂ ତନ୍ନିରୁତ୍ସାହଂ ନିରାଶକମ୍ ।। 13
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଟଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେବେଳେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମନମରା ହେଲା ଓ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଭଯାନ୍ମାତ୍ସ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତୈରର୍ଦିତା ରଣେ । ଵିଦିକ୍ଷୁଃ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ପଲାଯନ୍ତି ଚ ଯାନ୍ତି ଚ ।। 14
ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ମାତ୍ସ୍ୟମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ସେମାନେ ଭୟରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ପଳାଇଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଇ ଦୌଡ଼ିଲେ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତେଷୁ ଵିଦ୍ରାଂଵ୍ଯମାଣେଷୁ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭିମସେନମରିନ୍ଦମମ୍ ।। 15
ସେମାନେ ଭାଗିଯିବା ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ତ୍ରିଗର୍ତେନ ପରାମୃଷ୍ଟଃ ସୁଶର୍ମଣା। ତଂ ମୋକ୍ଷଯ ମହାବାହୀ ମା ଗମଦ୍ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଶମ୍ ।। 16
ମାତ୍ସ୍ୟରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ସୁଶର୍ମା ଧରିନେଇଛନ୍ତି; ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉନି।
ଭୀମସେନଃ ମହାବାହୋ ଗୃହୀତଂ ତୁ ସୁଶର୍ମଣା। ତ୍ରାଯସ୍ଵ ମୋଚଯ କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ମତ୍ପ୍ରୀତିକରଂ ନୃପମ୍ ।। 17
ଭୀମସେନ, ରାଜାଙ୍କୁ ସୁଶର୍ମା ଧରିନେଇଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କର, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବହୁତ ସନ୍ତୋଷଦାୟକ ହେବ।
ଉଷିତାଃ ସ୍ମ ସୁଖଂ ସର୍ଵେ ସର୍ଵକାମୈଃ ସୁପୂଜିତାଃ। ଭୀମସେନ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ତସ୍ଯ ଵାତସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିଃ ।। 18
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ରହିଛୁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ଭୀମସେନ, ଏହି ବାୟୁସୁତଙ୍କ ଋଣ ତୁମେ ଶୋଧ କର।
ତଂ ତଥାଵାଦିନଂ ତତ୍ର ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରଣମଧ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ ।। 19
ଏପରି କହୁଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହମେନଂ ପରିତ୍ରାସ୍ଯେ ଶାସନାତ୍ତଵ ପାର୍ଥିଵ। ପଶ୍ଯେଦଂ ସୁମହତ୍କର୍ମ ଯୁଧ୍ଯତୋ ମମ ଶତ୍ରୁଭିଃ ।। 20
ହେ ରାଜା, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି; ମୋର ଏହି ବଡ଼ କାମ ତୁମେ ଦେଖ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପରେଷାମସମଂ ରଣେ। ଏକାନ୍ତମାଶ୍ରିତୋ ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ।। 21
ମୋ ଦେହର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କାହାର ସମାନ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଏକାକି ଯିବି; ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏଠି ରୁହ।
ଅଯଂ ଵୃକ୍ଷୋ ମହାଶାଖୋ ଗିରିମାତ୍ରୋ ଵନସ୍ପତିଃ। ଅହମେନଂ ସମାରୁଜ୍ଯ ପୋଥଯିଷ୍ଯାମି ଶାତ୍ରଵାନ୍ ।। 22
ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଏହାର ଶାଖା ଅତି ବିଶାଳ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଧରି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପିଟିବି।
ତଂ ମତ୍ତମିଵ ମାତଙ୍ଗଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ଵନସ୍ପତିମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତରଂ ଵୀରଂ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 23
ଭୀମ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖି ଚାଲିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ସାହସୀ ଭାଇକୁ କହିଲେ।
ଭୀମ ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଵେଷ ଵନସ୍ପତିଃ ।। 24
ଭୀମ, ଅତି ଉତ୍ସାହ କରନି; ଏହି ବୃକ୍ଷଟି ଯେମିତି ଅଛି, ସେମିତି ରହିଯାଉ।
ମା ତ୍ଵାଂ ଵୃକ୍ଷେଣ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ତମତିମାନୁଷମ୍ । ଜନାଃ ସମଵବୁଧ୍ଯେରନ୍ଭୀମୋଽଯମିତି ଭାରତ ।। 25
ଭୀମ, ତୁମେ ଏହି ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଅତିମାନବୀୟ କାମ କଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ଯେ ଏହା ଭୀମ।
ମା ଗ୍ରହୀସ୍ତ୍ଵମିମଂ ଵୃକ୍ଷଂ ସିଂହନାଦଂ ଚ ମା ନଦ। କର୍ମଣା ସିଂହନାଦେନ ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତି ଜନା ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। 26
ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଧରନି, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଦେଉନି; ଏପରି କାମ କଲେ ଓ ଦହାଡ଼ିଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।
ଇମଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ନେମାଂ ସେନାମଭିଦ୍ରଵ । ଵୃକ୍ଷଂ ଚ ତ୍ଵାଂ ରୁଜନ୍ତଂ ଵୈ ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯତି ଜନୋ ଧ୍ରୁଵଂ ।। 27
ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଧରି ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିପାରିବେ ଯେ ତୁମେ ବୃକ୍ଷ ଉଠାଇଛ।
ଅନ୍ଯଦେଵାଯୁଧଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ମାନୁଷମ୍। ଚାପଂ ଵା ଯଦି ଵା ଶକ୍ତିଂ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ଵା ପରଶ୍ଵଥମ୍ ।। 28
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଅସ୍ତ୍ର ନିଅ; ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର କିମ୍ବା କୁଠାର ଯାହା ହେଉ।
ଯଦେଵ ମାନୁଷଂ ଭୀମ ଭଵେଦନ୍ଯୈରଲକ୍ଷିତମ୍ । ତଦେଵାଯୁଧମାଦାଯ ମୋଚଯାଶୁ ମହୀତିମ୍ ।। 29
ଭୀମ, ଯେଉଁଅସ୍ତ୍ର ସାଧାରଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠି ଅସ୍ତ୍ର ନିଅ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କର।
ଯମୌ ଚ ଚକ୍ରରକ୍ଷୌ ତେ ଭଵିତାରୌ ମହାବଲୌ। ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛତସ୍ତେ ସମରେ ମତ୍ସ୍ଯରାଜଂ ପରୀପ୍ସ୍ରତଃ ।। 30
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରଥଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମାତ୍ସ୍ୟରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ।
ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚନମାଦାଯ ଭୀମୋ ଵୃକ୍ଷଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ। ଚାପମାଦାଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 31
ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୀମ ଗଛଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଧରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚଚ୍ଛରଵର୍ଷାଣି ସତୋଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ । ତଂ ଭୀମୋ ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଶୁଶର୍ମାଣମଥାଽଽଦ୍ରଵତ୍ ।। 32
ସେ ମେଘ ଯେମିତି ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୀରର ବର୍ଷା କରିଲେ; ପରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭୀମ, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଵିରାଟମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯୈନଂ ତିଷ୍ଠିତିଷ୍ଠେତି ଚାଵଦତ୍ ।। 33
ଭୀମ ବିରାଟଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ସୁଶର୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍ । ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଭାଷନ୍ତଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ରଥପୁଙ୍ଗଵଃ ।। 34
ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସୁଶର୍ମା, ପଛରୁ ରଥଚାଳକ 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!' ବୋଲୁଥିବାକୁ ଶୁଣି, ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସୁମହତ୍କର୍ମ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପରାଵୃତ୍ତୋ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ସୁଶର୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ।। 35
ଏତେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସୁଶର୍ମା ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଧନୁଷ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଭୀମସେନେନ ତେ ରଥାଃ । ରଥାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ଵାଜିନାଂ ଚ ସସାଦିନାଂ ।। 36
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭୀମସେନ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚାଳକମାନେକୁ ଭୂଲାଇଦେଲେ।
ସହସ୍ରଶତସଂଘାତାଃ ଶୂରାଣାମୁଗ୍ରଧନ୍ଵିନାମ୍ । ପାତିତା ଭୀମସେନେନ ଵିରାଟସ୍ଯ ସମୀପତଃ ।। 37
ସହସ୍ର ଶତ ଦଳ ଶୂର ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ, ବିରାଟଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତ୍ତଯୋ ନିହତାସ୍ତେଷାଂ ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାତ୍ମନା ।। 38
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଦାତିମାନେ, ମହାତ୍ମା ଭୀମ ଗଦା ଧରି, ହତ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କିଂ ଶେଷଂ ହି ବଲସ୍ଯ ମେ ।। 39
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ସୁଶର୍ମା ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୋ ସେନାର କଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି?'
ଅପରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୈନ୍ଯେ ପୁରା ମଗ୍ନୋ ମହାବଲେ। ଆକର୍ଣପୂର୍ଣେନ ତଦା ଧନୁଷା ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ।। 40
ସେନାର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଆଉ ଜଣେ ବଳଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦେଖାଗଲେ।