ଅସୁରୈର୍ହନ୍ଯମାନେ ଚ କଚ ତ୍ଵଯି ପୁନଃପୁନଃ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ଯା ପ୍ରୀତିସ୍ତାଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ସ୍ମରସ୍ଵ ମେ
ଯେବେ ଅସୁରମାନେ ପୁନିପୁନି ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେ ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଯେ ପ୍ରେମ ଥିଲା, ସେଥିରେ ମନ ଦେଖ।
ସୌହାର୍ଦେ ଚାନୁରାଗେ ଚ ଵେତ୍ଥ ମେ ଭକ୍ତିମୁତ୍ତମାମ୍। ନ ମାମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଭକ୍ତାମନାଗସମ୍
ମୋ ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଜାଣ; ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭକ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନିଯୋଜ୍ଯେ ନିଯୋକ୍ତୁଂ ମାଂ ଦେଵଯାନି ନ ଚାର୍ହସି। ପ୍ରସୀଦ ସୁଭ୍ରୁ ତ୍ଵଂ ମହ୍ଯଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁତରା ଶୁଭେ
ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ କାମ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଥିରେ ଆଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର, ଶୁଭ୍ର ଭୃକୁଟି ଥିବା ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଗରିମା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଶୁଭେ।
ଯତ୍ରୋଷିତଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତ୍ଵଯା ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନେ। ତତ୍ରାହମୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ କୁକ୍ଷୌ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଭାମିନି
ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିଥିଲ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରହିଛି, କାବ୍ୟଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଭଦ୍ରା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ।
ଭଗିନୀ ଧର୍ମତୋ ମେ ତ୍ଵଂ ମୈଵଂ ଵୋଚଃ ସୁମଧ୍ଯମେ। ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ ନ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଦ୍ଯତେ ମମ
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ମୋର ଭଉଣୀ, ଶୁଭ୍ର ମଧ୍ୟଭାଗ ଥିବା ଦେବୟାନୀ, ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଭଲରେ ରହିଥିଲି, ଭଦ୍ରେ, ମୋର କୌଣସି ରାଗ ନାହିଁ।
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଶିଵମାଶଂସ ମେ ପଥି। ଅଵିରୋଧେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋଽସ୍ମି କଥାନ୍ତରେ। ଅପ୍ରମତ୍ତୋତ୍ଥିତା ନିତ୍ଯମାରାଧଯ ଗୁରୁଂ ମମ
ମୁଁ ତୁମ ସହ ଦେଖା କରି ଚାଲିଯିବି, ମୋ ପଥରେ ଭଲ ହେବାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କର। ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ, ଆଉ କଥା ହେବାବେଳେ ମୋତେ ମନେ ପକାଇବ। ସଦା ସଚେତନ ହୋଇ ଉଠି, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କର।
ଯଦି ମାଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥେ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯସି ଯାଚିତଃ। ତତଃ କଚ ନ ତେ ଵିଦ୍ଯା ସିଦ୍ଧିମେଷା ଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି ଧର୍ମ ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କର, ତେବେ, କଚ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମ ପାଖରେ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ।
ଗୁରୁପୁତ୍ରୀତି କୃତ୍ଵାଽହଂ ପ୍ରତ୍ଯାଚକ୍ଷେ ନ ଦୋଷତଃ। ଗୁରୁଣା ଚାନନୁଜ୍ଞାତଃ କାମମେଵଂ ଶପସ୍ଵ ମାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ ଭାବି ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛି, ଏହା କୌଣସି ଦୋଷ ନୁହେଁ; ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦେଇନଥିଲେ। ତେଣୁ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ମୋତେ ଶାପ ଦିଅ।
ଆର୍ଷଂ ଧର୍ମଂ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ଦେଵଯାନି ଯଥା ତ୍ଵଯା। ଶପ୍ତୋ ହ୍ଯନର୍ହଃ ଶାପସ୍ଯ କାମତୋଽଦ୍ଯ ନ ଧର୍ମତଃ
ମୁଁ ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଛି, ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଆଜି ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଶାପ ଦେଲ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତ୍ଯା ଯଃ କାମୋ ନ ତଥା ସ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଋଷିପୁତ୍ରୋ ନ ତେ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାତୁ ପାଣିଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ତୁମ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେପରି ହେବ ନାହିଁ; କୌଣସି ଋଷିପୁତ୍ର ତୁମ ହାତ ଧରି ବିବାହ କରିବ ନାହିଁ।
