ଜଘନ୍ଯତୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ଯାସ୍ଯାମୋ ଦିଵସାନ୍ତରେ। ଵିଷଯଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ସୁସମୃଦ୍ଧଂ ସୁସଂହିତମ୍ ।। 57
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଆମେ ପଛ ଦିଗରୁ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଦେଶକୁ ଯିବା।
ସୁଶର୍ମଣା ଗୃହୀତେ ତୁ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଗୋଧନେ। ଵିରାଟଃ ସୈନ୍ଯମାଦାଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସହ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ।। 58
ସୁଶର୍ମା ଯେତେବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେବେ, ବିରାଟ ତାଙ୍କ ସେନା ନେଇ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅପରଂ ଦିଵସଂ ଗାସ୍ତୁ ତତ୍ର ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ କୌରଵାଃ। ଗଵାର୍ଥେ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କୁରୁଭିଃ ସହ ।। 59
ପରେ ଦିନେ କୌରବମାନେ ସେଠାରେ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେବେ। ଗୋଧନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତଥା ଗତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ଵିରାଟନଗରାନ୍ତିକେ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍ ।। 60
ଯେପରି ଯୋଜନା ହୋଇଛି, ବିରାଟ ନଗର ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶୀଘ୍ର ଗୋଖାଟିକୁ ପହଞ୍ଚି ଅଧିକ ଧନ ଦଳିଆ ନେବେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଶ୍ରୀମନ୍ତି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ। ଵଯମସ୍ଯ ନିଗୃହ୍ଣୀମୋ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ଚ ଵାହିନୀମ୍ ।। 61
ଶତ-ଶହ ଶ୍ରୀମତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୋଧନକୁ ଆମେ ଦଳିଆ ନେବା, ଆମ ବାହିନୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି।
ତେ ସ୍ମ ଗତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ମତ୍ସ୍ଯମହୀପତେଃ। ସଂନଦ୍ଧା ରଥିନଃ ସର୍ଵେ ସପତାକା ବଲୋତ୍କଟାଃ। ପ୍ରତିଵୈରଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୋ ଗୋଷୁ ଗୃଦ୍ଧା ମହାବଲାଃ ।। 62
ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦେଶକୁ ଯେଉଁଠି କୁହାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ରଥୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ପତାକା ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଗୋଧନ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ହୋଇ, ବଡ଼ ବଳ ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ।
ଆଦତ୍ତ ଗାଃ ସୁଶର୍ମାଽଥ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଷ୍ଟମୀମ୍ ।। 63
ତାପରେ ସୁଶର୍ମା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେଲେ।
ଅପରେ ଦିଵସେ ସର୍ଵେ ରାଜନ୍ସଂଭୂଯ କୌରଵାଃ। ନଵମ୍ଯାଂ ତେ ନ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଗୋକୁଲାନି ସହସ୍ରଶଃ। କୌରଵାସ୍ତୁ ମହାଵୀର୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଵିଷଯାନ୍ତରେ ।। 64
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ରାଜା, ସମସ୍ତ କୌରବ ଏକାଠି ହୋଇ, ନବମୀ ତିଥିରେ ହଜାର-ହଜାର ଗୋଖାଟି ଦଳିଆ ନେଲେ; ସେଇ ଶୂରବୀର କୌରବମାନେ ମତ୍ସ୍ୟ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା କଲେ।
ତତସ୍ତେଷାଂ ମହାରାଜ ତତ୍ରୈଵାମିତତେଜସାମ୍। ଛଦ୍ମଲିଙ୍ଗପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। 1
ହେ ରାଜା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଛଳ ରୂପ ଧରିଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯତୀତଃ ସମଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିରାଟନଗରେ ସତାମ୍। କୁର୍ଵତାଂ ତସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵୀରାଟସ୍ଯ ମହୀପତେଃ ।। 2
ବିରାଟ ନଗରେ ସେମାନେ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ କାମ କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଭଲରେ କଟାଇଲେ।
କୀଚକେ ତୁ ହତେ ରାଜା ଵିରାଟଃ ପରଵୀରହା। ପରାଂ ସଂଭାଵନାଂ ଚକ୍ରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ।। 3
କିଚକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାଜା ବିରାଟ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶସ୍ଵାନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭାରତ। ଶୁଶର୍ମଣା ଗୃହୀତଂ ତୁ ଗୋଧନଂ ତରସା ବହୁ ।। 4
ତାପରେ, ତେରୋଟି ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ହେ ଭାରତ, ସୁଶର୍ମା ଜୋରଦାର ଭାବେ ବହୁ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀଦ୍ରେଣୁଶ୍ଚ ଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷଶ୍ଚ ଭେରୀଣାଂ ଚ ମହାସ୍ଵନଃ। ଗଵାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ନିଶ୍ଵନଶ୍ଚ ପଦାତିନାମ୍ ।। 5
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଗଜ୍ଜନ, ବେରି ଓ ମହାଡ଼ୋଳର ଗୁଞ୍ଜନ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସବୁ ମିଶିଯାଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଏଵଂ ତୈସ୍ତ୍ଵଭିନିର୍ଯାଯ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଗୋଧନେ। ତ୍ରିଗର୍ତୈର୍ଗୃହ୍ଯମାଣେ ତୁ ଗୋପାଲାଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍ ।। 6
ଏଭଳି ଭାବେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ସହ ଗୋପାଳମାନେ ବାହାରିଲେ, ତେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ଗାଈମାନେ ଧରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଗୋପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିଗର୍ତା ବହଵଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଧନଂ ବହୁ । ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ହଯୈଃ ଶୀଘ୍ରୈ ରଥଵ୍ରାତୈଶ୍ଚ ଭାରତ। ଗୋପାଲାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ରଣେ କୃତ୍ଵା ଜଯେ ଧୃତିମ୍ ।। 7
ତାପରେ ଅନେକ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ବହୁ ଧନ ହସ୍ତଗତ କରି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ ନେଇ ଚାରିପଟେ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଘେରି ଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଲଢ଼ିଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନା ବହୁଭିଃ ପ୍ରାସତୋମରପାଣିଭିଃ । ଗୋପାଲା ଗୋକୁଲେ ଭକ୍ତା ଵାରଯାମାସୁରୋଜସା ।। 8
ଅନେକ ଜଣେ ବଣ୍ଡ ଓ ଗଦା ଧରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପାଳମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଗାଁରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପରଶ୍ଵଥୈଶ୍ଚ ମୁସଲୈର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗରୈଃ। ଗୋପାଲାଃ କର୍ଷଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଜଘ୍ନୁରଶ୍ଵାନ୍ସମନ୍ତତଃ ।। 9
କୁହାଡ଼ି, ମୁସଳ, ଗୁଲି ଓ ଭାରି ଗଦା ନେଇ ଗୋପାଳମାନେ ଚାରିପଟେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନିଜ-ନିଜ ଉପକରଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନାଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତା ରଥଯୋଧିନଃ । ଵିସୃଜ୍ଯ ଶରଵର୍ଷଣି ଗୋପାନଦ୍ରାଵଯନ୍ବଲାତ୍ ।। 10
ତେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗୋପାଳମାନେକୁ ମାରି, ତୀରର ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବରେ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଫେରାଇଦେଲେ।
ହନ୍ଯମାନେଷୁ ଗୋପେଷୁ ଵିମୁଖେଷୁ ଵିଶାଂପତେ। ତତୋ ଯୁଵାନଃ ସଂଭୀତାଃ ଶ୍ଵସନ୍ତୋ ରେଣୁଗୁଣ୍ଠିତାଃ ।। 11
ଗୋପାଳମାନେ ମାରାଯାଉଥିବା ଓ ପଳାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ଯୁବକମାନେ ଭୟଭୀତ, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଜଵେନ ମହତା ଚୈଵ ଗୋପାଲାଃ ପୁରମାଵ୍ରଜନ୍। ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନରା ରାଜାନମବ୍ରୁଵନ୍ ।। 12
ବହୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଗୋପାଳମାନେ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ବିରାଟ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁରୁଷମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସଭାଯାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲମାସୀନଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଶୂରୈଃ ପରିଵୃତଂ ଯୋଧୈଃ କୁଣ୍ଡଲାଙ୍ଗଦଧାରିଭିଃ ।। 13
