ଏତେପାମପି ଦୀଯନ୍ତାଂ ରଥା ଧ୍ଵଜପତାକିନଃ। କଵଚାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦୃଢାନି ଚ ଲଘୂନି ଚ ।। 33
ଏମାନେ ପାଇଁ ପତାକା ଥିବା ରଥ ଦିଅ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ଦୃଢ଼ ଓ ହଲକା କବଚ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।
ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ଦୀଯନ୍ତାମାଯୁଧାନି ଚ । ନେମେ ଜାତୁ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯ୍ରେଯୁରିତି ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ ।। 34
ସେମାନେ ଶରୀରରେ କବଚ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଅ; ମୋ ମତରେ, ସେମାନେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵରିତମାନସଃ। ଶତାନୀକଃ ସ ପାର୍ଥଭ୍ଯୋ ରଥାନ୍ରାଜନ୍ସମାଦିଶତ୍ ।। 35
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତାନୀକ ତୁରନ୍ତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ମନେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ରଥ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସହଦେଵାଯ ରାଜ୍ଞେ ଚ ଭୀମାଯ ନକୁଲାଯ ଚ। ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସା ସୂତା ରାଜଭକ୍ତିପୁରସ୍କୃତାଃ ।। 36
ସହଦେବ, ରାଜା, ଭୀମ ଓ ନକୁଳ ପାଇଁ, ସାରଥିମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ।
ନିର୍ଦିଷ୍ଟା ନରଦେଵେନ ରଥାଞ୍ଛୀଘ୍ରମଯୋଜଯନ୍। କଵଚାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ନଵାନି ଚ ଦୃଢାନି ଚ।। 37
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସାରଥିମାନେ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଯୋଗାଇଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ନୂତନ ଓ ଦୃଢ଼ କବଚ ଦେଲେ।
ଵିରାଟଃ ପ୍ରଦଦୌ ଯାନି ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ତାନ୍ଯାମୁଚ୍ଯ ଶରୀରେଷୁ ଦଂଶିତାସ୍ତେ ମହାରଥାଃ ।। 38
ବିରାଟ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମାନ୍ୟଙ୍କୁ କବଚ ଦେଲେ; ସେମାନେ ଶରୀରରେ ପିନ୍ଧି, ସେଇ ମହାରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତରସ୍ଵିନଶ୍ଛନ୍ନରୂପାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ରଥାନ୍ହେମପରିଷ୍କାରାନ୍ସମାସ୍ଥାଯ ମହାରଥାଃ। ପାଣ୍ଡଵା ନିର୍ଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଦଂଶିତା ରାଜସତ୍ତମ ।। 39
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ କବଚ ପିନ୍ଧି ଯାତ୍ରା କଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵିରାଟମନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସହିତାଃ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଚତ୍ଵାରୋ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମାଃ ।। 40
ଚାରିଜଣ ଶୂର ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ, ସତ୍ୟବୀର, ବିରାଟଙ୍କ ପଛରେ କୁରୁମାନ୍ୟ ସହିତ ଏକଠି ଚାଲିଲେ।
ଦୀର୍ଘାନାଂ ଚ ଦୃଢାନାଂ ଚ ଧନୁଷାଂ ତେ ଯଥାବଲମ୍। ଉତ୍କୃଷ୍ଯ ପାଶାନ୍ମୌର୍ଵୀଣାଂ ଵୀରାଶ୍ଚାପେଷ୍ଵଯୋଜଯନ୍ ।। 41
ବୀରମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଲମ୍ବା ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷକୁ ମୌର୍ଭୀ ରଶି ଦ୍ୱାରା ଟାଣି, ତାହାକୁ ତିଆରି କଲେ।
ତତଃ ସୁଵାସସଃ ସର୍ଵେ ଵୀରାଶ୍ଚନ୍ଦନରୂଷିତାଃ । ଚୋଦିତା ନରଦେଵେନ କ୍ଷିପ୍ରମଶ୍ଵାନଚୋଦଯନ୍ ।। 42
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ହଂକାଇଲେ।
ତେ ହଯା ହେମସଂଚ୍ଛନ୍ନା ବୃହନ୍ତଃ ସାଧୁଵାହିନଃ । ଚୋଦିତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପତ୍ରିଣାମିଵ ପଙ୍କ୍ତଯଃ ।। 43
