ରଥଘୋପଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ତେ ମେ ଵାଚଂ ବିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 22
'ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ—ସେମାନେ ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଵୀର୍ଯମତୁଲ୍ଯଂ ତୁ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ବଲଂ ଯଶଃ। ରାଜସିଂହା ଇଵାଗ୍ର୍ଯାସ୍ତେ ମାଂ ଜାନନ୍ତୁ ସୁଦୁଃଖିତାଂ ।। 23
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଅପୂର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ରାଜାସିଂହମାନେ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେମାନେ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯସ୍ଯାଃ କୃପଣା ଵାଚଃ କୃଷ୍ଣାଯାଃ ପରିଦେଵିତାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ଭୀମଃ ଶଯନାଦଵିଚାରଯନ୍ ।। 24
କୃଷ୍ଣାଙ୍କର ଏହି ଦୟାଳୁ ଦୁଃଖଭରା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଭୀମ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୋଇଥିବାଠାରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅହଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରି ତେ ଵାଚଃ ଶୃଣୋମି ତଵ ଭାଷିତାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତେ ସୂତପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନ ଭଯଂ ଜାତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ।। 25
ମୁଁ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ତୁମେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂତପୁତ୍ରମାନେଠାରୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହାବାହୁର୍ଵିଜଜୃମ୍ଭେ ଜିଘାଂସଯା ।। 26
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଦେହକୁ ଟାଣିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବେ।
ତତଃ ସ ଵ୍ଯାଯତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଚ। ଅଦ୍ଵାରେଣାଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ନିର୍ଜଗାମ ବହିସ୍ତଦା ।। 27
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ପୋଶାକକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି ଦେହକୁ ଗୋଟେଇଲେ, ପଛଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଚୁପଚାପ ଘରଠାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରମାରୁହ୍ଯ ତରସା ଦ୍ରୁମମ୍ । ଶ୍ମଶାନାଭିମୁଖଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯତ୍ର ତେ କୀଚକା ଗତାଃ ।। 28
ସେ ପ୍ରଚୀରା ଉପରୁ ଲାଘି, ତୁରନ୍ତ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ଶ୍ମଶାନ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ କୀଚକମାନେ ଯାଇଥିଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରଂ ନିଃସୃତ୍ଯ ଚ ପୁରୋତ୍ତମାତ୍ । ଜଵେନୋତ୍ପତିତୋ ଭୀମଃ ସୂତାନାମଗ୍ରତସ୍ତଦା ।। 29
ସେ ପ୍ରଚୀରା ଉପରୁ ଲାଘି, ସେଇ ମହାନଗରରୁ ବାହାରି, ଭୀମ ତେଜରେ ସୂତମାନେ ଆଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଚିତାସମୀପଂ ଗତ୍ଵା ସ ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାବଲଃ । ତାଲମାତ୍ରଂ ମହାସ୍କନ୍ଧମୂର୍ଧ୍ଵଶୁଷ୍କଂ ଵନସ୍ପତିମ୍ ।। 30
ଚିତା ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଳ ଗଛ ପରି ଉଚ୍ଚ, ମୋଟ ଗଡ଼ିଏ ଏବଂ ଉପରୁ ଶୁଷ୍କ ଥିଲା।
ତଂ ନାଗଵଦୁପକ୍ରମ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ। ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ ।। 31
ସେ ଗଜ ପରି ଗଛଟିଏ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦୁଇହାତରେ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମ ଗଛଟିଏକୁ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ଦଶଵ୍ଯାମଂ ନିଷ୍ପତ୍ରମକରୋତ୍ତଦା ।। 32
ତାପରେ ସେ ଦଶହାତ ଲମ୍ବା ଗଛଟିର ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଛେଡ଼ିଦେଲେ।
ତଂ ମହାକାଯମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଚ ଵେଗିତଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭ୍ଯପତତ୍ସୂତାନ୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ।। 33
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଗଛଟିକୁ ଉଠାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ସୁତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଧାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଆସୁଛି।
ଊରୁଵେଗେନ ତସ୍ଯାଥ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାଶ୍ଵତ୍ଥକିଂଶୁକାଃ। ଭୂମୌ ନିପତିତା ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂଭଗ୍ନାସ୍ତତ୍ର ଶେରତେ ।। 34
ତାଙ୍କର ଜଂଘାର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଏବଂ କିମ୍ଶୁକ ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଛିତିଭୂତ ହୋଇ ଶୋଇ ରହିଲେ।
ତଂ ସିଂହମିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵମାଗତମ୍। ଵିତ୍ରେସୁଶ୍ଚ ତଦା ସୂତା ଵିପାଦଭଯପୀଡିତାଃ ।। 35
ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ସିଂହ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି, ସୁତମାନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଭଯଶଙ୍କିତାଃ। ଦିଧକ୍ଷନ୍ତସ୍ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରଂ ଚୋପକୀଚକାଃ। ପରସ୍ପରମଥୋଚୁସ୍ତେ ଵିଷାଦଭଯମୋହିତାଃ ।। 36
ସେଉଁଠି ଉପକୀଚକମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଯମରେ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୟ ଓ ନିରାଶାରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ବଲଵାନେତି କ୍ରୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଦପମ୍। ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ ସୁମହାଭାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭଯଂ ନୋ ମହଦାଗତମ୍ ।। 37
ଗନ୍ଧର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ଗଛ ଉଠାଇଛି! ଧନ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦିଅ—ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିପଡ଼ିଛି!
