ପରାକ୍ରମଂ ତୁ ସୂତାନାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାଽନ୍ଵମନ୍ଯତ । ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯାଃ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ସହ ଦାହଂ ନରାଧିପଃ ।। 12
ସାରଥିମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟେ, ଏହା ଜାଣି ରାଜା ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କୁ ସାରଥିପୁତ୍ର ସହିତ ଜଳାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ସମନୁଜ୍ଞାତାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ରାସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ। ରୁରୁଦୁଃ କୀଚକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଵାର୍ଯାଭିତଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। 13
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ, କୀଚକଙ୍କୁ ଘେରି ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି କାନ୍ଦିଲେ।
ଆରୋପ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ ସହ କୀଚକେନ ନିବଧ୍ଯ କେଶେଷୁ ଚ ପାଦଯୋଶ୍ଚ। ତେ ଚାପି ସୂତା ଵଚନୈରଵୋଚନ୍ନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚୈନାମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣାମ୍ ।। 14
କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କେଶ ଓ ପାଦ ବାନ୍ଧି, କୀଚକଙ୍କ ସହିତ ଶୟନରେ ରଖିଦେଲେ; ସାରଥିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯସ୍ଯାଃ କୃତେ।़ଯଂ ନିହତୋ ମହାତ୍ମା ତସ୍ମାଦ୍ଧି ସା କୀଚକମାର୍ଗମେତୁ । ଅଵାର୍ଯସତ୍ଵେନ ଚ କୀଚକେନ ଗତାସୁନା ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମ୍ ।। 15
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହାତ୍ମା ମରିଗଲେ, ସେ ଜଣା କୀଚକଙ୍କ ପଥରେ ଯାଉ; କାରଣ, ଅବିରତ ଥିବା କୀଚକ ଏବେ ମୃତ, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ସା ତେନ କୃଷ୍ଣା ଶଯନେ ନିବଦ୍ଧା ଯଶସ୍ଵିନୀ ଚୈଵ ମନସ୍ଵିନୀ ଚ। ଅନାର୍ଯସତ୍ତ୍ଵେନ ମହାର୍ଯସତ୍ତ୍ଵା ଗତାସୁନା ସା ପ୍ରରୁରୋଦ କୃଷ୍ଣା । ଵିଲମ୍ବମାନା ଵିଵଶା ହି ଦୁଷ୍ଟୈସ୍ତତ୍ରୈଵ ପର୍ଯଙ୍କଵରେ ଶୁଭାଙ୍ଗୀ ।। 16
ଏଭଳି ଯଶସ୍ବିନୀ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳୀ କୃଷ୍ଣା, ମୃତ କୀଚକଙ୍କ ସହିତ ଶୟନରେ ବାନ୍ଧା ହେଲେ; ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ଅସହାୟ ଭାବେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ଶୁଭାଙ୍ଗୀ ସେଠାରେ ଶୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣାଽଥ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସୂତପୁତ୍ରୈରନିନ୍ଦିତା। ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍ନାଥମିଚ୍ଛନ୍ତୀ କୃଷ୍ଣା ନାଥଵତୀ ସତୀ ।। 17
ତାପରେ ଦୋଷରହିତ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ କୃଷ୍ଣା, ସାରଥିମାନେ ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଚାହିଁ, ନିଜର ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ମୃତେନ ସହ ବଦ୍ଧାଙ୍ଗୀ ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ତଦା। ଶ୍ମଶାନାଭିମୁଖଂ ନୀତା କରେଣୁରିଵ ରୌତି ସା ।। 18
ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଅଙ୍ଗ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ସେ ଶ୍ମଶାନ ପାଇଁ ନିଆଯାଉଥିଲେ, ଗାଈ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଜଯୋ ଜଯେଶୋ ଵିଜଯୋ ଜଯତ୍ସେନୋ ଜଯଦ୍ବଲଃ। ତ ମେ ଵାଚଂ ଵିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 19
'ଜୟ, ଜୟେଶ, ବିଜୟ, ଜୟତ୍ସେନ, ଜୟଦ୍ବଳ—ମୋର ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ସେମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୋ ଜ୍ଯାଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। ତେ ମେ ଵାଚଂ ଵିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 20
