ଶତସୂର୍ଯଂ ଶତାଵର୍ତଂ ଶତବିନ୍ଦୁ ଶତାକ୍ଷିମତ୍। ଅଭେଦ୍ଯକଲ୍ପଂ ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ରାଜା କଵଚମାହରତ୍ ।। 23
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ନିଜ ସେନାପତିମାନେ ପାଇଁ ଶତସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶତାବର୍ତ୍ତ, ଶତବିନ୍ଦୁ, ଶତାକ୍ଷି ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ ରୂପ ଥିବା କବଚ ଆଣିଦେଲେ।
ତତୋ ନାନାତନୁତ୍ରାଣି ସ୍ଵାନିସ୍ଵାନି ମହାବଲାଃ। ଯୁଯୁତ୍ସଵୋଽଭ୍ଯନହ୍ଯନ୍ତ ଦେଵକଲ୍ପାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ ।। 24
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦେବତା ସମାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କବଚ ପିନ୍ଧିଲେ।
ସୋପସ୍କରେଷୁ ଶୁଭ୍ରେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ ମହାରଥାଃ । ପୃଥକ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନାହାନ୍ରଥେଷ୍ଵଶ୍ଵାନଯୋଜଯନ୍ ।। 25
ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇ, ମହାରଥୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହାର୍ନେସ୍ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଲେ।
ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶେ ମଣିହେମଵିଭୂଷିତେ। ମହାପ୍ରମାଣଂ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଧ୍ଵଜମୁଚ୍ଛ୍ରିଯତେ ରଥେ ।। 26
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ରଥରେ ରତ୍ନ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବଡ଼ ପତାକା ଉଠାଯାଇଥିଲା।
ଧ୍ଵଜାନ୍ବହୁଵିଧାକାରାନ୍ସୌଵର୍ଣାନ୍ହେମମାଲିନଃ। ଯଥାସ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରା ରଥେଷୁ ସମଯୋଜଯନ୍ ।। 27
ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମାଳାରେ ଶୋଭିତ ପତାକା ସଜାଇଲେ।
ରଥେଷୁ ଯୁଜ୍ଯମାନେଷୁ କଙ୍କୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ହ୍ଯସ୍ରଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ତମୃଷିସତ୍ତମାତ୍ ।। 28
ଯେତେବେଳେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯାଉଥିଲା, କଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଋଷିମାନ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି।'
ଦଂଶିତୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପଦଂ ନିର୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗଵାମ୍। ଅଯଂ ଚ ବଲଵାଞ୍ଛରୋ ଵଲଲୋ ଦୃଶ୍ଯତେଽନଘ ।। 29
ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯିବା ପରେ, ମୁଁ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଗୋମାନ୍ୟ ପାଇଁ ପଦେ ପଦେ ଯାଉଛି; ଏଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବାକା ତୀର ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯମଶ୍ଵବନ୍ଧଂ ଚ ସଂଯୋଜଯ ରଥେଷୁ ଵୈଃ। ନୈତେନ ଜାତୁ ଯୁଧ୍ଦ୍ଯେଯୁର୍ଗଵାର୍ଥମିତି ମେ ମତିଃ ।। 30
ଗୋଗଣନା ଓ ଘୋଡ଼ା ବନ୍ଧନ ରଥରେ ଯୋଗାଅ; ମୋ ମତରେ, ସେମାନେ କେବେ ମାତ୍ର ଗୋ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଅଥ ମାତ୍ସ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ଶତାନୀକଂ ଜଘନ୍ଯଜମ୍। କଙ୍କଶ୍ଚ ଵଲଲଃ ସୂଦୋ ଦାମଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। 31
ତାପରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଶତାନୀକ, କଙ୍କ, ବଳଳ, ସାରଥି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାମଗ୍ରନ୍ଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତନ୍ତ୍ରିପାଲଶ୍ଚ ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯୋ ଯଥା ତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଶୂରାଃ ସୁଵୀରାଃ ପୁରୁଷା ନାଗରାଜଵରୋପମାଃ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଯୁରିତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵର୍ତତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। 32
