ଗୁରୋରୁଷ୍ଯ ସକାଶେ ତୁ ଦଶ ଵର୍ଷଶତାନି ସଃ। ଅନୁଜ୍ଞାତଃ କଚୋ ଗନ୍ତୁମିଯେଷ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିକଟରେ ଶତବର୍ଷ ରହି, ଅନୁମତି ପାଇ, କଚ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସମାଵୃତଵ୍ରତଂ ତଂ ତୁ ଵିସୃଷ୍ଟଂ ଗୁରୁଣା କଚମ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ତ୍ରିଦଶାଵାସଂ ଦେଵଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, କଚ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋଷେରଙ୍ଗିରସଃ ପୌତ୍ର ଵୃତ୍ତେନାଭିଜନେନ ଚ। ଭ୍ରାଜସେ ଵିଦ୍ଯଯା ଚୈଵ ତପସା ଚ ଦମେନ ଚ
ଋଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ନାତି, ଆଚରଣ, ବଂଶ, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ସଂଯମରେ ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଋଷିର୍ଯଥାଙ୍ଗିରା ମାନ୍ଯଃ ପିତୁର୍ମମ ମହାଯଶାଃ। ତଥା ପ୍ରାନ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମମ ଭୂଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଯେପରି ଅଙ୍ଗିରା, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପିତା, ସମ୍ମାନିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେପରି ମୋ ପିତା ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଜାନୀହି ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତପୋଧନ। ଵ୍ରତସ୍ଥେ ନିଯମୋପେତେ ଯଥା ଵର୍ତାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯି
ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୋ କଥା ବୁଝ; ଯେପରି ମୁଁ ତୁମୋଁପାଇଁ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେପରି।
ସ ସମାଵୃତଵିଦ୍ଯୋ ମାଂ ଭକ୍ତାଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି। ଗୃହାଣ ପାଣିଂ ଵିଧିଵନ୍ମମ ମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍।। କଚ ଉଵାଚ
ତୁମେ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରେମିକା; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ମୋ ହାତ ଧର।
ପୂଜ୍ଯୋ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଯଥା ତଵ ପିତା ମମ। ତଥା ତ୍ଵମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ପୂଜନୀଯତରା ମମ
ଯେପରି ତୁମ ପିତା ତୁମ ପାଖରେ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ସେପରି ତୁମେ, ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗବତୀ, ମୋ ପାଖରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ପ୍ରିଯତରା ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵଂ ଭତ୍ରେ ଧର୍ମତଃ ପୂଜ୍ଯା ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ ସଦା ମମ
ଭୃଗୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ତୁମେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ ହେବାରୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋ ପାଖରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ।
ଯଥା ମମ ଗୁରୁର୍ନିତ୍ଯଂ ମାନ୍ଯଃ ଶୁକ୍ରଃ ପିତା ତଵ। ଦେଵଯାନି ତଥୈଵ ତ୍ଵଂ ନୈଵଂ ମାଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଯେପରି ମୋ ଗୁରୁ ଶୁକ୍ର, ତୁମ ପିତା, ସଦା ମୋ ପାଖରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦେବୟାନୀ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ; ଏଭଳି କଥା ମୋତେ କହିବାଠାରୁ ରହ।
ଗୁରୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈ ନ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ମେ ପିତୁଃ। ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ମମାପି ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଝିଅ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟର ପୁଅ; ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।
ଅସୁରୈର୍ହନ୍ଯମାନେ ଚ କଚ ତ୍ଵଯି ପୁନଃପୁନଃ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ଯା ପ୍ରୀତିସ୍ତାଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ସ୍ମରସ୍ଵ ମେ
ଯେବେ ଅସୁରମାନେ ପୁନିପୁନି ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେ ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଯେ ପ୍ରେମ ଥିଲା, ସେଥିରେ ମନ ଦେଖ।
ସୌହାର୍ଦେ ଚାନୁରାଗେ ଚ ଵେତ୍ଥ ମେ ଭକ୍ତିମୁତ୍ତମାମ୍। ନ ମାମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଭକ୍ତାମନାଗସମ୍
ମୋ ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଜାଣ; ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭକ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନିଯୋଜ୍ଯେ ନିଯୋକ୍ତୁଂ ମାଂ ଦେଵଯାନି ନ ଚାର୍ହସି। ପ୍ରସୀଦ ସୁଭ୍ରୁ ତ୍ଵଂ ମହ୍ଯଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁତରା ଶୁଭେ
ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ କାମ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଥିରେ ଆଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର, ଶୁଭ୍ର ଭୃକୁଟି ଥିବା ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଗରିମା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଶୁଭେ।
ଯତ୍ରୋଷିତଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତ୍ଵଯା ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନେ। ତତ୍ରାହମୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ କୁକ୍ଷୌ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଭାମିନି
ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିଥିଲ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରହିଛି, କାବ୍ୟଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଭଦ୍ରା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ।
ଭଗିନୀ ଧର୍ମତୋ ମେ ତ୍ଵଂ ମୈଵଂ ଵୋଚଃ ସୁମଧ୍ଯମେ। ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ ନ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଦ୍ଯତେ ମମ
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ମୋର ଭଉଣୀ, ଶୁଭ୍ର ମଧ୍ୟଭାଗ ଥିବା ଦେବୟାନୀ, ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଭଲରେ ରହିଥିଲି, ଭଦ୍ରେ, ମୋର କୌଣସି ରାଗ ନାହିଁ।
