ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ଦଶଵ୍ଯାମଂ ନିଷ୍ପତ୍ରମକରୋତ୍ତଦା ।। 32
ତାପରେ ସେ ଦଶହାତ ଲମ୍ବା ଗଛଟିର ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଛେଡ଼ିଦେଲେ।
ତଂ ମହାକାଯମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଚ ଵେଗିତଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭ୍ଯପତତ୍ସୂତାନ୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ।। 33
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଗଛଟିକୁ ଉଠାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ସୁତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଧାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଆସୁଛି।
ଊରୁଵେଗେନ ତସ୍ଯାଥ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାଶ୍ଵତ୍ଥକିଂଶୁକାଃ। ଭୂମୌ ନିପତିତା ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂଭଗ୍ନାସ୍ତତ୍ର ଶେରତେ ।। 34
ତାଙ୍କର ଜଂଘାର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଏବଂ କିମ୍ଶୁକ ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଛିତିଭୂତ ହୋଇ ଶୋଇ ରହିଲେ।
ତଂ ସିଂହମିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵମାଗତମ୍। ଵିତ୍ରେସୁଶ୍ଚ ତଦା ସୂତା ଵିପାଦଭଯପୀଡିତାଃ ।। 35
ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ସିଂହ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି, ସୁତମାନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଭଯଶଙ୍କିତାଃ। ଦିଧକ୍ଷନ୍ତସ୍ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରଂ ଚୋପକୀଚକାଃ। ପରସ୍ପରମଥୋଚୁସ୍ତେ ଵିଷାଦଭଯମୋହିତାଃ ।। 36
ସେଉଁଠି ଉପକୀଚକମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଯମରେ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୟ ଓ ନିରାଶାରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ବଲଵାନେତି କ୍ରୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଦପମ୍। ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ ସୁମହାଭାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭଯଂ ନୋ ମହଦାଗତମ୍ ।। 37
ଗନ୍ଧର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ଗଛ ଉଠାଇଛି! ଧନ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦିଅ—ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିପଡ଼ିଛି!
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ସମାଵିଦ୍ଧଂ ଭୀମସେନେନ ପାଦପମ୍ । ଵିମୁଚ୍ଯ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 38
ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ଗଛ ଦେଖି, ଭୟରେ ଉପକୀଚକମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସହର ପାଇଁ ପଳାଇଗଲେ।
ଦ୍ରଵତସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସ ଵଜ୍ରୀ ଦାନଵାନିଵ । ଅଥ ଭୀମଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଦ୍ରଵତାଂ ପୁରତୋଽଭଵତ୍ ।। 39
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୀମ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୃତ ଚାଲି ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଆସି ଦଢ଼ିଁ ହେଲେ।
ତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ ସମଵସ୍ଥିତାଃ ।। 40
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ବିହ୍ବଳ ହୋଇ, ଏକଦମ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ରହିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଞ୍ଶତସଙ୍ଖ୍ଯକାନ୍ସ ଵଜ୍ରୀ ଦାନଵାନିଵ। ଏକେନୈଵ ପ୍ରହାରେଣ ଦଶ ସପ୍ତ ଚ ଵିଂଶତିମ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଚ ପଞ୍ଚାଶଞ୍ଜଘାନ ସ ଵୃକୋଦରଃ ।। 41