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ସମାଵିଦ୍ଧଂ ଭୀମସେନେନ ପାଦପମ୍ । ଵିମୁଚ୍ଯ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 38
ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ଗଛ ଦେଖି, ଭୟରେ ଉପକୀଚକମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସହର ପାଇଁ ପଳାଇଗଲେ।
ଦ୍ରଵତସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସ ଵଜ୍ରୀ ଦାନଵାନିଵ । ଅଥ ଭୀମଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଦ୍ରଵତାଂ ପୁରତୋଽଭଵତ୍ ।। 39
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୀମ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୃତ ଚାଲି ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଆସି ଦଢ଼ିଁ ହେଲେ।
ତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ ସମଵସ୍ଥିତାଃ ।। 40
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ବିହ୍ବଳ ହୋଇ, ଏକଦମ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ରହିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଞ୍ଶତସଙ୍ଖ୍ଯକାନ୍ସ ଵଜ୍ରୀ ଦାନଵାନିଵ। ଏକେନୈଵ ପ୍ରହାରେଣ ଦଶ ସପ୍ତ ଚ ଵିଂଶତିମ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଚ ପଞ୍ଚାଶଞ୍ଜଘାନ ସ ଵୃକୋଦରଃ ।। 41
ସେମାନେ ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ବୃକୋଦର ଏକ ଘାତରେ କେହି ଦଶଜଣ, କେହି ସାତଜଣ, କେହି କୁଡ଼ିଜଣ, କେହି ଅଠରଜଣ ଓ କେହି ପଚାଶଜଣଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଶତଂ ପଞ୍ଚାଧିକଂ ଭୀମଃ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଯମସାଦନମ୍। ଵୃକ୍ଷେଣୈକେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭଞ୍ଜନସୁତୋ ବଲୀ। ଵାଯୁଵେଗସମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସୂତାନଶେଷତଃ ।। 42
ବାୟୁପୁତ୍ର ଭୀମ, ରାଜା, ଏକ ଗଛ ନେଇ, ପ୍ରବଳ ବାୟୁ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ, ଏକସାଥିରେ ଏକଶେ ପାଞ୍ଚ ରଥୀକୁ ନିର୍ବିକଳେ ମାରିଦେଲେ।
ତାନ୍ନିହତ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଶ୍ଵାସଯତ୍ତଦା କୃଷ୍ଣାଂ ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ଚ ବନ୍ଧନାତ୍ ।। 43
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ଭରତର୍ଷଭଃ । ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀଂ ଭୀତାମୁଦ୍ଧରନ୍ସ ଵୃକୋଦରଃ ।। 44
ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଓ ଭୟଭୀତ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ମୃଦୁ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
[ ମା ଖିଦସ୍ତ୍ଵଂ(*) ଯାଜ୍ଞସେନି ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତା। ପାତିଵ୍ରତ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ନାରୀ ଵ୍ରତଂ ରକ୍ଷେତ୍ସଦାଽତ୍ମନଃ।। 45
ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନି। ତୁମେ ଯେପରି ବିଶ୍ୱାସବାନ୍ଧବୀ ରହିଛ, ଏଭଳି ଜୀବନରେ ନାରୀ ସଦା ନିଜ ପତିପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରା ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଵରାତସ୍ଯ ପତିପ୍ରୀତା ଶିରୋମଣିଃ। କଦାଚିଦ୍ଭର୍ତୃରୂପେଣ ରକ୍ଷସାଽପହୃତା ସତୀ ।। 46
ପୂର୍ବେ ଦେବରାତଙ୍କ ଘରର ଏକ ମହିଳା, ଯିଏ ପତିପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ, ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ପତିର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ସରସସ୍ତୀରେ ତାଂ ନିଵେଶ୍ଯ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତଦ୍ଭର୍ତୃରୂପଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। 47
ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଝିଲିକା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ପତିର ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ନେଲା।
ସାମ୍ନା ଦାନେନ ଭେଦେନ ସା ଯଦା ନାନ୍ଵମନ୍ଯତ। ତଦା ତାଂ ପାତଯିତ୍ଵା ସ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। 48
ସେ ମହିଳା କଥା, ଉପହାର ବା ଭାଗକରଣ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମନ ଦେଲେନି, ତେଣୁ ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଭୂମିରେ ପକାଇ, ମିଳନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ତତଃ ସା ଧୈର୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଵିଵରଂ ତ ଦଦୌ ତଦା। ତତଃ ସ ଖଙ୍ଗମୁତ୍କୃଷ୍ଯ ଭୀଷଯାମାସ ତାଂ ସତୀମ୍ ।। 49
ତାପରେ ସେ ମହିଳା ଧୈର୍ୟ ଧରି, ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ; ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ତଳୱାର ଉଠାଇଲା।
ସାଽପି ତ୍ଯକ୍ତଭଯା ସାଧ୍ଵୀ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେ ସୁନିଶ୍ଚିତା। ପ୍ରତିଜ୍ଞାମକରୋତ୍କୃଷ୍ଣେ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯପରାଯଣା ।। 50
ସେ ସତୀ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ଆରାଧିତୋ ଯଦି ମଯା ଭର୍ତା ମେ ଦୈଵତଂ ମହତ୍। କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଗୁରଵସ୍ତୋଷିତା ମଯା। ତେନ ସତ୍ଯେନ ଯୋନିର୍ମେ ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ଶିଲା ଦୃଢା ।। 51
ମୁଁ ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିଛି, ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି, ତେବେ ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଆଜି ମୋ ଗର୍ଭ ଶିଳା ପରି ଦୃଢ଼ ହେଉ।