ଫଲିଷ୍ଯତି ନ ତେ ଵିଦ୍ଯା ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମାତ୍ଥ ତତ୍ତଥା। ଅଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ତୁ ଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଫଲିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ କହିଛ, ତୁମ ଜ୍ଞାନ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାହାକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖେଇବି, ସେଠାରେ ଏହା ସଫଳ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵଯାନୀଂ କଚସ୍ତଦା। ତ୍ରିଦଶେଶାଲଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି କହି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କଚ ତୁରନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ। ବୃହସ୍ପତିଂ ସଭାଜ୍ଯେଦଂ କଚଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହ କଚଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯାସ୍ମଦ୍ଧିତଂ କର୍ମ କୃତଂ ଵୈ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍। ନ ତେ ଯଶଃ ପ୍ରଣଶିତା ଭାଗଭାକ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରିଛ, ଏହାରେ ତୁମର କୀର୍ତି କ୍ଷୟ ହେବ ନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଅଂଶର ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।
କୃତଵିଦ୍ଯେ କଚେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହୃଷ୍ଟରୂପା ଦିଵୌକସଃ। କଚାଦଧୀତ୍ଯ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କୃତାର୍ଥା ଭରତର୍ଷଭ
କଚ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରି ଆସିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; କଚଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖି, ସେମାନେ ସଫଳ ହେଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗମ୍ଯ ଶତକ୍ରତୁମଥାବ୍ରୁଵନ୍। କାଲସ୍ତେ ଵିକ୍ରମସ୍ଯାଦ୍ଯ ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ପୁରନ୍ଦର
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହୋଇ, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ସମୟ ତୁମ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇବାର; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର, ପୁରନ୍ଦର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସହିତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମଘଵାଂସ୍ତଦା। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଚକ୍ରାମ ସୋଽପଶ୍ଯତ ଵନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ, ମଘବାନ୍ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୀନାଂ ତୁ କନ୍ଯାନାଂ ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥୋପମେ। ଵାଯୁଭୂତଃ ସ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଵ୍ଯମିଶ୍ରଯତ୍
ଚୈତ୍ରରଥ ପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଝିଅମାନେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ବାୟୁ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୋଶାକ ଏକାଠି ମିଶାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଜଲାତ୍ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ କନ୍ଯାସ୍ତାଃ ସହିତାସ୍ତଦା। ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଜଗୃହୁସ୍ତାନି ଯଥାଽଽସନ୍ନାନ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ, ସେହି ଝିଅମାନେ ପାଣିଠାରୁ ବାହାରି ଏକଠି ହୋଇ, ଯେଉଁ ପୋଶାକ ହାତକୁ ଆସିଲା, ସେଠି ପିନ୍ଧିଲେ।
ତତ୍ର ଵାସୋ ଦେଵଯାନଯାଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଜଗୃହେ ତଦା। ଵ୍ଯତିମିଶ୍ରମଜାନନ୍ତୀ ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ସେଠି, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ସମସ୍ତ ପୋଶାକ ମିଶିଯିବାରୁ ଜାଣିନଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୋଶାକ ନେଇଲେ।
ତତସ୍ତଯୋର୍ମିଥସ୍ତତ୍ର ଵିରୋଧଃ ସମଜାଯତ। ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାଶ୍ଚ ତତ୍କୃତେ
ତାପରେ ଏହି କଥାକୁ ନେଇ ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଲା, ରାଜା।
କସ୍ମାଦ୍ଗୃହ୍ଣାସି ମେ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଶିଷ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ମମାସୁରି। ସମୁଦାଚାରହୀନାଯା ନ ତେ ସାଧୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋର ପୋଶାକ କାହିଁକି ନେଉଛ? ଦାନବ କନ୍ୟା, ଏଭଳି ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।
ଆସୀନଂ ଚ ଶଯାନଂ ଚ ପିତା ତେ ପିତରଂ ମମ। ସ୍ତୌତିବନ୍ଦୀଵ ଚାଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନୀଚୈଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିନୀତଵତ୍
ତୁମର ବାପା ବସିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ବି ମୋର ବାପାଙ୍କ ଆଗରେ ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଯାଚତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଦୁହିତା ସ୍ତୁଵତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ସୁତାହଂ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦଦତୋଽପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ
ତୁମେ ଯାହା ଭିକ୍ଷା ମାଗନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଯାହା ସ୍ତୁତିତ, ଦାନ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠିର ଝିଅ।
ଆଦୁନ୍ଵସ୍ଵ ଵିଦୁନ୍ଵସ୍ଵ ଦ୍ରୁହ୍ଯ କୁପ୍ଯସ୍ଵ ଯାଚକି। ଅନାଯୁଧା ସାଯୁଧାଯା ରିକ୍ତା କ୍ଷୁଭ୍ଯସି ଭିକ୍ଷୁକି
ଏବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗ, ଶାପ ଦେ, ଦ୍ୱେଷ କର, କିମ୍ବା ରାଗ କର, ଭିକ୍ଷୁକି! ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସହ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଛ, ଖାଲିହାତ ହୋଇ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଉଛ।
ଲପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରଂ ନ ହି ତ୍ଵାଂ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍। `ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵଦସି ଚେଦିତଃପ୍ରଭୃତି ଯାଚକି
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପାଇବ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ। ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯଦି ମୋ ବିରୋଧରେ କିଛି କହିବୁ, ଭିକ୍ଷୁକି—
ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯଂ ଦେଵଯାନୀଂ ଗତାଂ ସକ୍ତାଂ ଚ ଵାସସି। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍କୂପେ ତତଃ ସ୍ଵପୁରମାଗମତ୍। ହତେଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପାପନିଶ୍ଚଯା
ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ପୋଶାକକୁ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଏକ କୂଆରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲା ଓ ତାଙ୍କ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲା। 'ସେ ମରିଗଲା' ବୋଲି ଭାବି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଧରିଥିଲା।
ଅନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯଯୌ ଵେଶ୍ମ କ୍ରୋଧଵେଗପରାଯଣା। `ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହଂ ସ୍ଵସ୍ଥା ଧର୍ମମାସୁରମାସ୍ଥିତା।' ଅଥ ତଂ ଦେଶମଭ୍ଯାଗାଦ୍ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ପଛକୁ ଚାହିଁନ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଆ, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲା। ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି ସ୍ଥିର ରହିଲା, ଦାନବ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିଲା। ଏହି ସମୟରେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତଯୁଗ୍ଯଃ ଶ୍ରାନ୍ତହଯୋ ମୃଗଲିପ୍ସୁଃ ପିପାସିତଃ। ସ ନାହୁଷଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣ ଉଦପାନଂ ଗତୋଦକମ୍
ଯୟାତିଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ଶିକାର ଚାହୁଁଥିଲେ ଓ ପିଆସି ଥିଲେ। ତାହା ସହିତ, ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଏକ ଶୁଖିଆ କୂଆ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାଜା ତାଂ ତତ୍ର କନ୍ଯାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ। ତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କନ୍ଯାମମରଵର୍ଣିନୀମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜଳୁଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବଲୋକର ଶୋଭା ଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ସେ ପଚାରିଲେ।