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଶିଵମାଶଂସ ମେ ପଥି। ଅଵିରୋଧେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋଽସ୍ମି କଥାନ୍ତରେ। ଅପ୍ରମତ୍ତୋତ୍ଥିତା ନିତ୍ଯମାରାଧଯ ଗୁରୁଂ ମମ
ମୁଁ ତୁମ ସହ ଦେଖା କରି ଚାଲିଯିବି, ମୋ ପଥରେ ଭଲ ହେବାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କର। ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ, ଆଉ କଥା ହେବାବେଳେ ମୋତେ ମନେ ପକାଇବ। ସଦା ସଚେତନ ହୋଇ ଉଠି, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କର।
ଯଦି ମାଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥେ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯସି ଯାଚିତଃ। ତତଃ କଚ ନ ତେ ଵିଦ୍ଯା ସିଦ୍ଧିମେଷା ଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି ଧର୍ମ ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କର, ତେବେ, କଚ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମ ପାଖରେ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ।
ଗୁରୁପୁତ୍ରୀତି କୃତ୍ଵାଽହଂ ପ୍ରତ୍ଯାଚକ୍ଷେ ନ ଦୋଷତଃ। ଗୁରୁଣା ଚାନନୁଜ୍ଞାତଃ କାମମେଵଂ ଶପସ୍ଵ ମାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ ଭାବି ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛି, ଏହା କୌଣସି ଦୋଷ ନୁହେଁ; ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦେଇନଥିଲେ। ତେଣୁ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ମୋତେ ଶାପ ଦିଅ।
ଆର୍ଷଂ ଧର୍ମଂ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ଦେଵଯାନି ଯଥା ତ୍ଵଯା। ଶପ୍ତୋ ହ୍ଯନର୍ହଃ ଶାପସ୍ଯ କାମତୋଽଦ୍ଯ ନ ଧର୍ମତଃ
ମୁଁ ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଛି, ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଆଜି ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଶାପ ଦେଲ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତ୍ଯା ଯଃ କାମୋ ନ ତଥା ସ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଋଷିପୁତ୍ରୋ ନ ତେ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାତୁ ପାଣିଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ତୁମ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେପରି ହେବ ନାହିଁ; କୌଣସି ଋଷିପୁତ୍ର ତୁମ ହାତ ଧରି ବିବାହ କରିବ ନାହିଁ।
ଫଲିଷ୍ଯତି ନ ତେ ଵିଦ୍ଯା ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମାତ୍ଥ ତତ୍ତଥା। ଅଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ତୁ ଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଫଲିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ କହିଛ, ତୁମ ଜ୍ଞାନ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାହାକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖେଇବି, ସେଠାରେ ଏହା ସଫଳ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵଯାନୀଂ କଚସ୍ତଦା। ତ୍ରିଦଶେଶାଲଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି କହି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କଚ ତୁରନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ। ବୃହସ୍ପତିଂ ସଭାଜ୍ଯେଦଂ କଚଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହ କଚଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯାସ୍ମଦ୍ଧିତଂ କର୍ମ କୃତଂ ଵୈ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍। ନ ତେ ଯଶଃ ପ୍ରଣଶିତା ଭାଗଭାକ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରିଛ, ଏହାରେ ତୁମର କୀର୍ତି କ୍ଷୟ ହେବ ନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଅଂଶର ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।
କୃତଵିଦ୍ଯେ କଚେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହୃଷ୍ଟରୂପା ଦିଵୌକସଃ। କଚାଦଧୀତ୍ଯ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କୃତାର୍ଥା ଭରତର୍ଷଭ
କଚ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରି ଆସିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; କଚଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖି, ସେମାନେ ସଫଳ ହେଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗମ୍ଯ ଶତକ୍ରତୁମଥାବ୍ରୁଵନ୍। କାଲସ୍ତେ ଵିକ୍ରମସ୍ଯାଦ୍ଯ ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ପୁରନ୍ଦର
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହୋଇ, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ସମୟ ତୁମ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇବାର; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର, ପୁରନ୍ଦର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସହିତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମଘଵାଂସ୍ତଦା। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଚକ୍ରାମ ସୋଽପଶ୍ଯତ ଵନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ, ମଘବାନ୍ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୀନାଂ ତୁ କନ୍ଯାନାଂ ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥୋପମେ। ଵାଯୁଭୂତଃ ସ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଵ୍ଯମିଶ୍ରଯତ୍
ଚୈତ୍ରରଥ ପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଝିଅମାନେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ବାୟୁ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୋଶାକ ଏକାଠି ମିଶାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଜଲାତ୍ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ କନ୍ଯାସ୍ତାଃ ସହିତାସ୍ତଦା। ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଜଗୃହୁସ୍ତାନି ଯଥାଽଽସନ୍ନାନ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ, ସେହି ଝିଅମାନେ ପାଣିଠାରୁ ବାହାରି ଏକଠି ହୋଇ, ଯେଉଁ ପୋଶାକ ହାତକୁ ଆସିଲା, ସେଠି ପିନ୍ଧିଲେ।
ତତ୍ର ଵାସୋ ଦେଵଯାନଯାଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଜଗୃହେ ତଦା। ଵ୍ଯତିମିଶ୍ରମଜାନନ୍ତୀ ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ସେଠି, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ସମସ୍ତ ପୋଶାକ ମିଶିଯିବାରୁ ଜାଣିନଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୋଶାକ ନେଇଲେ।