ସେମାନେ ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ବୃକୋଦର ଏକ ଘାତରେ କେହି ଦଶଜଣ, କେହି ସାତଜଣ, କେହି କୁଡ଼ିଜଣ, କେହି ଅଠରଜଣ ଓ କେହି ପଚାଶଜଣଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଶତଂ ପଞ୍ଚାଧିକଂ ଭୀମଃ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଯମସାଦନମ୍। ଵୃକ୍ଷେଣୈକେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭଞ୍ଜନସୁତୋ ବଲୀ। ଵାଯୁଵେଗସମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସୂତାନଶେଷତଃ ।। 42
ବାୟୁପୁତ୍ର ଭୀମ, ରାଜା, ଏକ ଗଛ ନେଇ, ପ୍ରବଳ ବାୟୁ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ, ଏକସାଥିରେ ଏକଶେ ପାଞ୍ଚ ରଥୀକୁ ନିର୍ବିକଳେ ମାରିଦେଲେ।
ତାନ୍ନିହତ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଶ୍ଵାସଯତ୍ତଦା କୃଷ୍ଣାଂ ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ଚ ବନ୍ଧନାତ୍ ।। 43
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ଭରତର୍ଷଭଃ । ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀଂ ଭୀତାମୁଦ୍ଧରନ୍ସ ଵୃକୋଦରଃ ।। 44
ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଓ ଭୟଭୀତ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ମୃଦୁ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
[ ମା ଖିଦସ୍ତ୍ଵଂ(*) ଯାଜ୍ଞସେନି ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତା। ପାତିଵ୍ରତ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ନାରୀ ଵ୍ରତଂ ରକ୍ଷେତ୍ସଦାଽତ୍ମନଃ।। 45
ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନି। ତୁମେ ଯେପରି ବିଶ୍ୱାସବାନ୍ଧବୀ ରହିଛ, ଏଭଳି ଜୀବନରେ ନାରୀ ସଦା ନିଜ ପତିପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରା ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଵରାତସ୍ଯ ପତିପ୍ରୀତା ଶିରୋମଣିଃ। କଦାଚିଦ୍ଭର୍ତୃରୂପେଣ ରକ୍ଷସାଽପହୃତା ସତୀ ।। 46
ପୂର୍ବେ ଦେବରାତଙ୍କ ଘରର ଏକ ମହିଳା, ଯିଏ ପତିପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ, ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ପତିର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ସରସସ୍ତୀରେ ତାଂ ନିଵେଶ୍ଯ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତଦ୍ଭର୍ତୃରୂପଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। 47
ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଝିଲିକା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ପତିର ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ନେଲା।
ସାମ୍ନା ଦାନେନ ଭେଦେନ ସା ଯଦା ନାନ୍ଵମନ୍ଯତ। ତଦା ତାଂ ପାତଯିତ୍ଵା ସ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। 48
ସେ ମହିଳା କଥା, ଉପହାର ବା ଭାଗକରଣ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମନ ଦେଲେନି, ତେଣୁ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଭୂମିରେ ପକାଇ, ମିଳନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ତତଃ ସା ଧୈର୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଵିଵରଂ ତ ଦଦୌ ତଦା। ତତଃ ସ ଖଙ୍ଗମୁତ୍କୃଷ୍ଯ ଭୀଷଯାମାସ ତାଂ ସତୀମ୍ ।। 49
ତାପରେ ସେ ମହିଳା ଧୈର୍ୟ ଧରି, ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ; ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ତଳୱାର ଉଠାଇଲା।
ସାଽପି ତ୍ଯକ୍ତଭଯା ସାଧ୍ଵୀ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେ ସୁନିଶ୍ଚିତା। ପ୍ରତିଜ୍ଞାମକରୋତ୍କୃଷ୍ଣେ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯପରାଯଣା ।। 50
ସେ ସତୀ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ଆରାଧିତୋ ଯଦି ମଯା ଭର୍ତା ମେ ଦୈଵତଂ ମହତ୍। କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଗୁରଵସ୍ତୋଷିତା ମଯା। ତେନ ସତ୍ଯେନ ଯୋନିର୍ମେ ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ଶିଲା ଦୃଢା ।। 51
ମୁଁ ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିଛି, ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି, ତେବେ ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଆଜି ମୋ ଗର୍ଭ ଶିଳା ପରି ଦୃଢ଼ ହେଉ।