ତନ୍ତ୍ରୀପାଳ ଓ ଗୋସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ—ବୀର, ସୁବୀର, ନଗରାଜ ସମାନ—ମୋ ମନେ ଆଛି ଯେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତେପାମପି ଦୀଯନ୍ତାଂ ରଥା ଧ୍ଵଜପତାକିନଃ। କଵଚାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦୃଢାନି ଚ ଲଘୂନି ଚ ।। 33
ଏମାନେ ପାଇଁ ପତାକା ଥିବା ରଥ ଦିଅ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ଦୃଢ଼ ଓ ହଲକା କବଚ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।
ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ଦୀଯନ୍ତାମାଯୁଧାନି ଚ । ନେମେ ଜାତୁ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯ୍ରେଯୁରିତି ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ ।। 34
ସେମାନେ ଶରୀରରେ କବଚ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଅ; ମୋ ମତରେ, ସେମାନେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵରିତମାନସଃ। ଶତାନୀକଃ ସ ପାର୍ଥଭ୍ଯୋ ରଥାନ୍ରାଜନ୍ସମାଦିଶତ୍ ।। 35
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତାନୀକ ତୁରନ୍ତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ମନେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ରଥ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସହଦେଵାଯ ରାଜ୍ଞେ ଚ ଭୀମାଯ ନକୁଲାଯ ଚ। ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସା ସୂତା ରାଜଭକ୍ତିପୁରସ୍କୃତାଃ ।। 36
ସହଦେବ, ରାଜା, ଭୀମ ଓ ନକୁଳ ପାଇଁ, ସାରଥିମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ।
ନିର୍ଦିଷ୍ଟା ନରଦେଵେନ ରଥାଞ୍ଛୀଘ୍ରମଯୋଜଯନ୍। କଵଚାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ନଵାନି ଚ ଦୃଢାନି ଚ।। 37
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସାରଥିମାନେ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଯୋଗାଇଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ନୂତନ ଓ ଦୃଢ଼ କବଚ ଦେଲେ।
ଵିରାଟଃ ପ୍ରଦଦୌ ଯାନି ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ତାନ୍ଯାମୁଚ୍ଯ ଶରୀରେଷୁ ଦଂଶିତାସ୍ତେ ମହାରଥାଃ ।। 38
ବିରାଟ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମାନ୍ୟଙ୍କୁ କବଚ ଦେଲେ; ସେମାନେ ଶରୀରରେ ପିନ୍ଧି, ସେଇ ମହାରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତରସ୍ଵିନଶ୍ଛନ୍ନରୂପାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ରଥାନ୍ହେମପରିଷ୍କାରାନ୍ସମାସ୍ଥାଯ ମହାରଥାଃ। ପାଣ୍ଡଵା ନିର୍ଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଦଂଶିତା ରାଜସତ୍ତମ ।। 39
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ କବଚ ପିନ୍ଧି ଯାତ୍ରା କଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵିରାଟମନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସହିତାଃ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଚତ୍ଵାରୋ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମାଃ ।। 40
ଚାରିଜଣ ଶୂର ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ, ସତ୍ୟବୀର, ବିରାଟଙ୍କ ପଛରେ କୁରୁମାନ୍ୟ ସହିତ ଏକଠି ଚାଲିଲେ।
ଦୀର୍ଘାନାଂ ଚ ଦୃଢାନାଂ ଚ ଧନୁଷାଂ ତେ ଯଥାବଲମ୍। ଉତ୍କୃଷ୍ଯ ପାଶାନ୍ମୌର୍ଵୀଣାଂ ଵୀରାଶ୍ଚାପେଷ୍ଵଯୋଜଯନ୍ ।। 41
ବୀରମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଲମ୍ବା ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷକୁ ମୌର୍ଭୀ ରଶି ଦ୍ୱାରା ଟାଣି, ତାହାକୁ ତିଆରି କଲେ।
ତତଃ ସୁଵାସସଃ ସର୍ଵେ ଵୀରାଶ୍ଚନ୍ଦନରୂଷିତାଃ । ଚୋଦିତା ନରଦେଵେନ କ୍ଷିପ୍ରମଶ୍ଵାନଚୋଦଯନ୍ ।। 42
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ହଂକାଇଲେ।
ତେ ହଯା ହେମସଂଚ୍ଛନ୍ନା ବୃହନ୍ତଃ ସାଧୁଵାହିନଃ । ଚୋଦିତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପତ୍ରିଣାମିଵ ପଙ୍କ୍ତଯଃ ।। 43
