ପିତାମହେନ ଯେ ଚୋକ୍ତା ଦେଶସ୍ଯ ଚ ଜନସ୍ଯ ଚ। ଗୁଣାସ୍ତେ ମତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ବହୁଶୋଽପି ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ ।। 27
ପିତାମହ ଯେ ଦେଶ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଗୁଣ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକଥର ଶୁଣିଛି।
ଵିରାଟନଗରେ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ। ନିଵସନ୍ତି ପୁରେ ରମ୍ଯେ ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। 28
ମୁଁ ଭାବୁଛି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ ନଗରରେ ଛୁପି ରହୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଠାକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଯାଉ।
ମତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ଗୋଧନମ୍। ଗୃହୀତେ ଗୋଧନେ ନୂନଂ ତେଽପି ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ।। 29
ଆମେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଯିବା ଓ ତାଙ୍କର ଗୋଧନ ଧରିବା। ଗୋଧନ ଧରାଯିବା ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅପୂର୍ଣେ ସମଯେ ଚାପି ଯଦି ପଶ୍ଯେମ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନର୍ଵନମ୍ ।। 30
ଯଦି ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା, ତେବେ ସେମାନେ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତସ୍ମାଦନ୍ଯତରେଣାପି ଲାଭୋଽସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। କୋଶଵୃଦ୍ଧିରିହାସ୍ମାକଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ନିଧନଂ ଭଵେତ୍ ।। 31
ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ଲାଭ ହେବ। ଆମର ଧନଭଣ୍ଡାର ବଢ଼ିବ, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
କଥଂ ସୁଯୋଧନଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଭୃତଃ ପୁରା। ଏତଚ୍ଚାପି ଵଦତ୍ଯେଷ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପରିଭଵାନ୍ମଯି ।। 32
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଉଁଠି ଥିବାବେଳେ ସୁୟୋଧନ କିପରି ଯିବେ? ଏହି କଥା ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ମୋତେ ଅପମାନ କରି କହୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ତଵ୍ଯମେତଦ୍ଵୈ ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍। ଏତତ୍ସୁନୀତଂ ମନ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ।। 33
ସେଥିପାଇଁ, ଏହି କାମଟି କରିବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ; ସେଠାରେ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ। ମୋ ମତରେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଉଚିତ।
ତତୋ ରାଜା ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ସୁଶର୍ମା ରଥଯୂଥପଃ। ପୂର୍ଵମାଭାଷ୍ଯ କର୍ଣେନ ତଥା ଦୁଃଶାସନେନ ଚ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ତ୍ଵରିତୋ ବଲୀ ।। 34
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ସୁଶର୍ମା, ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ସହ କଥା ହେବା ପରେ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଏହି କଥା ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ସହ କହିଲେ।
ଅସକୃନ୍ନିକୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ମାତ୍ସ୍ଯସାଲ୍ଵେଯକେକଯୈଃ । ସୂତେନୈଵ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ କୀଚକେନ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 35
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଲ୍ବ, କେକୟ ଓ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ରଥୀ କୀଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଅପମାନିତ ହୋଇଛି।
ବାଧିତୋ ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ବଲାଦ୍ବଲଵତା ଵିଭୋ। ସ କର୍ଣମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦୁର୍ଯୋଧନମଭାଷତ ।। 36
ମୁଁ ଓ ମୋ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଦମିତ ହେଉଛୁ। ଏପରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମମାସକୃଦ୍ରାଜନ୍ରାଜ୍ଞା ମାତ୍ସ୍ଯେନ ବାଧିତମ୍ ।। 37
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଦେଶକୁ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଣେତା କୀଚକସ୍ତସ୍ଯ ବଲୋତ୍ସିକ୍ତୋଽଭଵନ୍ପୁରା। ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ । ସ ହତସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପାପକର୍ମା ନୃଶଂସକୃତ୍ ।। 38
ତାଙ୍କର ସେନାପତି କୀଚକ ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ତିର ଅହଙ୍କାରରେ ଭରିଥିଲେ, ଅସହ୍ୟ, ଅଜୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେ ରାଜନ୍ହୀନଦର୍ପୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରୁତ୍ସାହୋ ଵିରାଟ ଇତି ମେ ମତିଃ ।। 39
ସେ ମରିଯିବା ପରେ, ରାଜନ୍, ବିରାଟ ଅଭିମାନ ଓ ଆଶ୍ରୟ ହୀନ ହେବେ, ଉତ୍ସାହ ହରାଇବେ—ମୋ ମତ ଏହି।
ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ମମ ମତା ଯଦି ତେ ରୋଚତେଽନଘ। କୌରଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। 40
ତେଣୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ମୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଉଛି ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ମହାନ କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା।
ଏତତ୍କାର୍ଯମହଂ ମନ୍ଯେ ପରମାତ୍ଯଯିକଂ ମହତ୍। ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତସ୍ଯାଭିଯାସ୍ଯାମୋ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍ ।। 41
ମୁଁ ଏହି କାମକୁ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବୁଛି; ଚଳ, ତାଙ୍କ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା।
ଆଦଦାମୋଽସ୍ଯ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଵସୂନି ଚ। ଗ୍ରାମାନ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵା ତସ୍ଯ ହରିଷ୍ଯାମୋ ଵିଭାଗଶଃ ।। 42
