କୀଚକେ ତୁ ହତେ ରାଜା ଵିରାଟଃ ପରଵୀରହା। ପରାଂ ସଂଭାଵନାଂ ଚକ୍ରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ।। 3
କିଚକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାଜା ବିରାଟ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶସ୍ଵାନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭାରତ। ଶୁଶର୍ମଣା ଗୃହୀତଂ ତୁ ଗୋଧନଂ ତରସା ବହୁ ।। 4
ତାପରେ, ତେରୋଟି ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ହେ ଭାରତ, ସୁଶର୍ମା ଜୋରଦାର ଭାବେ ବହୁ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀଦ୍ରେଣୁଶ୍ଚ ଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷଶ୍ଚ ଭେରୀଣାଂ ଚ ମହାସ୍ଵନଃ। ଗଵାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ନିଶ୍ଵନଶ୍ଚ ପଦାତିନାମ୍ ।। 5
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଗଜ୍ଜନ, ବେରି ଓ ମହାଡ଼ୋଳର ଗୁଞ୍ଜନ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସବୁ ମିଶିଯାଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଏଵଂ ତୈସ୍ତ୍ଵଭିନିର୍ଯାଯ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଗୋଧନେ। ତ୍ରିଗର୍ତୈର୍ଗୃହ୍ଯମାଣେ ତୁ ଗୋପାଲାଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍ ।। 6
ଏଭଳି ଭାବେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ସହ ଗୋପାଳମାନେ ବାହାରିଲେ, ତେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ଗାଈମାନେ ଧରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଗୋପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିଗର୍ତା ବହଵଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଧନଂ ବହୁ । ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ହଯୈଃ ଶୀଘ୍ରୈ ରଥଵ୍ରାତୈଶ୍ଚ ଭାରତ। ଗୋପାଲାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ରଣେ କୃତ୍ଵା ଜଯେ ଧୃତିମ୍ ।। 7
ତାପରେ ଅନେକ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ବହୁ ଧନ ହସ୍ତଗତ କରି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ ନେଇ ଚାରିପଟେ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଘେରି ଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଲଢ଼ିଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନା ବହୁଭିଃ ପ୍ରାସତୋମରପାଣିଭିଃ । ଗୋପାଲା ଗୋକୁଲେ ଭକ୍ତା ଵାରଯାମାସୁରୋଜସା ।। 8
ଅନେକ ଜଣେ ବଣ୍ଡ ଓ ଗଦା ଧରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପାଳମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଗାଁରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପରଶ୍ଵଥୈଶ୍ଚ ମୁସଲୈର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗରୈଃ। ଗୋପାଲାଃ କର୍ଷଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଜଘ୍ନୁରଶ୍ଵାନ୍ସମନ୍ତତଃ ।। 9
କୁହାଡ଼ି, ମୁସଳ, ଗୁଲି ଓ ଭାରି ଗଦା ନେଇ ଗୋପାଳମାନେ ଚାରିପଟେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନିଜ-ନିଜ ଉପକରଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନାଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତା ରଥଯୋଧିନଃ । ଵିସୃଜ୍ଯ ଶରଵର୍ଷଣି ଗୋପାନଦ୍ରାଵଯନ୍ବଲାତ୍ ।। 10
ତେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗୋପାଳମାନେକୁ ମାରି, ତୀରର ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବରେ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଫେରାଇଦେଲେ।
ହନ୍ଯମାନେଷୁ ଗୋପେଷୁ ଵିମୁଖେଷୁ ଵିଶାଂପତେ। ତତୋ ଯୁଵାନଃ ସଂଭୀତାଃ ଶ୍ଵସନ୍ତୋ ରେଣୁଗୁଣ୍ଠିତାଃ ।। 11
ଗୋପାଳମାନେ ମାରାଯାଉଥିବା ଓ ପଳାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ଯୁବକମାନେ ଭୟଭୀତ, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଜଵେନ ମହତା ଚୈଵ ଗୋପାଲାଃ ପୁରମାଵ୍ରଜନ୍। ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନରା ରାଜାନମବ୍ରୁଵନ୍ ।। 12
ବହୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଗୋପାଳମାନେ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ବିରାଟ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁରୁଷମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସଭାଯାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲମାସୀନଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଶୂରୈଃ ପରିଵୃତଂ ଯୋଧୈଃ କୁଣ୍ଡଲାଙ୍ଗଦଧାରିଭିଃ ।। 13
