ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମମାସକୃଦ୍ରାଜନ୍ରାଜ୍ଞା ମାତ୍ସ୍ଯେନ ବାଧିତମ୍ ।। 37
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଦେଶକୁ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଣେତା କୀଚକସ୍ତସ୍ଯ ବଲୋତ୍ସିକ୍ତୋଽଭଵନ୍ପୁରା। ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ । ସ ହତସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପାପକର୍ମା ନୃଶଂସକୃତ୍ ।। 38
ତାଙ୍କର ସେନାପତି କୀଚକ ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ତିର ଅହଙ୍କାରରେ ଭରିଥିଲେ, ଅସହ୍ୟ, ଅଜୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେ ରାଜନ୍ହୀନଦର୍ପୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରୁତ୍ସାହୋ ଵିରାଟ ଇତି ମେ ମତିଃ ।। 39
ସେ ମରିଯିବା ପରେ, ରାଜନ୍, ବିରାଟ ଅଭିମାନ ଓ ଆଶ୍ରୟ ହୀନ ହେବେ, ଉତ୍ସାହ ହରାଇବେ—ମୋ ମତ ଏହି।
ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ମମ ମତା ଯଦି ତେ ରୋଚତେଽନଘ। କୌରଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। 40
ତେଣୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ମୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଉଛି ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ମହାନ କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା।
ଏତତ୍କାର୍ଯମହଂ ମନ୍ଯେ ପରମାତ୍ଯଯିକଂ ମହତ୍। ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତସ୍ଯାଭିଯାସ୍ଯାମୋ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍ ।। 41
ମୁଁ ଏହି କାମକୁ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବୁଛି; ଚଳ, ତାଙ୍କ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା।
ଆଦଦାମୋଽସ୍ଯ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଵସୂନି ଚ। ଗ୍ରାମାନ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵା ତସ୍ଯ ହରିଷ୍ଯାମୋ ଵିଭାଗଶଃ ।। 42
ଚଳ, ତାଙ୍କ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା; ତାଙ୍କ ଗ୍ରାମ ଓ ଦେଶ ଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟି ନେବା।
ଅଥଵା ଗୋସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ଶୁଭଦର୍ଶନ। ଵିଵିଧାନି ହରିଷ୍ଯାମଃ ପ୍ରତୀପୀଡ୍ଯ ପୁରଂ ବଲାତ୍ ।। 43
ନହେଲେ, ଅନେକ ଶୋଭାବାନ୍ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗାଈ ହଜାର ହଜାର ଜଣେଇ, ସେହି ସହରକୁ ଦମି, ବଳପୂର୍ବକ ନେଇବା।
କୌରଵୈଃ ସହ ସଂଗମଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଗାସ୍ତସ୍ଯାପହରିଷ୍ଯାମଃ ସହ ସର୍ଵୈର୍ମହାରଥୈଃ ।। 44
କୌରବ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଗାଈ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚୋରିବା।
ସନ୍ଧିଂ ଵା ତେନ କୃତ୍ଵା ତୁ ନିବଧ୍ନୀମୋଽସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ହତ୍ଵା ଚାସ୍ଯ ଚମୂଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵଶମେଵାନଯାମହେ ।। 45
ନହେଲେ, ସେଥିରେ ସନ୍ଧି କରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦମିବା; କିମ୍ବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆମ ଅଧୀନ କରିବା।
ତଂ ଵଶେ ନ୍ଯାଯତଃ କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ଭଵତାଂ ବଲଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। 46
ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଆମ ଅଧୀନ କରି, ଆମେ ସୁଖରେ ବାସ କରିପାରିବା; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କର୍ଣୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 47
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୂକ୍ତଂ ସୁଶର୍ମଣା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵଚଃ। ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନିର୍ଯାମୋ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀଂ ।। 48
ସୁଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ଭଲ ଓ ସମୟଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେନା ଗଠନ କରି ଚାଲିଯିବା।
ଯଦେତତ୍ତେଽଭିରୁଚିତଂ ମମ ଚୈତଦ୍ଧି ରୋଚତେ। ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯ ଚ ସୈନ୍ଯାନି ଯଥା ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ ।। 49
ଆପଣ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଛନ୍ତି, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗିଛି; ସେନାକୁ ଆପଣ ଯେପରି ଭଲ ବୁଝନ୍ତି, ସେପରି ଭାଗ କରାଯାଉ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍କୁଲଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ। ଆଚାର୍ଯଶ୍ଚ କୃପୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ ।। 50
ଆମ ପିତାମହ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବଂଶରେ ବୃଦ୍ଧ; ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୃପ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ସୁବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନି ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ।
ମନ୍ଯନ୍ତେ ତେ ଯଥା ସର୍ଵେ ତଥା ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍। ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚାଶୁ ଗଚ୍ଛାମଃ ସାଧନାର୍ଥଂ ମହୀପତେ ।। 51
ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଭଲ ଭାବୁଛନ୍ତି, ସେହିଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଯାଉ। ରାଜା, ସମସ୍ତେ ମିଶି କଥା ହେବା ପରେ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଚଳିଯିବା।
କିଂନୁ ନଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କାର୍ଯଂ ହୀନାର୍ଥବଲପୌରୁଷୈଃ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ହି ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଵାଽପି ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। 52