ଚଳ, ତାଙ୍କ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା; ତାଙ୍କ ଗ୍ରାମ ଓ ଦେଶ ଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟି ନେବା।
ଅଥଵା ଗୋସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ଶୁଭଦର୍ଶନ। ଵିଵିଧାନି ହରିଷ୍ଯାମଃ ପ୍ରତୀପୀଡ୍ଯ ପୁରଂ ବଲାତ୍ ।। 43
ନହେଲେ, ଅନେକ ଶୋଭାବାନ୍ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗାଈ ହଜାର ହଜାର ଜଣେଇ, ସେହି ସହରକୁ ଦମି, ବଳପୂର୍ବକ ନେଇବା।
କୌରଵୈଃ ସହ ସଂଗମଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଗାସ୍ତସ୍ଯାପହରିଷ୍ଯାମଃ ସହ ସର୍ଵୈର୍ମହାରଥୈଃ ।। 44
କୌରବ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଗାଈ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚୋରିବା।
ସନ୍ଧିଂ ଵା ତେନ କୃତ୍ଵା ତୁ ନିବଧ୍ନୀମୋଽସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ହତ୍ଵା ଚାସ୍ଯ ଚମୂଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵଶମେଵାନଯାମହେ ।। 45
ନହେଲେ, ସେଥିରେ ସନ୍ଧି କରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦମିବା; କିମ୍ବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆମ ଅଧୀନ କରିବା।
ତଂ ଵଶେ ନ୍ଯାଯତଃ କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ଭଵତାଂ ବଲଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। 46
ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଆମ ଅଧୀନ କରି, ଆମେ ସୁଖରେ ବାସ କରିପାରିବା; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କର୍ଣୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 47
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୂକ୍ତଂ ସୁଶର୍ମଣା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵଚଃ। ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନିର୍ଯାମୋ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀଂ ।। 48
ସୁଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ଭଲ ଓ ସମୟଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେନା ଗଠନ କରି ଚାଲିଯିବା।
ଯଦେତତ୍ତେଽଭିରୁଚିତଂ ମମ ଚୈତଦ୍ଧି ରୋଚତେ। ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯ ଚ ସୈନ୍ଯାନି ଯଥା ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ ।। 49
ଆପଣ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଛନ୍ତି, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗିଛି; ସେନାକୁ ଆପଣ ଯେପରି ଭଲ ବୁଝନ୍ତି, ସେପରି ଭାଗ କରାଯାଉ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍କୁଲଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ। ଆଚାର୍ଯଶ୍ଚ କୃପୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ ।। 50
ଆମ ପିତାମହ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବଂଶରେ ବୃଦ୍ଧ; ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୃପ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ସୁବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନି ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ।
ମନ୍ଯନ୍ତେ ତେ ଯଥା ସର୍ଵେ ତଥା ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍। ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚାଶୁ ଗଚ୍ଛାମଃ ସାଧନାର୍ଥଂ ମହୀପତେ ।। 51
ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଭଲ ଭାବୁଛନ୍ତି, ସେହିଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଯାଉ। ରାଜା, ସମସ୍ତେ ମିଶି କଥା ହେବା ପରେ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଚଳିଯିବା।
କିଂନୁ ନଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କାର୍ଯଂ ହୀନାର୍ଥବଲପୌରୁଷୈଃ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ହି ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଵାଽପି ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। 52
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଧନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମର କଣ କାମ? ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଭଵାଂଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଵିରାଟନଗରଂ ଯାତୁ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭାରତ। ଆଦାସ୍ଯାମୋଽଥ ଗାସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧାନି ଵସୂନି ଚ ।। 53
ସେଥିପାଇଁ, ଆପଣ ଏକ ବଡ଼ ଚତୁରଙ୍ଗ ବାହିନୀ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସେନା ନେଇ, ବିରାଟ ନଗରକୁ ଯିବେ। ତାପରେ ଆମେ ସେଠାରୁ ଗୋଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଦୌଲତ ଦଳିଆ ନେବା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତସ୍ଯ ତତ୍। ଵୈକର୍ତନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମାଜ୍ଞାପଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଶାସନେ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଦୁଃଶାସନମନନ୍ତରମ୍ ।। 54
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତତା ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନିଜେ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସହ ଵୃଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୋଜଯ ଵାହିନୀମ୍। ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ତୁ ଗଚ୍ଛାମଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵକୌରଵୈଃ ।। 55
ବଡ଼ମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତୁରନ୍ତ ବାହିନୀକୁ ତୟାରି କର। ଯେପରି ଯୋଜନା ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ କୌରବ ସହିତ ଏକାଠି ଆମେ ଚଳିଯିବା।
ସୁଶର୍ମା ତୁ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ଯାତୁ ମହାରଥଃ। ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷୈଃ। ପ୍ରାଗେଵ ହି ସୁସଂଯତ୍ତୋ ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 56
ଶୂରବୀର ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶୂର ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ କହ। ସେ ବିରାଟ ନଗର ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।