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ଓ ଧନୁଷର ତାଣିର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ, ସେମାନେ ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷୋ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମିଵାଶନେଃ। ଅଶ୍ରୂଯତ ମହାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଭୀମଘୋପସ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।। 21
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଧନୁଷ ତାଣିର ଗଞ୍ଜନ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଝଟିକା ପରି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ—'
ରଥଘୋପଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ତେ ମେ ଵାଚଂ ବିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 22
'ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ—ସେମାନେ ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଵୀର୍ଯମତୁଲ୍ଯଂ ତୁ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ବଲଂ ଯଶଃ। ରାଜସିଂହା ଇଵାଗ୍ର୍ଯାସ୍ତେ ମାଂ ଜାନନ୍ତୁ ସୁଦୁଃଖିତାଂ ।। 23
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଅପୂର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ରାଜାସିଂହମାନେ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେମାନେ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯସ୍ଯାଃ କୃପଣା ଵାଚଃ କୃଷ୍ଣାଯାଃ ପରିଦେଵିତାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ଭୀମଃ ଶଯନାଦଵିଚାରଯନ୍ ।। 24
କୃଷ୍ଣାଙ୍କର ଏହି ଦୟାଳୁ ଦୁଃଖଭରା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଭୀମ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୋଇଥିବାଠାରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅହଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରି ତେ ଵାଚଃ ଶୃଣୋମି ତଵ ଭାଷିତାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତେ ସୂତପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନ ଭଯଂ ଜାତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ।। 25
ମୁଁ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ତୁମେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂତପୁତ୍ରମାନେଠାରୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହାବାହୁର୍ଵିଜଜୃମ୍ଭେ ଜିଘାଂସଯା ।। 26
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଦେହକୁ ଟାଣିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବେ।
ତତଃ ସ ଵ୍ଯାଯତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଚ। ଅଦ୍ଵାରେଣାଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ନିର୍ଜଗାମ ବହିସ୍ତଦା ।। 27
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ପୋଶାକକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି ଦେହକୁ ଗୋଟେଇଲେ, ପଛଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଚୁପଚାପ ଘରଠାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରମାରୁହ୍ଯ ତରସା ଦ୍ରୁମମ୍ । ଶ୍ମଶାନାଭିମୁଖଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯତ୍ର ତେ କୀଚକା ଗତାଃ ।। 28
ସେ ପ୍ରଚୀରା ଉପରୁ ଲାଘି, ତୁରନ୍ତ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ଶ୍ମଶାନ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ କୀଚକମାନେ ଯାଇଥିଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରଂ ନିଃସୃତ୍ଯ ଚ ପୁରୋତ୍ତମାତ୍ । ଜଵେନୋତ୍ପତିତୋ ଭୀମଃ ସୂତାନାମଗ୍ରତସ୍ତଦା ।। 29
ସେ ପ୍ରଚୀରା ଉପରୁ ଲାଘି, ସେଇ ମହାନଗରରୁ ବାହାରି, ଭୀମ ତେଜରେ ସୂତମାନେ ଆଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଚିତାସମୀପଂ ଗତ୍ଵା ସ ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାବଲଃ । ତାଲମାତ୍ରଂ ମହାସ୍କନ୍ଧମୂର୍ଧ୍ଵଶୁଷ୍କଂ ଵନସ୍ପତିମ୍ ।। 30
ଚିତା ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଳ ଗଛ ପରି ଉଚ୍ଚ, ମୋଟ ଗଡ଼ିଏ ଏବଂ ଉପରୁ ଶୁଷ୍କ ଥିଲା।
ତଂ ନାଗଵଦୁପକ୍ରମ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ। ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ ।। 31
