ପ୍ରଜାରକ୍ଷଣଦକ୍ଷଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଗ୍ରହଣଶକ୍ତିମାନ୍। ଵିଜିତାରିର୍ମହାଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଚଣ୍ଡୋ ମାନତତ୍ପରଃ ।। 30
ସେ ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ ଧରିବାରେ ସମର୍ଥ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମାନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିବା।
ନରନାରୀମନୋହ୍ଲାଦୀ ଧୀରୋ ଵାଗ୍ମୀ ରଣପ୍ରିଯଃ। ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଽର୍ଥକାମାନାଂ ଭାଜନଂ ମନୁଜୋତ୍ତମଃ ।। 31
ସେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛାର ଯୋଗ୍ୟ ଭାଗୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ହତୋ ନିଶି ଗନ୍ଧୈର୍ଵଃ ସ୍ତ୍ରୀନିମିତ୍ତଂ ନରାଧିପ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନିଶୀଥେ ସହ ସୋଦରୈଃ । ସୁହୃଦଶ୍ଚାସ୍ଯ ନିହତା ଯୋଧାଶ୍ଚ ପ୍ରହରୈର୍ହତାଃ ।। 32
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଏକ ଜଣା ନାରୀ ପାଇଁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ମାରାଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ମହିଷୀ କାଚିଦସ୍ତି ନିତମ୍ବିନୀ। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ନାମ ତାଂ ଦୃପ୍ତୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମାଽକାମଯଦ୍ବଲୀ ।। 33
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ନାମ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଆକୃତି ଆକର୍ଷଣୀୟ; ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମନ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୁତମସ୍ମାଭିର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ନିହତୋ ନିଶି ।। 34
ଏଭଳି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।
ବାନ୍ଧଵୈର୍ବହୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ କୀଚକୋ ନିହତୋ ଯତଃ। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵେଷଣଂ ପ୍ରତି। ଚାରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵତଶ୍ଚର୍ତୁଂ ପ୍ରେଷଯେତି ମତିର୍ହି ନଃ ।। 35
କୀଚକ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ମାରାଯାଇଥିବାରୁ, ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଆମର ମତ ହେଉଛି ସମସ୍ତଠାରେ ଗୁପ୍ତଚର ପଠାଯିବା।
ନିହତୋ ନିଶି ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ଏତାଵଚ୍ଛ୍ରୁତମସ୍ମାଭିର୍ଭଦ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ନରାଧିପ ।। 36
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାତିରେ ମାରାଯାଇଛନ୍ତି; ଏତିକି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ, ହେ ରାଜା।
ପ୍ରିଯମେତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଚ ପରାଭଵମ୍ । କୃତକୃତ୍ଯଶ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍ ।। 37
ଏହି ଖୁସି ଖବର ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ପରାଜୟ ଶୁଣି, ହେ କୌରବ, ଆପଣଙ୍କ କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ ଏବଂ ପରେ କଣ କରିବେ ତାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରନ୍ତୁ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ଵଚସ୍ତଦା। ଚିରମନ୍ତର୍ମନା ଭୂତ୍ଵା ଇଦମାହ ସଭାସଦଃ ।। 1
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ସଭାସଦଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅଶକ୍ଯଂ ଖଲୁ କାର୍ଯସ୍ଯ ଗତିଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ହି ତତ୍ଵତଃ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେ ପରୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ କ୍ଵନୁ ସ୍ଯୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଗତାଃ ।। 2
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଗତିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିବା ଅସମ୍ଭବ। ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଖୋଜନ୍ତୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ।
ଅଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟଃ କାଲସ୍ତୁ ଗତୋ ଭୂଯିଷ୍ଠ ଏଵ ଚ। ତେଷାମଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଯାମସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ।। 3
ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଜଣା ଅବସ୍ଥାର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, କେବଳ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବାକି ଅଛି।
ଅପି ଵର୍ଷସ୍ଯ ଶେଷଂ ତେ ହ୍ଯତୀଯୁରିହ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନିଵୃତ୍ତସମଯାସ୍ତେ ହି ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାଃ ।। 4
ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠି ଏହି ବର୍ଷର ଶେଷ ସମୟ କଟାଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଅବଧି ଶେଷ ହୋଇଛି, କାରଣ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯାଶୀଵିଷୋପମାଃ । ଦୁଃଖାଦ୍ଭଵେଯୁଃ ସଂରବ୍ଧାଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି ତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। 5
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ସାପ ଭଳି, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ କୌରବମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଷ୍ଟ ହେବେ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତର୍କଯା ସୁପ୍ରଣୀତଯା। ନିପୁଣୈଶ୍ଚାରପୁରୁଷୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ଦକ୍ଷୈଃ ସୁସଂଵୃତୈଃ ।। 6
ଏହି ରାଜାମାନେ କୁସଳ ତର୍କ ଏବଂ ଚତୁର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଖୋଜିବା ଦରକାର।
ଅଜ୍ଞାତସମଯେ ଜ୍ଞାତାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରରୂପସମାଶ୍ରିତାଃ। ପ୍ରଵିଶେଯୁର୍ଜିତକ୍ରୋଧାସ୍ତାଵଦେଵ ପୁନର୍ଵନମ୍ ।। 7
ଯଦି ସେମାନେ ଅଜଣା ଅବସ୍ଥାରେ ଧରାପଡ଼ନ୍ତି, ଦୁଃଖ ସହି, ତେବେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି ଆଉଥରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଫେରିଯିବେ।
ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିଚିନ୍ଵଧ୍ଵଂ ଯଥା ଚାତ୍ଯନ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍। ରାଜ୍ଯଂ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ନିଃସପତ୍ନଂ ଚିରଂ ଭଵେତ୍ ।। 8
ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଜନ୍ତୁ, ଯାହାଉଁଠି ରାଜ୍ୟ ସଦା ଅଖଣ୍ଡ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ଶତ୍ରୁବିହୀନ ରହିପାରିବ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେଽତୀଵ ଦୁଃଖିନା। ତତଃ କର୍ଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁତମ୍ ।। 9
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଏତେ ପୁନର୍ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଅନ୍ଯେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭାରତ । ଶୀଘ୍ରଵୃତ୍ତା ନରା ଯୋଗ୍ଯା ନିପୁଣାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ ।। 10
ଏମାନେ ପୁଣି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତ; ଶୀଘ୍ର, ଯୋଗ୍ୟ, ଚତୁର ଓ ଗୁପ୍ତ ଚଳାଚଳ କରିପାରୁଥିବା ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ।
ଚରନ୍ତୁ ଦେଶାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାକୁଲାନ୍ । ତତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀଷୁ ରମ୍ଯାସୁ ସିଦ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପିଣଃ ।। 11
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଲୋକେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଘୁରନ୍ତୁ; ଆନନ୍ଦମୟ ସଭାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ପରିଵାହେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଵିଧେଷ୍ଵାକରେଷୁ ଚ। ଅନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଛନ୍ନଚାରିଣଃ ।। 12
ପାନିଘାଟ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିରେ, ହେ ରାଜା, ଗୁପ୍ତ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୋଜିବା ଦରକାର।
ନଦୀକୁଞ୍ଜେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ। ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।। 13
ନଦୀ କୁଞ୍ଜ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଗ୍ରାମ, ସହର, ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାମାନେରେ ମଧ୍ୟ।
ଵିଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତର୍କଯା ସୁଵିନୂତଯା । ଵିଵିଧୈସ୍ତତ୍ପରୈଃ ସମ୍ଯଙ୍ଵିପୁଣୈସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞସଂମତୈଃ ।। 14
ସେମାନେ ରାଜା, ଭଲ ତର୍କ, ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ଅଥାଗ୍ରଜାନନ୍ତରଜୋ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଦୁଃଶାସନସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 15
ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ, ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟରେ ଲାଗିଥିବା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯେଷୁ ନଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ରାଜଂଶ୍ଚାରେଷୁ ମନୁଜାଧିପ। ତେ ଯାନ୍ତୁ ଦତ୍ତଦେଯା ଵୈ ଭୂଯସ୍ତାନ୍ପରିମାର୍ଗିତୁମ୍ ।। 16
ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଉପରେ ଆମେ ଭରସା କରୁଛୁ, ରାଜା, ସେମାନେ ଯିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଇ ଆଉ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଅ।
ଯଦାହ କର୍ଣୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵମେତଦଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ । ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଚରାଃ ସର୍ଵେ ମୃଗଯନ୍ତୁ ଯତସ୍ତତଃ ।। 17
କର୍ଣ୍ଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ସେହିପରି ସବୁ ଦେଖାଯାଉ; ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତଚର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଘ୍ରାଣୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶଵୋ ଵେଦୈରେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଚାରୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାମିତରେ ଜନାଃ ।। 18
ପଶୁମାନେ ନାକରେ ଦେଖନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଥୋକ୍ତାଶ୍ଚାରପୁରୁଷା ମୃଗଯନ୍ତୁ ପୁନଃପୁନଃ । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦେଶାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ ।। 19
ଯେଉଁ ଚାରମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ, ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତଦନ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ନ ହି ତେଷାଂ ଗତିର୍ଵାସଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଵୋପଲଭ୍ଯତେ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ଵା ନିଗୂଢାସ୍ତେ ପାରଂ ଵୋର୍ମିମତୋ ଗତାଃ ।। 20
ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ, ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କୌଣସି ସୂଚନା ମିଳୁନାହିଁ; ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ଅପାର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାଲୈର୍ଵାଽପି ମହାରଣ୍ଯେ ଭକ୍ଷିତାଃ ଶୂରମାନିନଃ। ଦ୍ଵୀପଂ ଵା ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗିରିଦୁର୍ଗଵନେଷ୍ଵପି ।। 21
ସମ୍ଭବତଃ, ସେମାନେ ନିଜ ଶୌର୍ୟର ଗର୍ବ କରି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବେ, କିମ୍ବା ଦୂର ଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବେ, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛନ୍ତି।
ହୀନଦର୍ପା ନିରାଶାସ୍ତେ ଭକ୍ଷିତା ଵାଽପି ରାକ୍ଷସୈଃ । ଅଥଵା ଵିଷମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନଷ୍ଟାଃ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ ।। 22
ଗର୍ବ ଓ ଆଶା ହରାଇ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବେ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବେ।