ଅଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟଃ କାଲସ୍ତୁ ଗତୋ ଭୂଯିଷ୍ଠ ଏଵ ଚ। ତେଷାମଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଯାମସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ।। 3
ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଜଣା ଅବସ୍ଥାର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, କେବଳ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବାକି ଅଛି।
ଅପି ଵର୍ଷସ୍ଯ ଶେଷଂ ତେ ହ୍ଯତୀଯୁରିହ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନିଵୃତ୍ତସମଯାସ୍ତେ ହି ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାଃ ।। 4
ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠି ଏହି ବର୍ଷର ଶେଷ ସମୟ କଟାଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଅବଧି ଶେଷ ହୋଇଛି, କାରଣ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯାଶୀଵିଷୋପମାଃ । ଦୁଃଖାଦ୍ଭଵେଯୁଃ ସଂରବ୍ଧାଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି ତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। 5
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ସାପ ଭଳି, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ କୌରବମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଷ୍ଟ ହେବେ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତର୍କଯା ସୁପ୍ରଣୀତଯା। ନିପୁଣୈଶ୍ଚାରପୁରୁଷୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ଦକ୍ଷୈଃ ସୁସଂଵୃତୈଃ ।। 6
ଏହି ରାଜାମାନେ କୁସଳ ତର୍କ ଏବଂ ଚତୁର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଖୋଜିବା ଦରକାର।
ଅଜ୍ଞାତସମଯେ ଜ୍ଞାତାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରରୂପସମାଶ୍ରିତାଃ। ପ୍ରଵିଶେଯୁର୍ଜିତକ୍ରୋଧାସ୍ତାଵଦେଵ ପୁନର୍ଵନମ୍ ।। 7
ଯଦି ସେମାନେ ଅଜଣା ଅବସ୍ଥାରେ ଧରାପଡ଼ନ୍ତି, ଦୁଃଖ ସହି, ତେବେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି ଆଉଥରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଫେରିଯିବେ।
ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିଚିନ୍ଵଧ୍ଵଂ ଯଥା ଚାତ୍ଯନ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍। ରାଜ୍ଯଂ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ନିଃସପତ୍ନଂ ଚିରଂ ଭଵେତ୍ ।। 8
ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଜନ୍ତୁ, ଯାହାଉଁଠି ରାଜ୍ୟ ସଦା ଅଖଣ୍ଡ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ଶତ୍ରୁବିହୀନ ରହିପାରିବ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେଽତୀଵ ଦୁଃଖିନା। ତତଃ କର୍ଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁତମ୍ ।। 9
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଏତେ ପୁନର୍ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଅନ୍ଯେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭାରତ । ଶୀଘ୍ରଵୃତ୍ତା ନରା ଯୋଗ୍ଯା ନିପୁଣାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ ।। 10
ଏମାନେ ପୁଣି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତ; ଶୀଘ୍ର, ଯୋଗ୍ୟ, ଚତୁର ଓ ଗୁପ୍ତ ଚଳାଚଳ କରିପାରୁଥିବା ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ।
ଚରନ୍ତୁ ଦେଶାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାକୁଲାନ୍ । ତତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀଷୁ ରମ୍ଯାସୁ ସିଦ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପିଣଃ ।। 11
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଲୋକେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଘୁରନ୍ତୁ; ଆନନ୍ଦମୟ ସଭାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ପରିଵାହେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଵିଧେଷ୍ଵାକରେଷୁ ଚ। ଅନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ ।। 12
ପାନିଘାଟ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିରେ, ହେ ରାଜା, ଗୁପ୍ତ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୋଜିବା ଦରକାର।
ନଦୀକୁଞ୍ଜେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ। ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।। 13
ନଦୀ କୁଞ୍ଜ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଗ୍ରାମ, ସହର, ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାମାନେରେ ମଧ୍ୟ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତର୍କଯା ସୁଵିନୂତଯା । ଵିଵିଧୈସ୍ତତ୍ପରୈଃ ସମ୍ଯଙ୍ଵିପୁଣୈସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞସଂମତୈଃ ।। 14
ସେମାନେ ରାଜା, ଭଲ ତର୍କ, ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ଅଥାଗ୍ରଜାନନ୍ତରଜୋ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଦୁଃଶାସନସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 15
ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ, ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟରେ ଲାଗିଥିବା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯେଷୁ ନଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ରାଜଂଶ୍ଚାରେଷୁ ମନୁଜାଧିପ। ତେ ଯାନ୍ତୁ ଦତ୍ତଦେଯା ଵୈ ଭୂଯସ୍ତାନ୍ପରିମାର୍ଗିତୁମ୍ ।। 16
ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଉପରେ ଆମେ ଭରସା କରୁଛୁ, ରାଜା, ସେମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଇ ଆଉ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଅ।
ଯଦାହ କର୍ଣୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵମେତଦଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ । ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଚରାଃ ସର୍ଵେ ମୃଗଯନ୍ତୁ ଯତସ୍ତତଃ ।। 17
କର୍ଣ୍ଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ସେହିପରି ସବୁ ଦେଖାଯାଉ; ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତଚର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଘ୍ରାଣୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶଵୋ ଵେଦୈରେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଚାରୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାମିତରେ ଜନାଃ ।। 18