ସେ ଗଜ ପରି ଗଛଟିଏ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦୁଇହାତରେ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମ ଗଛଟିଏକୁ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ଦଶଵ୍ଯାମଂ ନିଷ୍ପତ୍ରମକରୋତ୍ତଦା ।। 32
ତାପରେ ସେ ଦଶହାତ ଲମ୍ବା ଗଛଟିର ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଛେଡ଼ିଦେଲେ।
ତଂ ମହାକାଯମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଚ ଵେଗିତଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭ୍ଯପତତ୍ସୂତାନ୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ।। 33
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଗଛଟିକୁ ଉଠାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ସୁତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଧାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଆସୁଛି।
ଊରୁଵେଗେନ ତସ୍ଯାଥ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାଶ୍ଵତ୍ଥକିଂଶୁକାଃ। ଭୂମୌ ନିପତିତା ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂଭଗ୍ନାସ୍ତତ୍ର ଶେରତେ ।। 34
ତାଙ୍କର ଜଂଘାର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଏବଂ କିମ୍ଶୁକ ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଛିତିଭୂତ ହୋଇ ଶୋଇ ରହିଲେ।
ତଂ ସିଂହମିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵମାଗତମ୍। ଵିତ୍ରେସୁଶ୍ଚ ତଦା ସୂତା ଵିପାଦଭଯପୀଡିତାଃ ।। 35
ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ସିଂହ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି, ସୁତମାନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଭଯଶଙ୍କିତାଃ। ଦିଧକ୍ଷନ୍ତସ୍ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରଂ ଚୋପକୀଚକାଃ। ପରସ୍ପରମଥୋଚୁସ୍ତେ ଵିଷାଦଭଯମୋହିତାଃ ।। 36
ସେଉଁଠି ଉପକୀଚକମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଯମରେ ପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୟ ଓ ନିରାଶାରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ବଲଵାନେତି କ୍ରୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଦପମ୍। ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ ସୁମହାଭାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭଯଂ ନୋ ମହଦାଗତମ୍ ।। 37
ଗନ୍ଧର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ଗଛ ଉଠାଇଛି! ଧନ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦିଅ—ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିପଡ଼ିଛି!
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ସମାଵିଦ୍ଧଂ ଭୀମସେନେନ ପାଦପମ୍ । ଵିମୁଚ୍ଯ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ନଗରଂ ପ୍ରତି ।। 38
ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ଗଛ ଦେଖି, ଭୟରେ ଉପକୀଚକମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସହର ପାଇଁ ପଳାଇଗଲେ।
ଦ୍ରଵତସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସ ଵଜ୍ରୀ ଦାନଵାନିଵ । ଅଥ ଭୀମଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଦ୍ରଵତାଂ ପୁରତୋଽଭଵତ୍ ।। 39
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୀମ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୃତ ଚାଲି ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଆସି ଦଢ଼ିଁ ହେଲେ।
ତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃ ସମଵସ୍ଥିତାଃ ।। 40
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ବିହ୍ବଳ ହୋଇ, ଏକଦମ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ରହିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଞ୍ଶତସଙ୍ଖ୍ଯକାନ୍ସ ଵଜ୍ରୀ ଦାନଵାନିଵ। ଏକେନୈଵ ପ୍ରହାରେଣ ଦଶ ସପ୍ତ ଚ ଵିଂଶତିମ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଚ ପଞ୍ଚାଶଞ୍ଜଘାନ ସ ଵୃକୋଦରଃ ।। 41
ସେମାନେ ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ବୃକୋଦର ଏକ ଘାତରେ କେହି ଦଶଜଣ, କେହି ସାତଜଣ, କେହି କୁଡ଼ିଜଣ, କେହି ଅଠରଜଣ ଓ କେହି ପଚାଶଜଣଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।