ନଦୀକୁଞ୍ଜେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ। ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।। 13
ନଦୀ କୁଞ୍ଜ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଗ୍ରାମ, ସହର, ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାମାନେରେ ମଧ୍ୟ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତର୍କଯା ସୁଵିନୂତଯା । ଵିଵିଧୈସ୍ତତ୍ପରୈଃ ସମ୍ଯଙ୍ଵିପୁଣୈସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞସଂମତୈଃ ।। 14
ସେମାନେ ରାଜା, ଭଲ ତର୍କ, ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ଅଥାଗ୍ରଜାନନ୍ତରଜୋ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଦୁଃଶାସନସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 15
ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ, ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟରେ ଲାଗିଥିବା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯେଷୁ ନଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ରାଜଂଶ୍ଚାରେଷୁ ମନୁଜାଧିପ। ତେ ଯାନ୍ତୁ ଦତ୍ତଦେଯା ଵୈ ଭୂଯସ୍ତାନ୍ପରିମାର୍ଗିତୁମ୍ ।। 16
ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଉପରେ ଆମେ ଭରସା କରୁଛୁ, ରାଜା, ସେମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଇ ଆଉ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଅ।
ଯଦାହ କର୍ଣୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵମେତଦଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ । ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଚରାଃ ସର୍ଵେ ମୃଗଯନ୍ତୁ ଯତସ୍ତତଃ ।। 17
କର୍ଣ୍ଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ସେହିପରି ସବୁ ଦେଖାଯାଉ; ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତଚର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଘ୍ରାଣୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶଵୋ ଵେଦୈରେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଚାରୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାମିତରେ ଜନାଃ ।। 18
ପଶୁମାନେ ନାକରେ ଦେଖନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଥୋକ୍ତାଶ୍ଚାରପୁରୁଷା ମୃଗଯନ୍ତୁ ପୁନଃପୁନଃ । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦେଶାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ ।। 19
ଯେଉଁ ଚାରମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ, ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତଦନ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ନ ହି ତେଷାଂ ଗତିର୍ଵାସଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଵୋପଲଭ୍ଯତେ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ଵା ନିଗୂଢାସ୍ତେ ପାରଂ ଵୋର୍ମିମତୋ ଗତାଃ ।। 20
ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ, ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କୌଣସି ସୂଚନା ମିଳୁନାହିଁ; ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ଅପାର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାଲୈର୍ଵାଽପି ମହାରଣ୍ଯେ ଭକ୍ଷିତାଃ ଶୂରମାନିନଃ। ଦ୍ଵୀପଂ ଵା ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗିରିଦୁର୍ଗଵନେଷ୍ଵପି ।। 21
ସମ୍ଭବତଃ, ସେମାନେ ନିଜ ଶୌର୍ୟର ଗର୍ବ କରି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବେ, କିମ୍ବା ଦୂର ଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବେ, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛନ୍ତି।
ହୀନଦର୍ପା ନିରାଶାସ୍ତେ ଭକ୍ଷିତା ଵାଽପି ରାକ୍ଷସୈଃ । ଅଥଵା ଵିଷମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନଷ୍ଟାଃ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ ।। 22
ଗର୍ବ ଓ ଆଶା ହରାଇ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବେ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବେ।
ତସ୍ମାନ୍ମାନସମଵ୍ଯଗ୍ରଂ କୃତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ। କୁରୁ କାର୍ଯଂ ମହୋତ୍ସାହଂ ମନ୍ଯସେ ଯନ୍ନରାଧିପ ।। 23
ତେଣୁ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ତାହା କର।
ଅଥାଽବ୍ରଵୀତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିଵାନ୍। ନ ତାଦୃଶା ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ନାପି ଯାନ୍ତି ପରାଭଵମ୍ ।। 1
ତାପରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ: ଏମିତି ଲୋକମାନେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶୂରାଶ୍ଚ କୃତଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧାଶ୍ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମନୁଵ୍ରତାଃ ।। 2
ସେମାନେ ଶୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା।
ନୀତିଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ଵଜ୍ଞଂ ପିତୃଵଚ୍ଚ ସମାହିତମ୍। ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଧୃତିଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାପଚାଯିନମ୍ ।। 3
ସେ ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ଧନର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ବାପାଙ୍କ ପରି ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଅନୁଵ୍ରତା ମହାତ୍ମାନୋ ଭ୍ରାତରୋ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ଅଜାତଶତ୍ରୁଂ ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ସର୍ଵଭ୍ରାତୄନନୁଵ୍ରତମ୍ ।। 4
ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ଭାଇମାନେ, ପ୍ରିୟ ଭାଇ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଭାଇଙ୍କୁ ଭଲପାଉଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ତଥାଵିଧେଯାନାଂ ନିଭୃତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । କିମର୍ଥଂ ନୀତିମାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଯୋ ନୈଷାଂ କରିଷ୍ଯତି ।। 5
ଏମିତି ମହାନ୍ ଓ ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ନୀତିଶୀଳ ଲୋକ କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିବେ ନାହିଁ?