ପଶୁମାନେ ନାକରେ ଦେଖନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଥୋକ୍ତାଶ୍ଚାରପୁରୁଷା ମୃଗଯନ୍ତୁ ପୁନଃପୁନଃ । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦେଶାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ ।। 19
ଯେଉଁ ଚାରମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ, ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତଦନ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ନ ହି ତେଷାଂ ଗତିର୍ଵାସଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଵୋପଲଭ୍ଯତେ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ଵା ନିଗୂଢାସ୍ତେ ପାରଂ ଵୋର୍ମିମତୋ ଗତାଃ ।। 20
ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ, ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କୌଣସି ସୂଚନା ମିଳୁନାହିଁ; ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ଅପାର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାଲୈର୍ଵାଽପି ମହାରଣ୍ଯେ ଭକ୍ଷିତାଃ ଶୂରମାନିନଃ। ଦ୍ଵୀପଂ ଵା ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗିରିଦୁର୍ଗଵନେଷ୍ଵପି ।। 21
ସମ୍ଭବତଃ, ସେମାନେ ନିଜ ଶୌର୍ୟର ଗର୍ବ କରି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବେ, କିମ୍ବା ଦୂର ଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବେ, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛନ୍ତି।
ହୀନଦର୍ପା ନିରାଶାସ୍ତେ ଭକ୍ଷିତା ଵାଽପି ରାକ୍ଷସୈଃ । ଅଥଵା ଵିଷମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନଷ୍ଟାଃ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ ।। 22
ଗର୍ବ ଓ ଆଶା ହରାଇ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବେ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବେ।
ତସ୍ମାନ୍ମାନସମଵ୍ଯଗ୍ରଂ କୃତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ। କୁରୁ କାର୍ଯଂ ମହୋତ୍ସାହଂ ମନ୍ଯସେ ଯନ୍ନରାଧିପ ।। 23
ତେଣୁ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ତାହା କର।
ଅଥାଽବ୍ରଵୀତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିଵାନ୍। ନ ତାଦୃଶା ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ନାପି ଯାନ୍ତି ପରାଭଵମ୍ ।। 1
ତାପରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ: ଏମିତି ଲୋକମାନେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶୂରାଶ୍ଚ କୃତଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧାଶ୍ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମନୁଵ୍ରତାଃ ।। 2
ସେମାନେ ଶୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା।
ନୀତିଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ଵଜ୍ଞଂ ପିତୃଵଚ୍ଚ ସମାହିତମ୍। ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଧୃତିଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାପଚାଯିନମ୍ ।। 3
ସେ ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ଧନର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ବାପାଙ୍କ ପରି ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଅନୁଵ୍ରତା ମହାତ୍ମାନୋ ଭ୍ରାତରୋ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ଅଜାତଶତ୍ରୁଂ ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ସର୍ଵଭ୍ରାତୄନନୁଵ୍ରତମ୍ ।। 4
ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ଭାଇମାନେ, ପ୍ରିୟ ଭାଇ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଭାଇଙ୍କୁ ଭଲପାଉଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ତଥାଵିଧେଯାନାଂ ନିଭୃତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । କିମର୍ଥଂ ନୀତିମାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଯୋ ନୈଷାଂ କରିଷ୍ଯତି ।। 5
ଏମିତି ମହାନ୍ ଓ ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ନୀତିଶୀଳ ଲୋକ କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିବେ ନାହିଁ?
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନାତ୍ପରୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ ନ ତାଵତ୍ସମଯୋ ଗତଃ। ନ ତେ ଵିନାଶମୃଚ୍ଛେଯୁରିତି ମେ ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ ।। 6
ତେଣୁ ଭଲ ଭାବେ ତଦନ୍ତ କର, ସମୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ଚୈଵ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତଚ୍ଚ କ୍ଷିପ୍ରମକାଲିକମ୍ । କ୍ରିଯତାଂ ସାଧୁ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାସଶ୍ଚୈଷାଂ ପ୍ରଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ।। 7
କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ଭାବିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଦେରି ନକରି ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍। ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ସେମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଦରକାର।
ଯଥା ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ଧୃତାତ୍ମନାମ୍ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିରୁପଲଭ୍ଯେତ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। 8
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଏମିତି ନୀତି ଗଢ଼ାଯାଉ।
ସର୍ଵୋପାଯୈର୍ଯତସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଯଥା ପଶ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ । ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯାଃ ଖଲୁ ଶୂରାସ୍ତେ ରକ୍ଷ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଚ ଦୈଵତୈଃ ।। 9
ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହାଫଳରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖିପାରିବ। ସେମାନେ ଶୂର ଓ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।