ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କର୍ଣୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 47
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୂକ୍ତଂ ସୁଶର୍ମଣା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵଚଃ। ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନିର୍ଯାମୋ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀଂ ।। 48
ସୁଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ଭଲ ଓ ସମୟଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେନା ଗଠନ କରି ଚାଲିଯିବା।
ଯଦେତତ୍ତେଽଭିରୁଚିତଂ ମମ ଚୈତଦ୍ଧି ରୋଚତେ। ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯ ଚ ସୈନ୍ଯାନି ଯଥା ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ ।। 49
ଆପଣ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଛନ୍ତି, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗିଛି; ସେନାକୁ ଆପଣ ଯେପରି ଭଲ ବୁଝନ୍ତି, ସେପରି ଭାଗ କରାଯାଉ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍କୁଲଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ। ଆଚାର୍ଯଶ୍ଚ କୃପୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ ।। 50
ଆମ ପିତାମହ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବଂଶରେ ବୃଦ୍ଧ; ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୃପ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ସୁବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନି ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ।
ମନ୍ଯନ୍ତେ ତେ ଯଥା ସର୍ଵେ ତଥା ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍। ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚାଶୁ ଗଚ୍ଛାମଃ ସାଧନାର୍ଥଂ ମହୀପତେ ।। 51
ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଭଲ ଭାବୁଛନ୍ତି, ସେହିଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଯାଉ। ରାଜା, ସମସ୍ତେ ମିଶି କଥା ହେବା ପରେ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଚଳିଯିବା।
କିଂନୁ ନଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କାର୍ଯଂ ହୀନାର୍ଥବଲପୌରୁଷୈଃ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ହି ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଵାଽପି ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। 52
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଧନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମର କଣ କାମ? ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଭଵାଂଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଵିରାଟନଗରଂ ଯାତୁ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭାରତ। ଆଦାସ୍ଯାମୋଽଥ ଗାସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧାନି ଵସୂନି ଚ ।। 53
ସେଥିପାଇଁ, ଆପଣ ଏକ ବଡ଼ ଚତୁରଙ୍ଗ ବାହିନୀ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସେନା ନେଇ, ବିରାଟ ନଗରକୁ ଯିବେ। ତାପରେ ଆମେ ସେଠାରୁ ଗୋଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଦୌଲତ ଦଳିଆ ନେବା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତସ୍ଯ ତତ୍। ଵୈକର୍ତନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମାଜ୍ଞାପଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଶାସନେ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଦୁଃଶାସନମନନ୍ତରମ୍ ।। 54
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତତା ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନିଜେ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସହ ଵୃଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୋଜଯ ଵାହିନୀମ୍। ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ତୁ ଗଚ୍ଛାମଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵକୌରଵୈଃ ।। 55
ବଡ଼ମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତୁରନ୍ତ ବାହିନୀକୁ ତୟାରି କର। ଯେପରି ଯୋଜନା ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ କୌରବ ସହିତ ଏକାଠି ଆମେ ଚଳିଯିବା।
ସୁଶର୍ମା ତୁ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ଯାତୁ ମହାରଥଃ। ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷୈଃ। ପ୍ରାଗେଵ ହି ସୁସଂଯତ୍ତୋ ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 56
ଶୂରବୀର ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶୂର ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ କହ। ସେ ବିରାଟ ନଗର ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଜଘନ୍ଯତୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ଯାସ୍ଯାମୋ ଦିଵସାନ୍ତରେ। ଵିଷଯଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ସୁସମୃଦ୍ଧଂ ସୁସଂହିତମ୍ ।। 57
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଆମେ ପଛ ଦିଗରୁ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଦେଶକୁ ଯିବା।
ସୁଶର୍ମଣା ଗୃହୀତେ ତୁ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଗୋଧନେ। ଵିରାଟଃ ସୈନ୍ଯମାଦାଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସହ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ।। 58
ସୁଶର୍ମା ଯେତେବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେବେ, ବିରାଟ ତାଙ୍କ ସେନା ନେଇ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅପରଂ ଦିଵସଂ ଗାସ୍ତୁ ତତ୍ର ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ କୌରଵାଃ। ଗଵାର୍ଥେ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କୁରୁଭିଃ ସହ ।। 59
ପରେ ଦିନେ କୌରବମାନେ ସେଠାରେ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେବେ। ଗୋଧନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତଥା ଗତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ଵିରାଟନଗରାନ୍ତିକେ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍ ।। 60
ଯେପରି ଯୋଜନା ହୋଇଛି, ବିରାଟ ନଗର ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶୀଘ୍ର ଗୋଖାଟିକୁ ପହଞ୍ଚି ଅଧିକ ଧନ ଦଳିଆ ନେବେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଶ୍ରୀମନ୍ତି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ। ଵଯମସ୍ଯ ନିଗୃହ୍ଣୀମୋ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ଚ ଵାହିନୀମ୍ ।। 61