ସେହି ସୁନାରେ ଢାକା, ଭଲ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ତୀରମାନଙ୍କ ଶାରି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭୀମରୂପାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ। ସ୍ଵାରୂଢା ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୈର୍ମହାମାତ୍ରାଧିରୋହିତାଃ ।। 44
ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର, ଭଙ୍ଗା ଦାଁତ ଓ ଭୟାନକ ମୁହଁ ଥିବା ହାତୀମାନେ, ଦକ୍ଷ ମହାମାତ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ବୀରମାନେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ଜୀମୂତାଃ ସୁଦନ୍ତାଃ ଷାଷ୍ଟିହାଯନାଃ । ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ରାମନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ ।। 45
ସେହି ଶିକ୍ଷିତ, ଶଠି ବର୍ଷର ହାତୀମାନେ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପଛରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ଦୃଢାଯୁଧଜନାକୀର୍ଣଂ ରଥାଶ୍ଵଗଜସଂକୁଲମ୍ । ତଦ୍ବଲାଗ୍ରଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ତଦା ବଭୌ ।। 46
ଦୃଢ଼ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିରାଟଙ୍କ ସେନା ତା ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମହାରାଜ ନିନୀଷନ୍ତଂ ଗଵାଂ ପଦମ୍। ଵିଶାରଦାନାଂ ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟାନାଂ ତଦା ନୃପ ।। 47
ହେ ରାଜା, ଗୋମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଗୋପାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥିଲେ।
ଵିଂଶତିସ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ନରାଣାମନୁଯାଯିନାମ୍। ଅଷ୍ଟୌ ରଥସହସ୍ରାଣି ଦଶ ନାଗଶତାନି ଚ । ଵିଂଶଚ୍ଚାଶ୍ଵସହସ୍ରାଣି ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵରିତଂ ଯଯୁଃ ।। 48
ବିଶ ହଜାର ଲୋକ, ଆଠ ହଜାର ରଥ, ଦଶ ଶହ ହାତୀ ଓ ବିଶ ହଜାର ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ା ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ତଦନୀକଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଶୁଶୁଭେଽତୀଵ ଭାରତ। ଵସନ୍ତେ ବହୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଂ କାନନଂ ଚିତ୍ରିତଂ ଯଥା ।। 49
ଭିରାଟଙ୍କ ସେନା ଏତେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଅନେକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ରଙ୍ଗିନ ଜଙ୍ଗଲ।
ନିର୍ଯାଯ ନଗରାଚ୍ଛୂରା ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ତ୍ରିଗର୍ତାନସ୍ପୃଶନ୍ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ମୂର୍ଯେଽସ୍ତଂଗମିତେ ସତି ।। 1
ନଗରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କରି, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମାତ୍ସ୍ୟ ବୀରମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ତେ ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ମାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ଗୋଷୁ ଗୃଦ୍ଧା ମହାବଲାଃ ।। 2
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଓ ମାତ୍ସ୍ୟ, ଦୁହେଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଗୋମାନ ପାଇଁ ଲୋଭରେ, ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭୀମାଶ୍ଚ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗାସ୍ତୋମରାଙ୍କୁଶଚୋଦିତାଃ। ଗ୍ରାମଣୀଯୈଃ ସମାରୂଢାଃ କୁଶଲୈର୍ହସ୍ତିସାଦିଭିଃ ।। 3
ଭୟଙ୍କର ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ, ତୀର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଯାଉଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ହାତୀଚାଳକ ଓ ନେତାମାନେ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମାଗମୋ ଘୋରସ୍ତୁମୁଲୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ। ଘ୍ନତାଂ ପରସ୍ପରଂ ରାଜନ୍ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନଃ ।। 4
ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ମିଳନ ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଥିଲା, ରାଜାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି, ନିଜ ଦେଶର ମହିମା ବଢ଼ାଉଥିଲେ।
ଦେଵାସୁରସମୋ ରାଜନ୍ନାସୀତ୍ସୂର୍ଯେଽବଲମ୍ବତି । ପଦାତିରଥନାଗେନ୍ଦ୍ରହଯାରୋହବଲୌଘଵାନ୍ ।। 5
ହେ ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିବାବେଳେ, ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଦଳରେ, ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭ୍ଯାପତତାଂ ନିଘ୍ନତାଂ ଚେତରେତରମ୍ । ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ରଜୋ ଭୌମଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ ।। 6
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ଭୂମିରୁ ଏମିତି ଧୂଳି ଉଠିଲା ଯେ, କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚାପତନ୍ଭୂମୌ ସୈନ୍ଯେନ ରଜସା ଵୃତାଃ । ଇଷୁଭିର୍ଵ୍ଯତିସର୍ପଦ୍ଭିରାଦିତ୍ଯୋଽନ୍ତରଧୀଯତ ।। 7
ସେନାର ଧୂଳିରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ତୀରମାନେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିଯାଉଥିଲା।
ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ସଂଯୁକ୍ତମନ୍ତରିକ୍ଷମଜାଯତ।। 8
ଆକାଶଟି ଜଣେଇଲା ଯେପରି ଅନେକ ଜୁଗନ୍ତି ଆଗୁନିରେ ଭରିଯାଇଛି।
ରୁକ୍ମପୃଷ୍ଠାନି ଚାପାନି ଵିଚେରୁର୍ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଯଥା । ନର୍ଦତାଂ ଲୋକଵୀରାଣାଂ ସଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣମସ୍ଯତାମ୍ ।। 9
ସୁନା ଚାପ ତୀରମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧାମାନେ ଡାକି, ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ରଥା ରଥୈଃ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ପତ୍ତଯଶ୍ଚ ପଦାତିଭିଃ । ସାଦିନଃ ସାଦିଭିର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଗଜୈଶ୍ଚାପି ମହାଗଜାଃ ।। 10
ରଥୀମାନେ ରଥୀଙ୍କ ସହିତ, ପଦାତିମାନେ ପଦାତିଙ୍କ ସହିତ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ମହାଗଜମାନେ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଯାଇଲେ।
ଅସିଭିଃ ପଟ୍ଟସୈଶ୍ଚାପି ଶକ୍ତିଭିସ୍ତୋମରୈରପି । ସଂରବ୍ଧାଃ ସମରେ ଯୋଧା ନିଜଘ୍ନୁରିତରେତରମ୍ ।। 11
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତଳୱାର, ଚଉଡ଼ିଆ ଧାର, ଭାଲା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ନିଘ୍ନନ୍ତଃ ସମରେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଟାଃ ପରିଘପାଣଯଃ । ନ ଶେକୁରତିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଶୂରାଃ କର୍ତୁଂ ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍ ।। 12
ଲୋହାର ଗଦା ଧରି ଆନନ୍ଦିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ସେଇ କ୍ରୋଧିତ ବୀରମାନେ କେହିଁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ରକ୍ତାଧରୋଷ୍ଠଂ ସୁନସଂ କ୍ଲୃପ୍ତଶ୍ମଶ୍ରୁ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍। ଅଦୃଶ୍ଯତ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ରଜୋଵିଧ୍ଵସ୍ତକୁଣ୍ଡଲମ୍ ।। 13
ଏଠାରେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ଠୋଠ, ସୁନାସିକା, ଛେଦିତ ଦାଢ଼ି, ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଓ ଧୂଳିରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।