ସତ୍ଵେ ବାହୁବଲେ ଧୈର୍ଯେ ପ୍ରାଣେ ଶାରୀରସଂଭଵେ। ସାଂପ୍ରତଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସଦୈତ୍ଯନରରାକ୍ଷସେ ।। 17
ସତ୍ୱ, ବାହୁବଳ, ଧୈର୍ୟ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଶରୀରୀକ ଶକ୍ତିରେ, ଏବେ ମାନବମାନେ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଚତ୍ଵାରସ୍ତୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ବଲେ ଶକ୍ରୋପମା ଭୁଵି। ଉତ୍ତମାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ତେଷାଂ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ବଲେ ସମଃ ।। 18
ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଜଣ ବାଘ ଭଳି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ବଲଦେଵଶ୍ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ମଦ୍ରରାଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଚତୁର୍ଥଃ କୀଚକସ୍ତେଷାଂ ପଞ୍ଚମଂ ନାନୁଶୁଶ୍ରୁମଃ ।। 19
ସେମାନେ ହେଲେ ବଳରାମ, ଭୀମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଦ୍ରରାଜ ଓ ଚତୁର୍ଥ କିଚକ। ପଞ୍ଚମ ଏମିତି କାହାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯାନନ୍ତରବଲାଃ ପରସ୍ପରଜଯୈପିଣଃ। ବାହୂଯୁଦ୍ଧମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ସଂରବ୍ଧମାନସାଃ ।। 20
ଏମାନେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ବାହୁଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରନ୍ତି, ମନେ ଅଗ୍ନି ଭରିଥାଏ।
ତେନାହମଵଗଚ୍ଛାମି ପ୍ରତ୍ଯଯେନ ଵୃକୋଦରମ୍। ମନସ୍ଯଭିନିଵିଷ୍ଟଂ ମେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଜୀଵନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ ।। 21
ଏହି କଥା ଦେଖି, ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଗୁଛି ଯେ ବୃକୋଦର ଏଥିରେ ଜଡିତ। ମୋର ମନରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୀବିତ।
ତତ୍ରାହଂ କୀଚକଂ ମନ୍ଯେ ଭୀମସେନେନ ମାରିତମ୍। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ମନ୍ଯେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। 22
ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଭାବୁଛି କିଚକଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ମାରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରୌପଦୀ। ଏଠି ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ।
ଶଙ୍କେ କୃଷ୍ଣାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଭୀମସେନେନ କୀଚକଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵଵ୍ଯପଦେଶେନ ହତୋ ନିଶି ମହାବଲଃ ।। 23
ମୁଁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛି, କୃଷ୍ଣା ପାଇଁ ଭୀମସେନ କିଚକଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବେ ରାତିରେ ମାରିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
କୋ ହି ଶକ୍ତଃ ପରୋ ଭୀମାତ୍କୀଚକଂ ହନ୍ତୁମୋଜସା । ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିନା ବାହୁବଲାତ୍ତଥା ସର୍ଵାଙ୍ଗଚୂର୍ଣନେ ।। 24
ଭୀମ ଛାଡ଼ି କିଏ ଅନ୍ୟ କିଚକଙ୍କୁ ଏପରି ଶକ୍ତିରେ, ଶସ୍ତ୍ର ବିନା, କେବଳ ବାହୁବଳରେ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଭାଙ୍ଗି ମାରିପାରିବ?
ମର୍ଦିତୁଂ ଵା ତଥା ତୀଵ୍ରଂ ଚର୍ମମାଂସାସ୍ଥିଚୂର୍ଣନମ୍ । ରୂପମନ୍ଯତ୍ସମାସ୍ଥାଯ ଭୀମସ୍ଯୈତଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। 25
କିମ୍ବା ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚର୍ମ, ମାଂସ, ଅସ୍ଥି ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି—ଏହି କାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୀମ କରିଛନ୍ତି।
ଧ୍ରୁଵଂ କୃଷ୍ଣାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଭୀମସେନେନ ସୂତଜାଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵଵ୍ଯପଦେଶେନ ହତା ନିଶି ନ ସଂଶଯଃ ।। 26
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣା ପାଇଁ ଭୀମସେନ କିଚକଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବେ ରାତିରେ ମାରିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପିତାମହେନ ଯେ ଚୋକ୍ତା ଦେଶସ୍ଯ ଚ ଜନସ୍ଯ ଚ। ଗୁଣାସ୍ତେ ମତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ବହୁଶୋଽପି ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ ।। 27
ପିତାମହ ଯେ ଦେଶ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଗୁଣ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକଥର ଶୁଣିଛି।
ଵିରାଟନଗରେ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ। ନିଵସନ୍ତି ପୁରେ ରମ୍ଯେ ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। 28
ମୁଁ ଭାବୁଛି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ ନଗରରେ ଛୁପି ରହୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଠାକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଯାଉ।
ମତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ଗୋଧନମ୍। ଗୃହୀତେ ଗୋଧନେ ନୂନଂ ତେଽପି ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ।। 29
ଆମେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଯିବା ଓ ତାଙ୍କର ଗୋଧନ ଧରିବା। ଗୋଧନ ଧରାଯିବା ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅପୂର୍ଣେ ସମଯେ ଚାପି ଯଦି ପଶ୍ଯେମ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନର୍ଵନମ୍ ।। 30
ଯଦି ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା, ତେବେ ସେମାନେ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତସ୍ମାଦନ୍ଯତରେଣାପି ଲାଭୋଽସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। କୋଶଵୃଦ୍ଧିରିହାସ୍ମାକଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ନିଧନଂ ଭଵେତ୍ ।। 31
ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ଲାଭ ହେବ। ଆମର ଧନଭଣ୍ଡାର ବଢ଼ିବ, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
