ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵା ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ରାଜ୍ଞେ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ତ୍ରିଂଶଦ୍ରାତ୍ରିମିମାଂ ଭୀରୁଃ କୃତକୃତ୍ଯା ନିଵାସଯେ ।। 47
ଏପରି କହି, ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ: 'ଏହି ଭୟଭୀତ ମହିଳା, ଯାହାର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ସେ ତିରିଶ ରାତି ରୁହନ୍ତୁ।'
କୀଚକେ ତୁ ହତେ ରାଜା ଵିରାଟଃ ପରଵୀରହା। ଶୋକମାହାରଯତ୍ତୀଵ୍ରଂ ସାମାତ୍ଯଃ ସପୁରୋହିତଃ ।। 1
କୀଚକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ରାଜା ଭିରାଟ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ।
କୀଚକସ୍ଯ ଵଧଂ ଘୋରଂ ସାନୁଜସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ଅତ୍ଯାହିତଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ ।। 2
କୀଚକ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଜନପଦେ ଜଜଲ୍ପୁଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ଵୀର୍ଯଵାନ୍ଦଯିତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଦର୍ପୋତ୍ସିକ୍ତଶ୍ଚ କୀଚକଃ ।। 3
ସେହି ସହର ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମସ୍ତେ କହୁଥିଲେ: କୀଚକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ଓ ଅଭିମାନୀ।
ସାଂପରାଯେ ପରିକ୍ରୁଷ୍ଟୋ ବଲଵାନ୍ଦୁର୍ଜଯୋ ରଣେ। ଆସୀତ୍ପ୍ରହର୍ତା ଶତ୍ରୂଣାଂ ଦାରଦର୍ଶୀ ଚ ଦୁର୍ମତିଃ । ସ ହତଃ କିଲ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକାରଣାନ୍ନିଶି ।। 4
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଡାକାଯାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଜୟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ, ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ନାରୀମାନେ ପଛରେ ଲାଗୁଥିଲେ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କାରଣରେ, ରାତିରେ ମାରାଗଲେ।
ଇତ୍ଯଜଲ୍ପନ୍ମହାରାଜ କୀଚକସ୍ଯ ଵିନାଶନମ୍ । ଦେଶେଦେଶେ ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିସ୍ମିତଃ କୀଚକେ ହତେ ।। 5
ଏଭଳି ଭାବରେ, ମହାରାଜ, ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ କୀଚକଙ୍କର ନାଶ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥ ଵୈଃ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତା ଯେ ବହିଶ୍ଚରାଃ । ମୃଗଯିତ୍ଵା ବହୂନ୍ଦେଶାନ୍ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ ।। 6
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ବହୁ ଅଞ୍ଚଳ, ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଖୋଜିଲେ।
ସଂଵିଧାଯ ଯଥାଽଽଦିଷ୍ଟଂ ଯଥାଦେଶଂ ପ୍ରଦର୍ଶକାଃ । କୃତସଂକେତନାଃ ସର୍ଵେ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ପୁରଂ ତତଃ ।। 7
ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେପରି ଉପାୟ କରି, ସମସ୍ତ ଖବରଦାରମାନେ ନିଜ କାମ ସାରି ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମରିନ୍ଦମମ୍। ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ କୌରଵ୍ଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜମ୍ ।। 8
ସେମାନେ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶତ୍ରୁନିବାରକ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କୌରବ ରାଜା ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ।
ଦ୍ରୋଣକର୍ଣକୃପୈଃ ସାର୍ଧଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା। ସଂଗତଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ତ୍ରିଗର୍ତୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ ।। 9