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନାତ୍ପରୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ ନ ତାଵତ୍ସମଯୋ ଗତଃ। ନ ତେ ଵିନାଶମୃଚ୍ଛେଯୁରିତି ମେ ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ ।। 6
ତେଣୁ ଭଲ ଭାବେ ତଦନ୍ତ କର, ସମୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ଚୈଵ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତଚ୍ଚ କ୍ଷିପ୍ରମକାଲିକମ୍ । କ୍ରିଯତାଂ ସାଧୁ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାସଶ୍ଚୈଷାଂ ପ୍ରଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ।। 7
କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ଭାବିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଦେରି ନକରି ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍। ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ସେମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଦରକାର।
ଯଥା ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ଧୃତାତ୍ମନାମ୍ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିରୁପଲଭ୍ଯେତ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। 8
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଏମିତି ନୀତି ଗଢ଼ାଯାଉ।
ସର୍ଵୋପାଯୈର୍ଯତସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଯଥା ପଶ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ । ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯାଃ ଖଲୁ ଶୂରାସ୍ତେ ରକ୍ଷ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଚ ଦୈଵତୈଃ ।। 9
ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହାଫଳରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖିପାରିବ। ସେମାନେ ଶୂର ଓ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ମାନଵାନ୍ପାର୍ଥଃ ସତ୍ଯଵାନ୍ନୀତିମାଞ୍ଶୁଚିଃ । ତେଜୋରାଶିଭିରାପୂର୍ଣୋ ଦହେଦପି ଚ ଚକ୍ଷୁଷା ।। 10
ଅର୍ଜୁନ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ସତ୍ୟବାନ୍, ନୀତିଶୀଳ ଓ ପବିତ୍ର, ଶକ୍ତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନଜରରେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇପାରିବ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନଶ୍ଚ କ୍ରିଯତାଂ ଭୂଯଶ୍ଚ ମୃଗଯାମହେ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚାରକୈଃ ସିଦ୍ଧୈସ୍ତାପସୈର୍ନିପୁଣୈରପି ।। 11
ତେଣୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ, ଏବଂ ଆମେ ପୁନି ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚାର, ସିଦ୍ଧ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ସହିତ।
ଵିଵିଧୈସ୍ତତ୍ପରୈଃ ସମ୍ଯଙ୍ଵିର୍ଭୀକୈସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞସଂମତୈଃ । ଅନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ ।। 12
ବିଭିନ୍ନ ସମର୍ଥ, ସାହସୀ ଓ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଛଦ୍ମବେଶରେ ଘୁରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୋଜାଯିବେ, ହେ ରାଜା।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଧୀମାନ୍ଭାରତାନାଂ ପିତାମହଃ । ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଦେଶକାଲଜ୍ଞୋ ନୀତିମାଂଶ୍ଚ ମହାମତିଃ ।। 13
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ପିତାମହ, ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣିଥିବା, ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନୁପରତେ ଵାକ୍ଯେ ଆଚାର୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଅନନ୍ତରମୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ହେତ୍ଵର୍ଥସଂମିତମ୍ ।। 14
ମହାତ୍ମା ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ତାପରେ ଯୁକ୍ତି ଓ ଅର୍ଥରେ ଭିତ୍ତି କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ସମାଯୁକ୍ତାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମସଂହିତାମ୍। ପାଣ୍ଡଵେ ନିତ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରାଂ ଗିରଂ ଭୀଷ୍ମଃ ସମାଦଦେ ।। 15
ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଧର୍ମକୁ ଜଣା ୟୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥାରେ, ଭୀଷ୍ମ ଉପଦେଶ କଲେ।
ଅସତ୍ସୁ ଦୁର୍ଲଭାଂ ନିତ୍ଯଂ ସତାଂ ଚାଭିମତାଂ ସଦ। ଭୀଷ୍ମସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଵଦତ୍ତତ୍ର ଗିରଂ ସାଧୁଭିରର୍ଚିତାମ୍ ।। 16
ଅଧମମାନେ ଯେଉଁ କଥାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ସଦା ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ଭୀଷ୍ମ ସେହି କଥାକୁ ସମ୍ମାନିତ ଭାବେ ସେଠାରେ କହିଲେ।
ଯଥା ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଵାଦୀଦାଚାର୍ଯଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। ଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତୋପସଂପନ୍ନା ନାଶଂ ନାଯାନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ ।। 17
ଯେପରି ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଥିଲେ, 'ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଚରଣରେ ନିପୁଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବେ ନାଶ ପାଇବେ ନାହିଁ।'
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନାଃ ସାଧୁଵୃତ୍ତସମନ୍ଵିତାଃ। ଵୃଦ୍ଧାନୁଶାସନେ ଯତ୍ତାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଃ ।। 18
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସଦା ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯାହା ଶିଖାଇଛନ୍ତି ତାହାକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ନିରନ୍ତର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ସମଯଂ ସମଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ପାଲଯନ୍ତଃ ଶୁଭଵ୍ରତାଃ। ନ ଵିଷୀଦନ୍ତି ତେ ପାର୍ଥା ଉଦ୍ଵହନ୍ତଃ ସତାଂ ଧୁରମ୍ ।। 19
ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଜାଣନ୍ତି, ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେଇ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଭାର ବୋହିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।