ଏଵଂ ତଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ତଦ୍ଯୋନିଃ ସା ଶିଲାଽଭଵତ୍। ଅନ୍ତରା ନାଭିଜାନ୍ଵୋର୍ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଶିଲାଽଭଵତ୍ ।। 52
ସେ ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଶିଳା ହେଲା; ନାଭି ଓ ଜଂଘା ମଧ୍ୟରେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସେ ସବୁ ଶିଳା ହେଇଗଲା।
ତତଃ ସ ଖଙ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵେଗେନାସ୍ଯାଃ ଶିରୋଽହରତ୍ ।। 53
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲା।
ଜଯା ନାମ ସଖୀ ସାଽଭୂତ୍ପାର୍ଵତ୍ଯା ନଖମାଂସଵତ୍। ତସ୍ମାତ୍ପତିଵ୍ରତାଯାଶ୍ଚ ଦୁଃଖମଲ୍ପଂ ସୁଖଂ ବହୁ ।। ] ।। 54
ସେ ମହିଳା ପରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସଖୀ ଜୟା ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନଖ ଓ ମାଂସ ଥିଲା; ଏହିପରି, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିବା ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କମ୍ ଓ ସୁଖ ବେଶି ମିଳେ।
ଏଵଂ ତେ ଭୀରୁ ଵଧ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ତ୍ଵାଂ ହିଂସନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନଗରଂ କୃଷ୍ଣେ ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ ।। 55
ଏଭଳି ଭୟଭୀତା, ଯେମାନେ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ନଗରକୁ ଯାଅ, କୃଷ୍ଣା, ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯେନ ତ୍ଵଂ ପଥା ଶୀଘ୍ରଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ନିଵେଶନମ୍। ଅନ୍ଯେନାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵିରାଟସ୍ଯ ମହାନସମ୍ । ଯଥା ନୌ ନାଵବୁଧ୍ଯେରନ୍ରାତ୍ରାଵେଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ।। 56
ତୁମେ ଏକ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବିରାଟଙ୍କ ରସୋଇଘରକୁ ଯିବି; ଏହିପରି ରାତିରେ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ହେବାରେ କେହି ଆମକୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ସାଽଗଚ୍ଛନ୍ନଗରଂ କୃଷ୍ଣା ଭୀମେନାଶ୍ଵାସିତା ସତୀ ।। 57 ।। କୃତକୃତ୍ଯା ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଭଵନଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା
ଭୀମଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନ ମାନି, ଦ୍ରୌପଦୀ ନିଜ କାମ ଶେଷ କରି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଶଚୀଵ ନହୁଷେ ଶପ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। 58 ।। ଭୀମୋଽପ୍ଯମିତଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ବଲଵାନରିମର୍ଦନଃ
ନହୁଷଙ୍କ ଶାପ ପରେ ଶଚୀ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଭଳି ଦ୍ରୌପଦୀ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଭୀମ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍କୀଚକାଂସ୍ତତ୍ର ହତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମଜାନୁଜଃ ।। 59 ।। ନିଃଶେଷଂ କୀଚକାନ୍ହତ୍ଵା ରାମୋ ରାତ୍ରିଚରାନିଵ
ସେଠାରେ ଧର୍ମର ପୁଅ ଭୀମ, ସମସ୍ତ କୀଚକଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରି, ରାମ ଯେପରି ରାତିର ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେଭଳି।
ଜିତଶତ୍ରୁରଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ତତଃ ।। 60 ।। ପଞ୍ଚାଧିକଂ ଶତଂ ତତ୍ର ନିହତଂ ତେନ ଭାରତ
ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଜିତି ଏବଂ ଭୟହୀନ ମନେ, ସେ ପରେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ଏକ ଶତ ପାଞ୍ଚଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ମହାଵନମିଵ ଛିନ୍ନଂ ଶିଶ୍ଯେ ଵିଗଲିତଦ୍ରୁମମ୍ ।। 61 ।। ଏଵଂ ତେ ନିହତା ରାଜଞ୍ଶତଂ ପଞ୍ଚୋପକୀଚକାଃ
ଏହିପରି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନେ କଟାଯାଇ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି, ସେହି ଏକ ଶତ ପାଞ୍ଚଜଣ ଉପକୀଚକ ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।