ସେମାନେ ବିରାଟଙ୍କୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ବସିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ବାହୁବଳୟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୂରବୀରମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତୈଃ ସାର୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ତୁ ଗୋପାଲା ଵିରାଟମିଦମବ୍ରଵନ୍ ।। 14
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପାଳମାନେ ତୁରନ୍ତ ବିରାଟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସ୍ମାନ୍ଯୁଧି ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ପରିଭୂଯ ସବାନ୍ଧଵାନ୍। ଷଷ୍ଟିଂ ଗଵାଂ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଗର୍ତାଃ କାଲଯନ୍ତି । ତା ନିଵର୍ତଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମା ନେଶୁଃ ପଶଵସ୍ତଵ ।। 15
ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଇ ଓ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଅପମାନ କରି, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ତୁମ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଗାଈ ନେଉଛନ୍ତି; ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ରୋକ, ତୁମ ପଶୁମାନେକୁ ଯିବା ଦିଅନି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଗୋପାଲାନାମରିଂଦମଃ। ସ ରାଜା ମହତୀଂ ସେନାଂ ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ସମଵାହଯତ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲାଂ ପତ୍ତିଧ୍ଵଜସମାକୁଲାମ୍ ।। 16
ଗୋପାଳମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଜା ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ର କଲେ, ଯାହାରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ ଧ୍ୱଜା ସହିତ ଥିଲେ।
ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତନୁତ୍ରାଣ୍ଯଥ ଭେଜିରେ। ଭାନୁମନ୍ତି ଵିଵାତାନି ସୂପସେଵ୍ଯାନି ଭାଗଶଃ ।। 17
ରାଜାମାନେ ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭଲ ଫିଟିଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କବଚ ପିନ୍ଧିଲେ।
ପୃଥକ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନାହାନ୍ରଥେଷ୍ଵଶ୍ଵାନଯୋଜଯନ୍ । ଉତ୍କୃଷ୍ଯ ପାଶାନ୍ମୌର୍ଵୀଣାଂ ଶୂରାଶ୍ଚାପେଷ୍ଵଯୋଜଯନ୍ ।। 18
ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସୁନାରେ ମଢ଼ିଥିବା ରଥରେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଲେ, ଶୂରବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ମୌର୍ବୀ ଦୃଢ଼ କରି ଚଢ଼ାଇଲେ।
ଦୃଢମାଯସଗର୍ଭଂ ତୁ କଵଚଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନମ୍ । ଵିରାଟସ୍ଯ ପ୍ରିଯୋ ଭ୍ରାତା ଶତାନୀକୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 19
ଦୃଢ଼ ଓ କୌଶଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ସୁନାରେ ମଢ଼ିଥିବା ଏକ କବଚ ବିରାଟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଶତାନୀକ ଆଣିଦେଲେ।
ସର୍ଵଭାରସହଂ ଵର୍ମ କଲ୍ଯାଣପଟଲଂ ଦୃଢମ୍। ଶତାନୀକାଦଵରଜୋ ମଦିରାକ୍ଷୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 20
ସମସ୍ତ ପ୍ରହାର ସହିପାରିବା ଦୃଢ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର କବଚ ଶତାନୀକଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ମଦିରାକ୍ଷ ଆଣିଦେଲେ।
ଉତ୍ସେଧେ ଯସ୍ଯ ପଦ୍ମାନି ଶତଂ ସୌଗନ୍ଧିକାନି ଚ। ମୃଷ୍ଟହାଟକପର୍ଯନ୍ତଂ ସୂର୍ଯଦତ୍ତୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 21
ଯାହାର ଉପରେ ଶତ ଗୋଲାପ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ନୀଳ କମଳ ଅଙ୍କିତ ଏବଂ ସୁନାରେ ମଢ଼ିଥିବା କବଚ ସୂର୍ଯ୍ୟଦତ୍ତ ଆଣିଦେଲେ।
ଦୃଢମାଯସଗର୍ଭଂ ଚ ଶ୍ଵେତଂ ରୁକ୍ମପରିଷ୍କୃତମ୍। ଵିରାଟସ୍ଯ ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵୀରଃ ଶଙ୍ଖୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 22
ବିରାଟଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଶୂରବୀର ଶଂଖ ଦୃଢ଼, ସ୍ୱେତ ଓ ସୁନା ତାଲି ଥିବା ଏକ କବଚ ଆଣିଦେଲେ।
ଶତସୂର୍ଯଂ ଶତାଵର୍ତଂ ଶତବିନ୍ଦୁ ଶତାକ୍ଷିମତ୍। ଅଭେଦ୍ଯକଲ୍ପଂ ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ରାଜା କଵଚମାହରତ୍ ।। 23
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ନିଜ ସେନାପତିମାନେ ପାଇଁ ଶତସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶତାବର୍ତ୍ତ, ଶତବିନ୍ଦୁ, ଶତାକ୍ଷି ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ ରୂପ ଥିବା କବଚ ଆଣିଦେଲେ।
ତତୋ ନାନାତନୁତ୍ରାଣି ସ୍ଵାନିସ୍ଵାନି ମହାବଲାଃ। ଯୁଯୁତ୍ସଵୋଽଭ୍ଯନହ୍ଯନ୍ତ ଦେଵକଲ୍ପାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ ।। 24
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦେବତା ସମାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କବଚ ପିନ୍ଧିଲେ।
ସୋପସ୍କରେଷୁ ଶୁଭ୍ରେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ ମହାରଥାଃ । ପୃଥକ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନାହାନ୍ରଥେଷ୍ଵଶ୍ଵାନଯୋଜଯନ୍ ।। 25
ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇ, ମହାରଥୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହାର୍ନେସ୍ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଲେ।
ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶେ ମଣିହେମଵିଭୂଷିତେ। ମହାପ୍ରମାଣଂ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଧ୍ଵଜମୁଚ୍ଛ୍ରିଯତେ ରଥେ ।। 26
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ରଥରେ ରତ୍ନ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବଡ଼ ପତାକା ଉଠାଯାଇଥିଲା।
ଧ୍ଵଜାନ୍ବହୁଵିଧାକାରାନ୍ସୌଵର୍ଣାନ୍ହେମମାଲିନଃ। ଯଥାସ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରା ରଥେଷୁ ସମଯୋଜଯନ୍ ।। 27
ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମାଳାରେ ଶୋଭିତ ପତାକା ସଜାଇଲେ।
ରଥେଷୁ ଯୁଜ୍ଯମାନେଷୁ କଙ୍କୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ହ୍ଯସ୍ରଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ତମୃଷିସତ୍ତମାତ୍ ।। 28
ଯେତେବେଳେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯାଉଥିଲା, କଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଋଷିମାନ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି।'
ଦଂଶିତୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପଦଂ ନିର୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗଵାମ୍। ଅଯଂ ଚ ବଲଵାଞ୍ଛରୋ ଵଲଲୋ ଦୃଶ୍ଯତେଽନଘ ।। 29
ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯିବା ପରେ, ମୁଁ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଗୋମାନ୍ୟ ପାଇଁ ପଦେ ପଦେ ଯାଉଛି; ଏଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବାକା ତୀର ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯମଶ୍ଵବନ୍ଧଂ ଚ ସଂଯୋଜଯ ରଥେଷୁ ଵୈଃ। ନୈତେନ ଜାତୁ ଯୁଧ୍ଦ୍ଯେଯୁର୍ଗଵାର୍ଥମିତି ମେ ମତିଃ ।। 30
ଗୋଗଣନା ଓ ଘୋଡ଼ା ବନ୍ଧନ ରଥରେ ଯୋଗାଅ; ମୋ ମତରେ, ସେମାନେ କେବେ ମାତ୍ର ଗୋ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଅଥ ମାତ୍ସ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ଶତାନୀକଂ ଜଘନ୍ଯଜମ୍। କଙ୍କଶ୍ଚ ଵଲଲଃ ସୂଦୋ ଦାମଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। 31
ତାପରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଶତାନୀକ, କଙ୍କ, ବଳଳ, ସାରଥି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାମଗ୍ରନ୍ଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତନ୍ତ୍ରିପାଲଶ୍ଚ ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯୋ ଯଥା ତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଶୂରାଃ ସୁଵୀରାଃ ପୁରୁଷା ନାଗରାଜଵରୋପମାଃ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଯୁରିତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵର୍ତତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। 32
ତନ୍ତ୍ରୀପାଳ ଓ ଗୋସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ—ବୀର, ସୁବୀର, ନଗରାଜ ସମାନ—ମୋ ମନେ ଆଛି ଯେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।