ଶଙ୍ଖୋ ଵିରାଟପୁତ୍ରଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସୋ ମହାବଲଃ। ଵିନିଘ୍ନନ୍ସମରେ ଶୂରାନ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଚମୂମ୍ ।। 24
ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ ଶଂଖ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କରି, ମହାସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିରାଟସ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ହତ୍ଵା ପଞ୍ଚଶତଂ ରଥାନ୍। କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ଶତଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରଂ ଵାଜିନାଂ ତଥା ।। 25
ସେଠାରେ, ସେଇ ସଂଗ୍ରାମରେ, ବିରାଟ ପଞ୍ଚଶତ ରଥୀ, ଏକଶତ ହାତୀ ଓ ଏକହଜାର ଘୋଡ଼ାକୁ ବଧ କଲେ।
ଚରନ୍ସ ଵିଵିଧାନ୍ମାର୍ଗାନ୍ରଥେନ ରଥିନାଂଵରଃ। ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ସୁଶର୍ମାଣମାର୍ଚ୍ଛଦ୍ରୁକ୍ମରଥଂ ରଣେ ।। 26
ବିଭିନ୍ନ ପଥରେ ଚଳିଥିବା ସେଇ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତିଗର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ସୁନାର ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଯାଇଲେ।
ତୌ ତୁ ପ୍ରାହରତାଂ ତତ୍ର ମହେଷ୍ଵାସୌ ମହାବଲୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିନିଘ୍ନନ୍ତୌ ଗୋଷୁ ଗୋଵୃଷଭାଵିଵ ।। 27
ସେଠାରେ, ସେଇ ଦୁଇ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଗାଁରେ ଦୁଇ ଶଣ୍ଢ ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଲଢ଼େ, ସେପରି ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ରାଜସିଂହୌ ସୁସଂରବ୍ଧୌ ଵିରେଜତୁରମର୍ଷଣୌ। କୃତାସ୍ରୌ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈରସିଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଥୈଃ ।। 28
ସିଂହ ସଦୃଶ ଦୁଇ ରାଜା, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ତଳୱାର, ଭାଲା ଓ କୁଟାରରେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ତତୋ ରଥାଭ୍ଯାଂ ରଥିନୌ ଵ୍ଯତୀଯାତାଂ ସମନ୍ତତଃ । ଶରାନ୍ସସୃଜତୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତୋଯଧାରା ଘନାଵିଵ ।। 29
ତାପରେ, ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଚାଡ଼ି ଚାରିପଟେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ବର୍ଷା ମେଘ ଯେପରି ଜଳଧାରା ଝରେ, ସେପରି ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସଂରବ୍ଧୌ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାମିଵ କୁଞ୍ଜରୌ। କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଦାରଯାମାସତୂ ରଣେ ।। 30
ଏହି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା, ପରସ୍ପର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଦନ୍ତରେ ଦନ୍ତ ଲଗାଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭେଦି ଦେଉଥିଲେ।
ମାତ୍ସ୍ଯୋ ରାଜା ସୁଶର୍ମାଣଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ପଞ୍ଚଭିଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଚତୁରୋ ହଯାନ୍ ।। 31
ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ, ଏବଂ ଆଉ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆହତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସୂତଂ ଚ ଵିଵ୍ଯାଧ କେତୁଂ ଚ ତ୍ରିଭିରାଶୁଗୈଃ । ତଥୈଵ ମାତ୍ସ୍ଯରାଜଂ ତୁ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭିଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଵିଵ୍ଯାଧ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ।। 32
ଦୁଇଟି ବାଣରେ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତିନୋଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଚତୁର ସୁଶର୍ମା, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାସଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ।
ତଯୋର୍ବଲାନି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତାନି ମହାରଣେ। ନାଜାନନ୍ତ ତଦାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରଦୋଷେ ରଜସା ଵୃତେ ।। 33
