ଏଵଂ ତଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ତଦ୍ଯୋନିଃ ସା ଶିଲାଽଭଵତ୍। ଅନ୍ତରା ନାଭିଜାନ୍ଵୋର୍ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଶିଲାଽଭଵତ୍ ।। 52
ସେ ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଶିଳା ହେଲା; ନାଭି ଓ ଜଂଘା ମଧ୍ୟରେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସେ ସବୁ ଶିଳା ହେଇଗଲା।
ତତଃ ସ ଖଙ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵେଗେନାସ୍ଯାଃ ଶିରୋଽହରତ୍ ।। 53
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲା।
ଜଯା ନାମ ସଖୀ ସାଽଭୂତ୍ପାର୍ଵତ୍ଯା ନଖମାଂସଵତ୍। ତସ୍ମାତ୍ପତିଵ୍ରତାଯାଶ୍ଚ ଦୁଃଖମଲ୍ପଂ ସୁଖଂ ବହୁ ।। ] ।। 54
ସେ ମହିଳା ପରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସଖୀ ଜୟା ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନଖ ଓ ମାଂସ ଥିଲା; ଏହିପରି, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିବା ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କମ୍ ଓ ସୁଖ ବେଶି ମିଳେ।
ଏଵଂ ତେ ଭୀରୁ ଵଧ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ତ୍ଵାଂ ହିଂସନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନଗରଂ କୃଷ୍ଣେ ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ ।। 55
ଏଭଳି ଭୟଭୀତା, ଯେମାନେ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ନଗରକୁ ଯାଅ, କୃଷ୍ଣା, ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯେନ ତ୍ଵଂ ପଥା ଶୀଘ୍ରଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ନିଵେଶନମ୍। ଅନ୍ଯେନାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵିରାଟସ୍ଯ ମହାନସମ୍ । ଯଥା ନୌ ନାଵବୁଧ୍ଯେରନ୍ରାତ୍ରାଵେଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ।। 56
ତୁମେ ଏକ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବିରାଟଙ୍କ ରସୋଇଘରକୁ ଯିବି; ଏହିପରି ରାତିରେ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ହେବାରେ କେହି ଆମକୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ସାଽଗଚ୍ଛନ୍ନଗରଂ କୃଷ୍ଣା ଭୀମେନାଶ୍ଵାସିତା ସତୀ ।। 57 ।। କୃତକୃତ୍ଯା ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଭଵନଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା
ଭୀମଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନ ମାନି, ଦ୍ରୌପଦୀ ନିଜ କାମ ଶେଷ କରି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଶଚୀଵ ନହୁଷେ ଶପ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। 58 ।। ଭୀମୋଽପ୍ଯମିତଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ବଲଵାନରିମର୍ଦନଃ
ନହୁଷଙ୍କ ଶାପ ପରେ ଶଚୀ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଭଳି ଦ୍ରୌପଦୀ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଭୀମ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍କୀଚକାଂସ୍ତତ୍ର ହତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମଜାନୁଜଃ ।। 59 ।। ନିଃଶେଷଂ କୀଚକାନ୍ହତ୍ଵା ରାମୋ ରାତ୍ରିଚରାନିଵ
ସେଠାରେ ଧର୍ମର ପୁଅ ଭୀମ, ସମସ୍ତ କୀଚକଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରି, ରାମ ଯେପରି ରାତିର ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେଭଳି।
ଜିତଶତ୍ରୁରଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ତତଃ ।। 60 ।। ପଞ୍ଚାଧିକଂ ଶତଂ ତତ୍ର ନିହତଂ ତେନ ଭାରତ
ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଜିତି ଏବଂ ଭୟହୀନ ମନେ, ସେ ପରେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ଏକ ଶତ ପାଞ୍ଚଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ମହାଵନମିଵ ଛିନ୍ନଂ ଶିଶ୍ଯେ ଵିଗଲିତଦ୍ରୁମମ୍ ।। 61 ।। ଏଵଂ ତେ ନିହତା ରାଜଞ୍ଶତଂ ପଞ୍ଚୋପକୀଚକାଃ
ଏହିପରି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନେ କଟାଯାଇ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି, ସେହି ଏକ ଶତ ପାଞ୍ଚଜଣ ଉପକୀଚକ ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ସ ଚ ସେନାପତିଃ ସୂତ ଇତ୍ଯେତତ୍ସୂତଷଟ୍ଶତମ୍ ।। 62 ।। ନ ଗନ୍ଧର୍ଵଭଯାକିଂଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ କୀଚକବାନ୍ଧଵାଃ
ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାୟକ ଥିବା ସାରଥି ସହିତ, ଏହି ଛଅଶେ ସାରଥିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଭୟରେ, କୀଚକଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ତସ୍ତାଂ ତତ୍ର ଭଯାଦପ୍ଯଭିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍ ।। 63 ।। ଵିରାଟନଗରେ ଚାପି ସର୍ଵେ ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ସମାଗତାଃ
ଭୟରେ ସେଠାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେଉନଥିଲେ, ଭିରାଟ୍ ସହରରେ ସମସ୍ତ ମାତ୍ସ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏକଠି ହେଲେ।
କାଲ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଶତଂ ଚୈତାନପଶ୍ଯନ୍ସାରଥୀନ୍ହତାନ୍ ।। 64 ।। ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ନାଗରାଃ
ସକାଳେ, ସେମାନେ ସେହି ପାଞ୍ଚଶେ ସାରଥିମାନେ ମୃତ ଦେଖିଲେ; ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସହରର ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ,
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ନୋଚୁଃ କିଂଚନ ଭାରତ ।। 65
ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତାନ୍ସୂତାନ୍ଭୀମସେନେନ ଭାରତ। ପୌରାଶ୍ଚ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞେ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତା ରାଜନ୍ସୂତପୁତ୍ରାଃ ପରଶ୍ଶତମ୍ ।। 1
ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ସାରଥିମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପୌର ଏକଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ଖବର ଦେଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ସାରଥିମାନଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।'
ଯଥା ଵଜ୍ରେଣ ଦୀର୍ଣଂ ଵୈ ପର୍ଵତସ୍ଯ ମହଚ୍ଛିରଃ। ଵିନିକାର୍ଣାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତଥା ସୂତା ମହୀତଲେ ।। 2
ଯେପରି ମହାପାହାଡ଼ର ଶିଖର ବଜ୍ରପାତରେ ଭାଙ୍ଗି ଛିଟିଯାଏ, ସେପରି ସାରଥିମାନେ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଚାପି ମୁକ୍ତା ସା ପୁନରାଯାତି ତେ ଗୃହମ୍ । ସର୍ଵଂ ସଂଶଯିତଂ ରାଜନ୍ନଗରଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। 3
ଏବଂ ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଛି; ଏହିଠାରେ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ସହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ଭରିଯିବ।
ତଥାରୂପା ହି ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ । ପୁଂସାମିଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵିଷଯୋ ମୈଥୁନାଯ ନ ସଂଶଯଃ ।। 4
ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ଏପରି ପ୍ରକୃତିର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଳନ କାମନା କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଥା ସୈରନ୍ଧ୍ରିଦୋଷେଣ ନେଦଂ ରାଜନ୍ପୁରଂ ତଵ। ଵିନାଶମେତି ଵୈ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତଥା ସାଧୁ ଵିଧୀଯତାମ୍ ।। 5
ଯେପରି ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କ ଦୋଷରେ ତୁମ ସହର, ହେ ରାଜା, ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ସେହିପରି ଏବେ ଠିକ୍ ଉପାୟ ଶୀଘ୍ର କରାଯିଉ।
ସର୍ଵାଙ୍ଗସୌଷ୍ଠଵଯୁତାଂ ରୂପଲାଵଣ୍ଯଶାଲିନୀମ୍ । ପଶ୍ଯତାମନିମେଷେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ଵନିତାଂ ଶୁଭାମ୍। ମନସଶ୍ଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିବନ୍ଧୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। 6
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦରତା ଓ ରୂପ ଲାଲିତ୍ୟରେ ଭରିଥିବା; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ନଜର ନ ଫେରାଇ ଦେଖନ୍ତି, ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ କୌଣସି ରୋକ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ଯଃ ପୁମାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଵି। ଗଚ୍ଛେତ୍କାମଵଶଂ ମୂଢୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସ ନିହନ୍ଯତେ ।। 7