କଥଂ ସୁଯୋଧନଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଭୃତଃ ପୁରା। ଏତଚ୍ଚାପି ଵଦତ୍ଯେଷ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପରିଭଵାନ୍ମଯି ।। 32
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଉଁଠି ଥିବାବେଳେ ସୁୟୋଧନ କିପରି ଯିବେ? ଏହି କଥା ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ମୋତେ ଅପମାନ କରି କହୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ତଵ୍ଯମେତଦ୍ଵୈ ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍। ଏତତ୍ସୁନୀତଂ ମନ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ।। 33
ସେଥିପାଇଁ, ଏହି କାମଟି କରିବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ; ସେଠାରେ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ। ମୋ ମତରେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଉଚିତ।
ତତୋ ରାଜା ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ସୁଶର୍ମା ରଥଯୂଥପଃ। ପୂର୍ଵମାଭାଷ୍ଯ କର୍ଣେନ ତଥା ଦୁଃଶାସନେନ ଚ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ତ୍ଵରିତୋ ବଲୀ ।। 34
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ସୁଶର୍ମା, ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ସହ କଥା ହେବା ପରେ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଏହି କଥା ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ସହ କହିଲେ।
ଅସକୃନ୍ନିକୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ମାତ୍ସ୍ଯସାଲ୍ଵେଯକେକଯୈଃ । ସୂତେନୈଵ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ କୀଚକେନ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 35
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଲ୍ବ, କେକୟ ଓ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ରଥୀ କୀଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଅପମାନିତ ହୋଇଛି।
ବାଧିତୋ ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ବଲାଦ୍ବଲଵତା ଵିଭୋ। ସ କର୍ଣମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦୁର୍ଯୋଧନମଭାଷତ ।। 36
ମୁଁ ଓ ମୋ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଦମିତ ହେଉଛୁ। ଏପରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମମାସକୃଦ୍ରାଜନ୍ରାଜ୍ଞା ମାତ୍ସ୍ଯେନ ବାଧିତମ୍ ।। 37
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଦେଶକୁ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଣେତା କୀଚକସ୍ତସ୍ଯ ବଲୋତ୍ସିକ୍ତୋଽଭଵନ୍ପୁରା। ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ । ସ ହତସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପାପକର୍ମା ନୃଶଂସକୃତ୍ ।। 38
ତାଙ୍କର ସେନାପତି କୀଚକ ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ତିର ଅହଙ୍କାରରେ ଭରିଥିଲେ, ଅସହ୍ୟ, ଅଜୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେ ରାଜନ୍ହୀନଦର୍ପୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରୁତ୍ସାହୋ ଵିରାଟ ଇତି ମେ ମତିଃ ।। 39
ସେ ମରିଯିବା ପରେ, ରାଜନ୍, ବିରାଟ ଅଭିମାନ ଓ ଆଶ୍ରୟ ହୀନ ହେବେ, ଉତ୍ସାହ ହରାଇବେ—ମୋ ମତ ଏହି।
ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ମମ ମତା ଯଦି ତେ ରୋଚତେଽନଘ। କୌରଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। 40
ତେଣୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ମୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଉଛି ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ମହାନ କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା।
ଏତତ୍କାର୍ଯମହଂ ମନ୍ଯେ ପରମାତ୍ଯଯିକଂ ମହତ୍। ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତସ୍ଯାଭିଯାସ୍ଯାମୋ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍ ।। 41
ମୁଁ ଏହି କାମକୁ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବୁଛି; ଚଳ, ତାଙ୍କ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା।
ଆଦଦାମୋଽସ୍ଯ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଵସୂନି ଚ। ଗ୍ରାମାନ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵା ତସ୍ଯ ହରିଷ୍ଯାମୋ ଵିଭାଗଶଃ ।। 42
ଚଳ, ତାଙ୍କ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା; ତାଙ୍କ ଗ୍ରାମ ଓ ଦେଶ ଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟି ନେବା।
ଅଥଵା ଗୋସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ଶୁଭଦର୍ଶନ। ଵିଵିଧାନି ହରିଷ୍ଯାମଃ ପ୍ରତୀପୀଡ୍ଯ ପୁରଂ ବଲାତ୍ ।। 43
ନହେଲେ, ଅନେକ ଶୋଭାବାନ୍ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗାଈ ହଜାର ହଜାର ଜଣେଇ, ସେହି ସହରକୁ ଦମି, ବଳପୂର୍ବକ ନେଇବା।
କୌରଵୈଃ ସହ ସଂଗମଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଗାସ୍ତସ୍ଯାପହରିଷ୍ଯାମଃ ସହ ସର୍ଵୈର୍ମହାରଥୈଃ ।। 44
କୌରବ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ସହିତ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଗାଈ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚୋରିବା।
ସନ୍ଧିଂ ଵା ତେନ କୃତ୍ଵା ତୁ ନିବଧ୍ନୀମୋଽସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ହତ୍ଵା ଚାସ୍ଯ ଚମୂଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵଶମେଵାନଯାମହେ ।। 45
ନହେଲେ, ସେଥିରେ ସନ୍ଧି କରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦମିବା; କିମ୍ବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆମ ଅଧୀନ କରିବା।
ତଂ ଵଶେ ନ୍ଯାଯତଃ କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ଭଵତାଂ ବଲଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। 46
ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଆମ ଅଧୀନ କରି, ଆମେ ସୁଖରେ ବାସ କରିପାରିବା; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।