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଧୂଳିରେ ସବୁ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ତମସାଽଭିପ୍ଲୁତେ ଲୋକେ ରଜସା ଚୈଵ ଭାରତ। ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ମୁହୂର୍ତଂ ତେ ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣମ୍ ।। 1
ଅନ୍ଧାର ଓ ଧୂଳି ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲା, ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀରେ ଏକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଧକାରଂ ପ୍ରଣୁଦନ୍ନୁଦତିଷ୍ଠନ୍ନିଶାକରଃ। କୁର୍ଵାଣୋ ଵିମଲାଂ ରାତ୍ରିଂ ଦର୍ଶଯନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ରଣେ ।। 2
ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଇଲେ, ରାତିକୁ ପ୍ରକାଶମୟ କଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିପାରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରକାଶମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ। ଘୋରରୂପଂ ତଦା ତେଷାମଵେକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ପରସ୍ପରମ୍ ।। 3
ପ୍ରକାଶ ଆସିବା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଆଉଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଲା।
ତଥୈଵ ତେଷାଂ ତୁମୁଲାନି ତାନି କ୍ରୁଦ୍ଧାନି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଦ୍ରଵନ୍ତି। ଗଦାସିପଟ୍ଟୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଶ୍ଚ ପ୍ରାସୈଶ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରସୁଧୌତଧାରୈଃ ।। 4
ଏହିପରି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ, ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଟାର ଓ ଭାଲା ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଚମକୁଥିବା ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ।
ବଲଂ ତୁ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ବଲେନ ରାଜା ସର୍ଵଂ ତ୍ରିଗର୍ତାଧିପତିଃ ସୁଶର୍ମା। ପ୍ରମଥ୍ଯ ଜିତ୍ଵା ଚ ନିପୀଡ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ଵିରାଟମୋଜସ୍ଵିନମଭ୍ଯଧାଵତ୍ ।। 5
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଅଧିପତି ସୁଶର୍ମା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନାକୁ ଦଳିଦେଲେ, ମାତ୍ସ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ ଓ ଦମିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ବଳଶାଳୀ ବିରାଟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମତ୍ତାଵିଵ ଵୃଷୌ ତୌ ତୁ ଗଜାଵିଵ ମଦୋଦ୍ଧତୌ । ସିଂହାଵିଵ ଗଜଗ୍ରାହୌ ଶକ୍ରଵୃତ୍ରାଵିଵୋଦ୍ଧତୌ ।। 6
ସେ ଦୁଇଜଣ ମତ୍ତ ଷାଣ୍ଡ ଭଳି, ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ଭଳି, ସିଂହ ଯେପରି ହାତୀକୁ ଧରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃତ୍ର ଭଳି ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଉଭୌ ତୁଲ୍ଯବଲୋତ୍ସାହାଵୁଭୌ ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମୌ। ଉଭୌ ତୁଲ୍ଯାସ୍ରଵିକ୍ଷେପାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦୌ ।। 7
ଦୁହେଁ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ସମାନ, ପ୍ରତାପରେ ସମାନ, ରକ୍ତ ବିକ୍ଷେପରେ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ଦୁହେଁ ପାରଙ୍ଗତ।
ତୌ ନିହତ୍ଯ ପୃଥଗ୍ଧୁର୍ଯାନୁଭଯୋଃ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ । ଆସ୍ତାଂ ତୁଲ୍ଯଧନୁର୍ଗ୍ରାହୌ କୃଷ୍ଣକଂସାଵିଵୋଦ୍ଧତୌ ।। 8
ଉଭୟ ପକ୍ଷର ରଥଚାଳକ ଓ ପଛର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଦୁଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସମାନ ଯୋଦ୍ଧା, କୃଷ୍ଣ ଓ କଂସଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଭଳି, ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତଃ ସୁଶର୍ମା ତ୍ରୈଗର୍ତଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୁଵର୍ମଣା। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ମତ୍ସ୍ଯରାଜଂ ରଥଵ୍ରାତେନ ସର୍ଵଶଃ ।। 9