ସେହିପାଇଁ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖି ମନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାମେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୁଏ।
ନିଷ୍କାସଯୈନାଂ ଭଵନାତ୍ପୁରାଚ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ। କାଲଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ ପୁରଂ ନାଶଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। 8
ତାଙ୍କୁ ଘର ଓ ବିଶେଷ କରି ସହରରୁ ବାହାର କର; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ରହିଲେ ସହରରେ ବିନାଶ ଆସିବ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିରାଟୋ ଵାହିନୀପତିଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍କ୍ରିଯତାମେଷାଂ ସୂତାନାମପରକ୍ରିଯା ।। 9
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭିରାଟ୍ ରାଜା, ସେନାପତି, କହିଲେ, 'ସାରଥିମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ହେଉ।'
ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ ତେ ସର୍ଵେ ସୁସମିଦ୍ଧେ ହୁତାଶନେ। ଦହ୍ଯନ୍ତାଂ କୀଚକାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। 10
ସମସ୍ତ କୀଚକଙ୍କୁ ଏକ ଭଲ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଏକାଠି ଦାହ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମୋଦ୍ଵଗ୍ନିଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ଶୁଭମ୍। ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ମହିଷୀଂ ଜାତସାଧ୍ଵସଃ ।। 11
ଏହିପରି କହି, ବଡ଼ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମହିଷୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀମାଗତାଂ ବ୍ରୂଯା ମମୈଵ ଵଚନାଦିହ । ଗଚ୍ଛ ସୈରନ୍ଧ୍ରି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥାକାମଂ ଚରାଧୁନା । ବିଭେତି ରାଜା ସୈରନ୍ଧି ଗନ୍ଧର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପରାଭଵାତ୍ ।। 12
ଫେରିଥିବା ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ: 'ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ, ତୁମେ ଭଲ ରୁହ, ଏବେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଚାଲ। ରାଜା ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଭୟରେ ତୁମେ ପରାଜିତ ହେବେ ବୋଲି ଭୟ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ।'
ନ ହି ତାମୁତ୍ସହେ ଵକ୍ତୁଂ ସ୍ଵଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷିତାମ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯାସ୍ତ୍ଵଦୋଷସ୍ତାଂ ଵକ୍ତୁମତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ।। 13
ମୁଁ ସେ ଜଣେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତା ଥିବା ଜଣେ ଜନୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଜେ କହିପାରିବି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜନୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବା ନାରୀଙ୍କ ଦୋଷ ହେବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହୁଛି।
ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ ତେ ସର୍ଵେ ସୁସମିଦ୍ଧେ ହୁତାଶନେ। ଅଦହନ୍କୀଚକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂସ୍କାରୈଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ।। 14
ମୁଁ ସମସ୍ତ କୀଚକମାନେକୁ ଏକ ଭଲଭଳା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ମାନି ଦାହ କରିଦେଲି।
ଅଥ ମୁକ୍ତା ଭଯାତ୍କୃଷ୍ଣା ସୂତପୁତ୍ରାନ୍ନିରସ୍ଯ ଚ। ମୋକ୍ଷିତା ଭୀମସେନେନ ଜଗାମ ନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 15
ତାପରେ କୃଷ୍ଣା ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୂତପୁତ୍ରମାନେଠାରୁ ପଳାଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ସହର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତ୍ରାସିତେଵ ମୃଗୀ ବାଲା ଶାର୍ଦୂଲେନ ମନସ୍ଵିନୀ। ସା ତୁ ଗାତ୍ରାଣି ଵାସଶ୍ଚ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। 16
ଏକ ଛୋଟ ମୃଗୀ ଯେପରି ଶିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ, ସେ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ପୋଶାକ ଧୋଇ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।