ନିଵୃତ୍ତସମଯାଃ ପାର୍ଥା ମହାତ୍ମାନୋ ମହାବଲାଃ । ମହୋତ୍ସାହା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵା ହ୍ଯମିତୌଜସଃ ।। 7
ପାର୍ଥମାନଙ୍କର ବନବାସ ସମୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ସହିତ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହୀ ହେବେ।
ତସ୍ମାଦ୍ବଲଂ ଚ କୋଶଂ ଚ ନାତିଶ୍ଚାପି ଵିଧୀଯତାମ୍। ଯଥା କାଲୋଦଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସମ୍ଯକ୍ ତୈଃ ସଂଦଧାମହେ ।। 8
ତେଣୁ, ସେନା ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ସେମାନଙ୍କ ଉଦୟ ସମୟ ଆସିଲେ, ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ରଖିପାରିବା।
ଯତ୍ର ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ଶ୍ରେଯୋ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ବଲମାତ୍ମନଃ । ନିଯତଂ ସର୍ଵମିତ୍ରେଷୁ ବଲଵତ୍ସ୍ଵବଲେଷୁ ଚ ।। 9
କେଉଁଠି ତୁମେ ନିଜ ପକ୍ଷର ଉପକାର ଦେଖୁଛ, ତାହା ଭଲଭାବେ ଭାବ; ସମସ୍ତ ମିତ୍ର ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନ କର।
ସାରଂ ଫଲ୍ଗୁ ବଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ଚାପି ଭାରତ । ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରପରରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ବଲମାତ୍ମନଃ ।। 10
ମୂଳ ଶକ୍ତି, ଦୁର୍ବଳ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି ଅଛି, ଭଲଭାବେ ଜାଣ; ନିଜ ଦେଶ ଓ ପରଦେଶରେ ନିଜ ଶକ୍ତି କେତେ ଅଛି, ତାହା ମନେ ରଖ।
ଅପ୍ରହୃଶଷ୍ଟଂ ପ୍ରାହୃଷ୍ଟଂ ଵା ସଂଦଧାମ ତଥା ପରୈଃ । ସାମ୍ନା ଦାନେନ ଭେଦେନ ଦଣ୍ଡେନ ବଲିକର୍ମଣା ।। 11
ଅନ୍ୟମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହେବାକୁ, ସାମ୍ନ, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍।
ନ୍ଯାଯେନାକ୍ରମ୍ଯ ଚ ପରାନ୍ବଲାଚ୍ଚାନମ୍ଯ ଦୁର୍ବଲାନ୍ । ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ମିତ୍ରାଣି ବଲଂ ଚାଭାଷ୍ଯତାଂ ସୁଖମ୍ ।। 12
ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ମିତ୍ରମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଶକ୍ତିକୁ ସହଜରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର।
ସ୍ଵକୋଶବଲସଂଵୃଦ୍ଧଃ ସମ୍ଯକ୍ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଯୋତ୍ସ୍ଯସେ ଚାପି ବଲିଭିରରିଭିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୈଃ। ଅନ୍ଯୈସ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵାଽପି ହୀନୈଃ ସ୍ଵବଲଵାହନୈଃ ।। 13
ନିଜ ଧନ ଓ ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ବଢ଼ାଇଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳତା ମିଳିବ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ, ଅନ୍ୟମାନେ କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବମାନେ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ସେନା ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵ୍ଯଵହର୍ତାସି ନ୍ଯାଯତଃ। ଯଥାକାଲଂ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଚିରଂ ସୁଖମଵାପ୍ସ୍ଯସି ।। 14
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ କାମ କର; ମନୁଷ୍ୟମଣ୍ଡଳରାଜା, ସମୟ ଆସିଲେ ଦୀର୍ଘ ସୁଖ ପାଇବ।
ଭୀଷ୍ମାଦ୍ରୋଣକୃପୈରୁକ୍ତେ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଦିଭିଃ। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ମୁହୂର୍ତମନୁସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 15