ସେମାନେ ବିରାଟଙ୍କୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ବସିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ବାହୁବଳୟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୂରବୀରମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତୈଃ ସାର୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ତୁ ଗୋପାଲା ଵିରାଟମିଦମବ୍ରଵନ୍ ।। 14
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପାଳମାନେ ତୁରନ୍ତ ବିରାଟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସ୍ମାନ୍ଯୁଧି ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ପରିଭୂଯ ସବାନ୍ଧଵାନ୍। ଷଷ୍ଟିଂ ଗଵାଂ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଗର୍ତାଃ କାଲଯନ୍ତି । ତା ନିଵର୍ତଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମା ନେଶୁଃ ପଶଵସ୍ତଵ ।। 15
ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଇ ଓ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଅପମାନ କରି, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ତୁମ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଗାଈ ନେଉଛନ୍ତି; ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ରୋକ, ତୁମ ପଶୁମାନେକୁ ଯିବା ଦିଅନି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଗୋପାଲାନାମରିଂଦମଃ। ସ ରାଜା ମହତୀଂ ସେନାଂ ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ସମଵାହଯତ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲାଂ ପତ୍ତିଧ୍ଵଜସମାକୁଲାମ୍ ।। 16
ଗୋପାଳମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଜା ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ର କଲେ, ଯାହାରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ ଧ୍ୱଜା ସହିତ ଥିଲେ।
ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତନୁତ୍ରାଣ୍ଯଥ ଭେଜିରେ। ଭାନୁମନ୍ତି ଵିଵାତାନି ସୂପସେଵ୍ଯାନି ଭାଗଶଃ ।। 17
ରାଜାମାନେ ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଅନୁଯାୟୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭଲ ଫିଟିଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କବଚ ପିନ୍ଧିଲେ।
ପୃଥକ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନାହାନ୍ରଥେଷ୍ଵଶ୍ଵାନଯୋଜଯନ୍ । ଉତ୍କୃଷ୍ଯ ପାଶାନ୍ମୌର୍ଵୀଣାଂ ଶୂରାଶ୍ଚାପେଷ୍ଵଯୋଜଯନ୍ ।। 18
ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସୁନାରେ ମଢ଼ିଥିବା ରଥରେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଲେ, ଶୂରବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ମୌର୍ବୀ ଦୃଢ଼ କରି ଚଢ଼ାଇଲେ।
ଦୃଢମାଯସଗର୍ଭଂ ତୁ କଵଚଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନମ୍ । ଵିରାଟସ୍ଯ ପ୍ରିଯୋ ଭ୍ରାତା ଶତାନୀକୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 19
ଦୃଢ଼ ଓ କୌଶଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ସୁନାରେ ମଢ଼ିଥିବା ଏକ କବଚ ବିରାଟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଶତାନୀକ ଆଣିଦେଲେ।
ସର୍ଵଭାରସହଂ ଵର୍ମ କଲ୍ଯାଣପଟଲଂ ଦୃଢମ୍। ଶତାନୀକାଦଵରଜୋ ମଦିରାକ୍ଷୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 20
ସମସ୍ତ ପ୍ରହାର ସହିପାରିବା ଦୃଢ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର କବଚ ଶତାନୀକଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ମଦିରାକ୍ଷ ଆଣିଦେଲେ।
ଉତ୍ସେଧେ ଯସ୍ଯ ପଦ୍ମାନି ଶତଂ ସୌଗନ୍ଧିକାନି ଚ। ମୃଷ୍ଟହାଟକପର୍ଯନ୍ତଂ ସୂର୍ଯଦତ୍ତୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 21
ଯାହାର ଉପରେ ଶତ ଗୋଲାପ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ନୀଳ କମଳ ଅଙ୍କିତ ଏବଂ ସୁନାରେ ମଢ଼ିଥିବା କବଚ ସୂର୍ଯ୍ୟଦତ୍ତ ଆଣିଦେଲେ।
ଦୃଢମାଯସଗର୍ଭଂ ଚ ଶ୍ଵେତଂ ରୁକ୍ମପରିଷ୍କୃତମ୍। ଵିରାଟସ୍ଯ ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵୀରଃ ଶଙ୍ଖୋଽଭ୍ଯହାରଯତ୍ ।। 22
ବିରାଟଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଶୂରବୀର ଶଂଖ ଦୃଢ଼, ସ୍ୱେତ ଓ ସୁନା ତାଲି ଥିବା ଏକ କବଚ ଆଣିଦେଲେ।