ଶତ-ଶହ ଶ୍ରୀମତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୋଧନକୁ ଆମେ ଦଳିଆ ନେବା, ଆମ ବାହିନୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି।
ତେ ସ୍ମ ଗତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ମତ୍ସ୍ଯମହୀପତେଃ। ସଂନଦ୍ଧା ରଥିନଃ ସର୍ଵେ ସପତାକା ବଲୋତ୍କଟାଃ। ପ୍ରତିଵୈରଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୋ ଗୋଷୁ ଗୃଦ୍ଧା ମହାବଲାଃ ।। 62
ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦେଶକୁ ଯେଉଁଠି କୁହାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ରଥୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ପତାକା ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଗୋଧନ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ହୋଇ, ବଡ଼ ବଳ ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ।
ଆଦତ୍ତ ଗାଃ ସୁଶର୍ମାଽଥ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଷ୍ଟମୀମ୍ ।। 63
ତାପରେ ସୁଶର୍ମା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେଲେ।
ଅପରେ ଦିଵସେ ସର୍ଵେ ରାଜନ୍ସଂଭୂଯ କୌରଵାଃ। ନଵମ୍ଯାଂ ତେ ନ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଗୋକୁଲାନି ସହସ୍ରଶଃ। କୌରଵାସ୍ତୁ ମହାଵୀର୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଵିଷଯାନ୍ତରେ ।। 64
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ରାଜା, ସମସ୍ତ କୌରବ ଏକାଠି ହୋଇ, ନବମୀ ତିଥିରେ ହଜାର-ହଜାର ଗୋଖାଟି ଦଳିଆ ନେଲେ; ସେଇ ଶୂରବୀର କୌରବମାନେ ମତ୍ସ୍ୟ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା କଲେ।
ତତସ୍ତେଷାଂ ମହାରାଜ ତତ୍ରୈଵାମିତତେଜସାମ୍। ଛଦ୍ମଲିଙ୍ଗପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। 1
ହେ ରାଜା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଛଳ ରୂପ ଧରିଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯତୀତଃ ସମଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିରାଟନଗରେ ସତାମ୍। କୁର୍ଵତାଂ ତସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵୀରାଟସ୍ଯ ମହୀପତେଃ ।। 2
ବିରାଟ ନଗରେ ସେମାନେ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ କାମ କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଭଲରେ କଟାଇଲେ।
କୀଚକେ ତୁ ହତେ ରାଜା ଵିରାଟଃ ପରଵୀରହା। ପରାଂ ସଂଭାଵନାଂ ଚକ୍ରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ।। 3
କିଚକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାଜା ବିରାଟ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶସ୍ଵାନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭାରତ। ଶୁଶର୍ମଣା ଗୃହୀତଂ ତୁ ଗୋଧନଂ ତରସା ବହୁ ।। 4
ତାପରେ, ତେରୋଟି ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ହେ ଭାରତ, ସୁଶର୍ମା ଜୋରଦାର ଭାବେ ବହୁ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀଦ୍ରେଣୁଶ୍ଚ ଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷଶ୍ଚ ଭେରୀଣାଂ ଚ ମହାସ୍ଵନଃ। ଗଵାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ନିଶ୍ଵନଶ୍ଚ ପଦାତିନାମ୍ ।। 5
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଗଜ୍ଜନ, ବେରି ଓ ମହାଡ଼ୋଳର ଗୁଞ୍ଜନ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସବୁ ମିଶିଯାଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଏଵଂ ତୈସ୍ତ୍ଵଭିନିର୍ଯାଯ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଗୋଧନେ। ତ୍ରିଗର୍ତୈର୍ଗୃହ୍ଯମାଣେ ତୁ ଗୋପାଲାଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍ ।। 6
ଏଭଳି ଭାବେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ସହ ଗୋପାଳମାନେ ବାହାରିଲେ, ତେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ଗାଈମାନେ ଧରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଗୋପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିଗର୍ତା ବହଵଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଧନଂ ବହୁ । ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ହଯୈଃ ଶୀଘ୍ରୈ ରଥଵ୍ରାତୈଶ୍ଚ ଭାରତ। ଗୋପାଲାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ରଣେ କୃତ୍ଵା ଜଯେ ଧୃତିମ୍ ।। 7
ତାପରେ ଅନେକ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ବହୁ ଧନ ହସ୍ତଗତ କରି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ ନେଇ ଚାରିପଟେ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଘେରି ଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଲଢ଼ିଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନା ବହୁଭିଃ ପ୍ରାସତୋମରପାଣିଭିଃ । ଗୋପାଲା ଗୋକୁଲେ ଭକ୍ତା ଵାରଯାମାସୁରୋଜସା ।। 8
ଅନେକ ଜଣେ ବଣ୍ଡ ଓ ଗଦା ଧରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପାଳମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଗାଁରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପରଶ୍ଵଥୈଶ୍ଚ ମୁସଲୈର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗରୈଃ। ଗୋପାଲାଃ କର୍ଷଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଜଘ୍ନୁରଶ୍ଵାନ୍ସମନ୍ତତଃ ।। 9
କୁହାଡ଼ି, ମୁସଳ, ଗୁଲି ଓ ଭାରି ଗଦା ନେଇ ଗୋପାଳମାନେ ଚାରିପଟେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନିଜ-ନିଜ ଉପକରଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନାଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତା ରଥଯୋଧିନଃ । ଵିସୃଜ୍ଯ ଶରଵର୍ଷଣି ଗୋପାନଦ୍ରାଵଯନ୍ବଲାତ୍ ।। 10
ତେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗୋପାଳମାନେକୁ ମାରି, ତୀରର ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବରେ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଫେରାଇଦେଲେ।
ହନ୍ଯମାନେଷୁ ଗୋପେଷୁ ଵିମୁଖେଷୁ ଵିଶାଂପତେ। ତତୋ ଯୁଵାନଃ ସଂଭୀତାଃ ଶ୍ଵସନ୍ତୋ ରେଣୁଗୁଣ୍ଠିତାଃ ।। 11
ଗୋପାଳମାନେ ମାରାଯାଉଥିବା ଓ ପଳାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ଯୁବକମାନେ ଭୟଭୀତ, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଜଵେନ ମହତା ଚୈଵ ଗୋପାଲାଃ ପୁରମାଵ୍ରଜନ୍। ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନରା ରାଜାନମବ୍ରୁଵନ୍ ।। 12
ବହୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଗୋପାଳମାନେ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ବିରାଟ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁରୁଷମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।