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଧନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମର କଣ କାମ? ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଭଵାଂଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଵିରାଟନଗରଂ ଯାତୁ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭାରତ। ଆଦାସ୍ଯାମୋଽଥ ଗାସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧାନି ଵସୂନି ଚ ।। 53
ସେଥିପାଇଁ, ଆପଣ ଏକ ବଡ଼ ଚତୁରଙ୍ଗ ବାହିନୀ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସେନା ନେଇ, ବିରାଟ ନଗରକୁ ଯିବେ। ତାପରେ ଆମେ ସେଠାରୁ ଗୋଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଦୌଲତ ଦଳିଆ ନେବା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତସ୍ଯ ତତ୍। ଵୈକର୍ତନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମାଜ୍ଞାପଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଶାସନେ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଦୁଃଶାସନମନନ୍ତରମ୍ ।। 54
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତତା ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନିଜେ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସହ ଵୃଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୋଜଯ ଵାହିନୀମ୍। ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ତୁ ଗଚ୍ଛାମଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵକୌରଵୈଃ ।। 55
ବଡ଼ମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତୁରନ୍ତ ବାହିନୀକୁ ତୟାରି କର। ଯେପରି ଯୋଜନା ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ କୌରବ ସହିତ ଏକାଠି ଆମେ ଚଳିଯିବା।
ସୁଶର୍ମା ତୁ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ଯାତୁ ମହାରଥଃ। ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷୈଃ। ପ୍ରାଗେଵ ହି ସୁସଂଯତ୍ତୋ ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 56
ଶୂରବୀର ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶୂର ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ କହ। ସେ ବିରାଟ ନଗର ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଜଘନ୍ଯତୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ଯାସ୍ଯାମୋ ଦିଵସାନ୍ତରେ। ଵିଷଯଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ସୁସମୃଦ୍ଧଂ ସୁସଂହିତମ୍ ।। 57
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଆମେ ପଛ ଦିଗରୁ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଦେଶକୁ ଯିବା।
ସୁଶର୍ମଣା ଗୃହୀତେ ତୁ ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଗୋଧନେ। ଵିରାଟଃ ସୈନ୍ଯମାଦାଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସହ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ।। 58
ସୁଶର୍ମା ଯେତେବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେବେ, ବିରାଟ ତାଙ୍କ ସେନା ନେଇ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅପରଂ ଦିଵସଂ ଗାସ୍ତୁ ତତ୍ର ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ କୌରଵାଃ। ଗଵାର୍ଥେ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କୁରୁଭିଃ ସହ ।। 59
ପରେ ଦିନେ କୌରବମାନେ ସେଠାରେ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେବେ। ଗୋଧନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତଥା ଗତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ଵିରାଟନଗରାନ୍ତିକେ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍ ।। 60
ଯେପରି ଯୋଜନା ହୋଇଛି, ବିରାଟ ନଗର ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶୀଘ୍ର ଗୋଖାଟିକୁ ପହଞ୍ଚି ଅଧିକ ଧନ ଦଳିଆ ନେବେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଶ୍ରୀମନ୍ତି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ। ଵଯମସ୍ଯ ନିଗୃହ୍ଣୀମୋ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ଚ ଵାହିନୀମ୍ ।। 61
ଶତ-ଶହ ଶ୍ରୀମତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୋଧନକୁ ଆମେ ଦଳିଆ ନେବା, ଆମ ବାହିନୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି।
ତେ ସ୍ମ ଗତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ମତ୍ସ୍ଯମହୀପତେଃ। ସଂନଦ୍ଧା ରଥିନଃ ସର୍ଵେ ସପତାକା ବଲୋତ୍କଟାଃ। ପ୍ରତିଵୈରଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୋ ଗୋଷୁ ଗୃଦ୍ଧା ମହାବଲାଃ ।। 62
ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦେଶକୁ ଯେଉଁଠି କୁହାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ରଥୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ପତାକା ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଗୋଧନ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ହୋଇ, ବଡ଼ ବଳ ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ।
ଆଦତ୍ତ ଗାଃ ସୁଶର୍ମାଽଥ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଷ୍ଟମୀମ୍ ।। 63
ତାପରେ ସୁଶର୍ମା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଗୋଧନ ଦଳିଆ ନେଲେ।
ଅପରେ ଦିଵସେ ସର୍ଵେ ରାଜନ୍ସଂଭୂଯ କୌରଵାଃ। ନଵମ୍ଯାଂ ତେ ନ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଗୋକୁଲାନି ସହସ୍ରଶଃ। କୌରଵାସ୍ତୁ ମହାଵୀର୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଵିଷଯାନ୍ତରେ ।। 64
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ରାଜା, ସମସ୍ତ କୌରବ ଏକାଠି ହୋଇ, ନବମୀ ତିଥିରେ ହଜାର-ହଜାର ଗୋଖାଟି ଦଳିଆ ନେଲେ; ସେଇ ଶୂରବୀର କୌରବମାନେ ମତ୍ସ୍ୟ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା କଲେ।
ତତସ୍ତେଷାଂ ମହାରାଜ ତତ୍ରୈଵାମିତତେଜସାମ୍। ଛଦ୍ମଲିଙ୍ଗପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। 1
ହେ ରାଜା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଛଳ ରୂପ ଧରିଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯତୀତଃ ସମଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିରାଟନଗରେ ସତାମ୍। କୁର୍ଵତାଂ ତସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵୀରାଟସ୍ଯ ମହୀପତେଃ ।। 2
ବିରାଟ ନଗରେ ସେମାନେ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ କାମ କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଭଲରେ କଟାଇଲେ।