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଦୁର୍ୟୋଧନ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତମେତନ୍ମଯା ପୂର୍ଵଂ କଥାସୁ ଜନସଂସଦି। ଧୀରାଣାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ପ୍ରାଜ୍ଞାନାଂ ମତିନିଶ୍ଚଯେ । କୃତିନାଂ ସାରଫଲ୍ଗୁତ୍ଵେ ଜାନାମି ନଯଚକ୍ଷୁଷା ।। 16
ମୁଁ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ଶୁଣିଛି। ମୋର ନୀତିବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ।
ସତ୍ଵେ ବାହୁବଲେ ଧୈର୍ଯେ ପ୍ରାଣେ ଶାରୀରସଂଭଵେ। ସାଂପ୍ରତଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସଦୈତ୍ଯନରରାକ୍ଷସେ ।। 17
ସତ୍ୱ, ବାହୁବଳ, ଧୈର୍ୟ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଶରୀରୀକ ଶକ୍ତିରେ, ଏବେ ମାନବମାନେ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଚତ୍ଵାରସ୍ତୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ବଲେ ଶକ୍ରୋପମା ଭୁଵି। ଉତ୍ତମାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ତେଷାଂ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ବଲେ ସମଃ ।। 18
ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଜଣ ବାଘ ଭଳି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ବଲଦେଵଶ୍ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ମଦ୍ରରାଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଚତୁର୍ଥଃ କୀଚକସ୍ତେଷାଂ ପଞ୍ଚମଂ ନାନୁଶୁଶ୍ରୁମଃ ।। 19
ସେମାନେ ହେଲେ ବଳରାମ, ଭୀମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଦ୍ରରାଜ ଓ ଚତୁର୍ଥ କିଚକ। ପଞ୍ଚମ ଏମିତି କାହାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯାନନ୍ତରବଲାଃ ପରସ୍ପରଜଯୈପିଣଃ। ବାହୂଯୁଦ୍ଧମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ସଂରବ୍ଧମାନସାଃ ।। 20
ଏମାନେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ବାହୁଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରନ୍ତି, ମନେ ଅଗ୍ନି ଭରିଥାଏ।
ତେନାହମଵଗଚ୍ଛାମି ପ୍ରତ୍ଯଯେନ ଵୃକୋଦରମ୍। ମନସ୍ଯଭିନିଵିଷ୍ଟଂ ମେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଜୀଵନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ ।। 21
ଏହି କଥା ଦେଖି, ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଗୁଛି ଯେ ବୃକୋଦର ଏଥିରେ ଜଡିତ। ମୋର ମନରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୀବିତ।
ତତ୍ରାହଂ କୀଚକଂ ମନ୍ଯେ ଭୀମସେନେନ ମାରିତମ୍। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ମନ୍ଯେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। 22
ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଭାବୁଛି କିଚକଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ମାରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରୌପଦୀ। ଏଠି ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ।
ଶଙ୍କେ କୃଷ୍ଣାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଭୀମସେନେନ କୀଚକଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵଵ୍ଯପଦେଶେନ ହତୋ ନିଶି ମହାବଲଃ ।। 23
ମୁଁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛି, କୃଷ୍ଣା ପାଇଁ ଭୀମସେନ କିଚକଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବେ ରାତିରେ ମାରିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
କୋ ହି ଶକ୍ତଃ ପରୋ ଭୀମାତ୍କୀଚକଂ ହନ୍ତୁମୋଜସା । ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିନା ବାହୁବଲାତ୍ତଥା ସର୍ଵାଙ୍ଗଚୂର୍ଣନେ ।। 24
ଭୀମ ଛାଡ଼ି କିଏ ଅନ୍ୟ କିଚକଙ୍କୁ ଏପରି ଶକ୍ତିରେ, ଶସ୍ତ୍ର ବିନା, କେବଳ ବାହୁବଳରେ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଭାଙ୍ଗି ମାରିପାରିବ?
ମର୍ଦିତୁଂ ଵା ତଥା ତୀଵ୍ରଂ ଚର୍ମମାଂସାସ୍ଥିଚୂର୍ଣନମ୍ । ରୂପମନ୍ଯତ୍ସମାସ୍ଥାଯ ଭୀମସ୍ଯୈତଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। 25
କିମ୍ବା ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚର୍ମ, ମାଂସ, ଅସ୍ଥି ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି—ଏହି କାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୀମ କରିଛନ୍ତି।
ଧ୍ରୁଵଂ କୃଷ୍ଣାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଭୀମସେନେନ ସୂତଜାଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵଵ୍ଯପଦେଶେନ ହତା ନିଶି ନ ସଂଶଯଃ ।। 26
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣା ପାଇଁ ଭୀମସେନ କିଚକଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବେ ରାତିରେ ମାରିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପିତାମହେନ ଯେ ଚୋକ୍ତା ଦେଶସ୍ଯ ଚ ଜନସ୍ଯ ଚ। ଗୁଣାସ୍ତେ ମତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ବହୁଶୋଽପି ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ ।। 27
ପିତାମହ ଯେ ଦେଶ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଗୁଣ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକଥର ଶୁଣିଛି।
ଵିରାଟନଗରେ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ। ନିଵସନ୍ତି ପୁରେ ରମ୍ଯେ ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। 28
ମୁଁ ଭାବୁଛି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ ନଗରରେ ଛୁପି ରହୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଠାକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଯାଉ।
ମତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ଗୋଧନମ୍। ଗୃହୀତେ ଗୋଧନେ ନୂନଂ ତେଽପି ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ।। 29
ଆମେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଯିବା ଓ ତାଙ୍କର ଗୋଧନ ଧରିବା। ଗୋଧନ ଧରାଯିବା ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅପୂର୍ଣେ ସମଯେ ଚାପି ଯଦି ପଶ୍ଯେମ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନର୍ଵନମ୍ ।। 30
ଯଦି ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା, ତେବେ ସେମାନେ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତସ୍ମାଦନ୍ଯତରେଣାପି ଲାଭୋଽସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। କୋଶଵୃଦ୍ଧିରିହାସ୍ମାକଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ନିଧନଂ ଭଵେତ୍ ।। 31
ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ଲାଭ ହେବ। ଆମର ଧନଭଣ୍ଡାର ବଢ଼ିବ, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
କଥଂ ସୁଯୋଧନଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଭୃତଃ ପୁରା। ଏତଚ୍ଚାପି ଵଦତ୍ଯେଷ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପରିଭଵାନ୍ମଯି ।। 32
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଉଁଠି ଥିବାବେଳେ ସୁୟୋଧନ କିପରି ଯିବେ? ଏହି କଥା ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ମୋତେ ଅପମାନ କରି କହୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ତଵ୍ଯମେତଦ୍ଵୈ ତତ୍ର ଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତାମ୍। ଏତତ୍ସୁନୀତଂ ମନ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ।। 33
ସେଥିପାଇଁ, ଏହି କାମଟି କରିବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ; ସେଠାରେ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ। ମୋ ମତରେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଉଚିତ।
ତତୋ ରାଜା ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ସୁଶର୍ମା ରଥଯୂଥପଃ। ପୂର୍ଵମାଭାଷ୍ଯ କର୍ଣେନ ତଥା ଦୁଃଶାସନେନ ଚ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ତ୍ଵରିତୋ ବଲୀ ।। 34
ତାପରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ସୁଶର୍ମା, ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ସହ କଥା ହେବା ପରେ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଏହି କଥା ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ସହ କହିଲେ।
ଅସକୃନ୍ନିକୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ମାତ୍ସ୍ଯସାଲ୍ଵେଯକେକଯୈଃ । ସୂତେନୈଵ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ କୀଚକେନ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 35
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଲ୍ବ, କେକୟ ଓ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ରଥୀ କୀଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଅପମାନିତ ହୋଇଛି।
ବାଧିତୋ ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ବଲାଦ୍ବଲଵତା ଵିଭୋ। ସ କର୍ଣମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦୁର୍ଯୋଧନମଭାଷତ ।। 36
ମୁଁ ଓ ମୋ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଦମିତ ହେଉଛୁ। ଏପରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।