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ସୁଶର୍ମା ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁବର୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ରଥ ସେନା ନେଇ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ରଥାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଭ୍ରାତରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭୌ। ଗଦାପାଣୀ ସୁସଂରବ୍ଧୌ ସମଭ୍ଯଦ୍ରଵତାଂ ଜଵାତ୍ ।। 10
ତାପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଦା ହାତରେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ସୁଶର୍ମା ପରଵୀରଘ୍ନୋ ବଲଵାନ୍ଵୀର୍ଯଵାନ୍ଗଦୀ। ଵିରଥଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜାନଂ ଜୀଵଗ୍ରାହମଥାଗ୍ରହୀତ୍ ।। 11
ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗଦାଧାରୀ ସୁଶର୍ମା, ରଥହୀନ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରି ନେଲେ।
ତମୁନ୍ମଥ୍ଯ ସୁଶର୍ମା ତୁ ଯୁଵତୀମିଵ କାମୁକଃ। ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ସ୍ଵଂ ସମାରୋପ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।। 12
ସୁଶର୍ମା, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରେମିକ ଯୁବତୀକୁ ବଶ କରେ, ସେପରି ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ବସାଇ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗୃହୀତେ ଵିରଥେ ଵିରାଟେ ବଲଵତ୍ତରେ। ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଵିଭଗ୍ନଂ ତନ୍ନିରୁତ୍ସାହଂ ନିରାଶକମ୍ ।। 13
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଟଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେବେଳେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମନମରା ହେଲା ଓ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଭଯାନ୍ମାତ୍ସ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତୈରର୍ଦିତା ରଣେ । ଵିଦିକ୍ଷୁଃ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ପଲାଯନ୍ତି ଚ ଯାନ୍ତି ଚ ।। 14
ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ମାତ୍ସ୍ୟମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ସେମାନେ ଭୟରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ପଳାଇଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଇ ଦୌଡ଼ିଲେ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତେଷୁ ଵିଦ୍ରାଂଵ୍ଯମାଣେଷୁ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭିମସେନମରିନ୍ଦମମ୍ ।। 15
ସେମାନେ ଭାଗିଯିବା ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ତ୍ରିଗର୍ତେନ ପରାମୃଷ୍ଟଃ ସୁଶର୍ମଣା। ତଂ ମୋକ୍ଷଯ ମହାବାହୀ ମା ଗମଦ୍ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଶମ୍ ।। 16
ମାତ୍ସ୍ୟରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ସୁଶର୍ମା ଧରିନେଇଛନ୍ତି; ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉନି।
ଭୀମସେନଃ ମହାବାହୋ ଗୃହୀତଂ ତୁ ସୁଶର୍ମଣା। ତ୍ରାଯସ୍ଵ ମୋଚଯ କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ମତ୍ପ୍ରୀତିକରଂ ନୃପମ୍ ।। 17
ଭୀମସେନ, ରାଜାଙ୍କୁ ସୁଶର୍ମା ଧରିନେଇଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କର, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବହୁତ ସନ୍ତୋଷଦାୟକ ହେବ।
ଉଷିତାଃ ସ୍ମ ସୁଖଂ ସର୍ଵେ ସର୍ଵକାମୈଃ ସୁପୂଜିତାଃ। ଭୀମସେନ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ତସ୍ଯ ଵାତସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିଃ ।। 18
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ରହିଛୁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ଭୀମସେନ, ଏହି ବାୟୁସୁତଙ୍କ ଋଣ ତୁମେ ଶୋଧ କର।
ତଂ ତଥାଵାଦିନଂ ତତ୍ର ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରଣମଧ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ ।। 19
ଏପରି କହୁଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହମେନଂ ପରିତ୍ରାସ୍ଯେ ଶାସନାତ୍ତଵ ପାର୍ଥିଵ। ପଶ୍ଯେଦଂ ସୁମହତ୍କର୍ମ ଯୁଧ୍ଯତୋ ମମ ଶତ୍ରୁଭିଃ ।। 20
ହେ ରାଜା, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି; ମୋର ଏହି ବଡ଼ କାମ ତୁମେ ଦେଖ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।