ସେହି ସୁନାରେ ଢାକା, ଭଲ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ତୀରମାନଙ୍କ ଶାରି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭୀମରୂପାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ। ସ୍ଵାରୂଢା ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୈର୍ମହାମାତ୍ରାଧିରୋହିତାଃ ।। 44
ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର, ଭଙ୍ଗା ଦାଁତ ଓ ଭୟାନକ ମୁହଁ ଥିବା ହାତୀମାନେ, ଦକ୍ଷ ମହାମାତ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ବୀରମାନେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ଜୀମୂତାଃ ସୁଦନ୍ତାଃ ଷାଷ୍ଟିହାଯନାଃ । ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ରାମନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ ।। 45
ସେହି ଶିକ୍ଷିତ, ଶଠି ବର୍ଷର ହାତୀମାନେ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପଛରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ଦୃଢାଯୁଧଜନାକୀର୍ଣଂ ରଥାଶ୍ଵଗଜସଂକୁଲମ୍ । ତଦ୍ବଲାଗ୍ରଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ତଦା ବଭୌ ।। 46
ଦୃଢ଼ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିରାଟଙ୍କ ସେନା ତା ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମହାରାଜ ନିନୀଷନ୍ତଂ ଗଵାଂ ପଦମ୍। ଵିଶାରଦାନାଂ ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟାନାଂ ତଦା ନୃପ ।। 47
ହେ ରାଜା, ଗୋମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଗୋପାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥିଲେ।
ଵିଂଶତିସ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ନରାଣାମନୁଯାଯିନାମ୍। ଅଷ୍ଟୌ ରଥସହସ୍ରାଣି ଦଶ ନାଗଶତାନି ଚ । ଵିଂଶଚ୍ଚାଶ୍ଵସହସ୍ରାଣି ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵରିତଂ ଯଯୁଃ ।। 48
ବିଶ ହଜାର ଲୋକ, ଆଠ ହଜାର ରଥ, ଦଶ ଶହ ହାତୀ ଓ ବିଶ ହଜାର ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ା ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ତଦନୀକଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଶୁଶୁଭେଽତୀଵ ଭାରତ। ଵସନ୍ତେ ବହୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଂ କାନନଂ ଚିତ୍ରିତଂ ଯଥା ।। 49
ଭିରାଟଙ୍କ ସେନା ଏତେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଅନେକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ରଙ୍ଗିନ ଜଙ୍ଗଲ।
ନିର୍ଯାଯ ନଗରାଚ୍ଛୂରା ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ତ୍ରିଗର୍ତାନସ୍ପୃଶନ୍ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ମୂର୍ଯେଽସ୍ତଂଗମିତେ ସତି ।। 1
ନଗରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କରି, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମାତ୍ସ୍ୟ ବୀରମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ତେ ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ମାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ଗୋଷୁ ଗୃଦ୍ଧା ମହାବଲାଃ ।। 2
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଓ ମାତ୍ସ୍ୟ, ଦୁହେଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଗୋମାନ ପାଇଁ ଲୋଭରେ, ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭୀମାଶ୍ଚ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗାସ୍ତୋମରାଙ୍କୁଶଚୋଦିତାଃ। ଗ୍ରାମଣୀଯୈଃ ସମାରୂଢାଃ କୁଶଲୈର୍ହସ୍ତିସାଦିଭିଃ ।। 3
ଭୟଙ୍କର ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ, ତୀର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଯାଉଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ହାତୀଚାଳକ ଓ ନେତାମାନେ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।