ଡ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, କୃପା ଓ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ମହାରଥୀମାନେ ମିଶିଥିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୂମୌ ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଜଯାଶିଷା। ଆସୀନଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶେ କାଞ୍ଚନେ ପରମାସନେ ।। 10
ମଣ୍ଡିଆ ନମସ୍କାର କରି, ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନାରେ ତିଆରି ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଉପାସ୍ଯମାନଂ ସଚିଵୈର୍ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵମ୍ । ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିର୍ଗାଯକୈଃ ସାର୍ଧଂ କଵିଭିଃ ସ୍ତୁତିପାଠକୈଃ ।। 11
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ମରୁତମାନେ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ଗାୟକ ଓ କବିମାନେ ସ୍ତୁତି ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ଅନେକୈରପି ରାଜନ୍ଯୈଃ ସେଵିତଂ ସପରିଚ୍ଛଦୈଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ଆସୀନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍ ।। 12
ଅନେକ ରାଜା ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ସେମାନେ କହିଲେ।
କୃତୋଽସ୍ମାଭିଃ ପରୋ ଯତ୍ନସ୍ତେଷାମନ୍ଵେଷଣେ ସଦା । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମିନ୍ମହତି କାନନେ ।। 13
ମନୁଷ୍ୟମଣି, ଆମେ ସବୁ ସମୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେଇ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କରିଛୁ।
ନିର୍ଜନେ ଵ୍ଯାଲସଂକୀର୍ଣେ ନାନାଭ୍ରମରସଂକୁଲେ । ଲତାପ୍ରତାନଗହନେ ନାନାଗୁଲ୍ମସମାଵୃତେ ।। 14
ଏକାକୀ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁମକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ।
ନ ଚ ଵିଦ୍ମୋ ଗତା ଯେନ ପାର୍ଥାଃ ସୁଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ । ମାର୍ଗମାଣାଃ ପଦନ୍ଯାସମାଶ୍ରମେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ।। 15
କିନ୍ତୁ ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ କେଉଁଠି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଓ ବନରେ ଖୋଜିଲେ।
ଗିରିକୂଟେଷୁ ତୁଙ୍ଗେଷୁ ନାନାଜନପଦେଷୁ ଚ। ଜନାକୀର୍ଣେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଚତ୍ଵରେଷୁ ପୁରେଷୁ ଚ ।। 16
ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଲୋକେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନ, ଚଉକ ଓ ସହରରେ।
ନରେନ୍ଦ୍ର ସହସା ନଷ୍ଟାନ୍ନୈଵ ଵିଦ୍ମ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଅତ୍ଯନ୍ତାଦର୍ଶନାନ୍ନଷ୍ଟା ଭଦ୍ରଂ ତୁଭ୍ଯଂ ନରର୍ଷଭ ।। 17
ନରେଶ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ହଠାତ୍ ହରାଇଗଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ; ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ତେଣୁ ହରାଇଗଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।
ଗିରୀଣାଂ କୂଟକୁଞ୍ଜେଷୁ କନ୍ଦରୋଦରସାନୁଷୁ। ନଦୀପ୍ରସ୍ରଵଣେଷ୍ଵେଵ ହ୍ରଦେଷୁ ଚ ସରସ୍ସୁ ଚ।। 18
ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଖାଦରେ, ଢାଳ ଓ ନଦୀ ଉତ୍ସରେ, ହ୍ରଦ ଓ ଝିଲିକରେ।
ଗହ୍ଵରେଷୁ ଚ ଦୁର୍ଗେଷୁ ଗ୍ରାମେଷୂ ପଵନେଷୁ ଚ। ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ଗତିସ୍ତେଷାଂ ମୃଗ୍ଯତେଽସ୍ମାଭିରେଵ ଚ ।। ଗଜଵ୍ଯାଘ୍ରସମୀପେଷୁ ସିଂହାନ୍ତେ ଶରଭାନ୍ତରେ ।। 19
ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ, ଗ୍ରାମ ଓ ଖୋଲା ଜାଗାରେ, ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଆମେ ନିଜେ ଖୋଜୁଛୁ—ହାତୀ, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ଶରଭ ମଧ୍ୟରେ।
ଵତ୍ମନ୍ଯନ୍ଵିଚ୍ଛମାନାସ୍ତୁ ରଥାନାଂ ରଥିସତ୍ତମ। କଂଚିତ୍କାଲଂ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ସୂତାନନୁଗତା ଵଯମ୍ ।। 20
ରଥମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ପଛରେ ଆମେ କିଛି ସମୟ ଚଲିଥିଲୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା।
ମୃଗଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିଦିତାର୍ଥାଶ୍ଚ ତତ୍ଵତଃ। ପ୍ରାପ୍ତା ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ସୂତା ଵିନା ପାର୍ଥୈଃ ପରଂତପ ।। 21
ଠିକ୍ ଭାବେ ଖୋଜି ଏବଂ ସତ୍ୟ ଜାଣିବା ପରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ସୂତମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିନା ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ ତତ୍ର କୃଷ୍ଣା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାଵ୍ରତାଃ। ନରଦେଵ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ନ ଚ ଵିଦ୍ମାତ୍ର ପାଣ୍ଡଵାନ୍ ।। 22
ସେଠାରେ, ହେ ରାଜା, ନ କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ, ନ ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଥିଲେ; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣିନାହୁଁ।
ନିର୍ଵୃତୋ ଭଵ ନଷ୍ଟାସ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ପରଂତପ । ସର୍ଵଥୈଵ ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ତେ ନମସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ ।। 23
ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିବେ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ, ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିବେ ନାହିଁ; ଆମର ପ୍ରଣାମ ନିଅନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵା ଚ ପୃଥିଵୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସଶୈଲଵନକାନନା । ସରାଷ୍ଟ୍ରନଗରଗ୍ରାମା ପତ୍ତନୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତା । ଅନ୍ଵେଷିତା ଚ ସର୍ଵତ୍ର ନ ଚ ପଶ୍ଯାମା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ ।। 24
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଅରଣ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ, ସହର, ଗ୍ରାମ ଏବଂ ପଟଣା ସବୁଠି ଖୋଜାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୁହାଯାଉଥିବାଠାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲୁନାହିଁ।
ପୁନଃ ଶାଧି ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଅନ୍ଵେଷଣେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଭୂଯଃ କିଂ କରଵାମହେ ।। 25
ଏବେ ଆମକୁ ପୁନି ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍?
ଇମାଂ ଚ ନଃ ପ୍ରିଯାଂ ଵୀର ଵାଚଂ ଭଦ୍ରଵତୀଂ ଶୃଣୁ ।। 26
ଏବେ, ହେ ବୀର, ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯେନ ତ୍ରିଗର୍ତା ନିହତା ବଲେନ ବହୁଶୋ ନୃପ। ସୂତେନ ରାଜ୍ଞୋ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ କୀଚକେନ ବଲୀଯସା। ସ ହତଃ ପତିତଃ ଶେତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ନିଶି ଭାରତ ।। 27
ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ପୁନିପୁନି ହାରିଥିଲେ, ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କର ସୂତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୀଚକ, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ମାରାଯାଇ ଚିତାରେ ପଡ଼ିଛି, ହେ ଭାରତ।
ସ୍ଯାଲୋ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ସେନାପତିରୁଦାରଧୀଃ। ସୁଦେଷ୍ଣାଯାନୁଜଃ କ୍ରୂରଃ ଶୂରୋ ଵୀରୋ ଗତଵ୍ଯଥଃ ।। 28
ସେ ଥିଲେ ବିରାଟଙ୍କର ଶ୍ଵାଶୁର, ସେନାପତି, ଉଦାରମନ, ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ, କଠୋର, ସାହସୀ, ନିର୍ଭୟ।
ଉତ୍ସାହଵାନ୍ମହାଵୀର୍ଯୋ ନୀତିମାନ୍ବଲଵାନପି । ଯୁଦ୍ଧଜ୍ଞୋ ରିପୁଵୀର୍ଯଘ୍ନଃକ ସିଂହତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।। 29
ସେ ଉତ୍ସାହୀ, ବଡ଼ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଚତୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ସିଂହ ପରି ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ।