ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟରୋମାଣଃ ସଂତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୀଚକମ୍। ତଥା ସଂଭୁଗ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗଂ କୂର୍ମଂ ସ୍ଥଲ ଇଵୋଦ୍ଧୃତମ୍ ।। 2
ସମସ୍ତଙ୍କ ଲୋମ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ କୀଚକଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ କଚ୍ଛପ ମାଟି ଉପରେ ଟାଣି ଆଣାଯାଇଛି।
ପୋଥିତଂ ଭୀମସେନେନ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଦାନଵମ୍। କୀଚକଂ ବଲସଂମତ୍ତଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଯେନ କେନ ଚିତ୍ ।। 3
ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ ଅଦମ୍ୟ କୀଚକଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ଏଭଳି ପିଟିଲେ, ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଏକ ଦାନବକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି।
ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୀଚକଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ସଂସ୍କାରଯିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବହିର୍ନେତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ ।। 4
ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ମୃତ କୀଚକଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ବାହାରକୁ ନେବା ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନଥ ତେ କୃଷ୍ଣାଂ ମୂତପୁତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ। ଅଦୂରାଦନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ସ୍ତମ୍ଭମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତିଷ୍ଠତୀମ୍ ।। 5
ତାପରେ, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣା ଦୂରରେ ନୁହଁନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଥିବା ସେ ଏକ ଖମ୍ଭକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ସମାଗତେଷୁ ସୂତେଷୁ ତାନୁଵାଚୋପକୀଚକଃ। ହସନ୍ନିଵ ପଦାଽମର୍ଷାନ୍ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ।। 6
ସାରଥିମାନେ ଏକଠା ହେବା ପରେ, କୀଚକଙ୍କ ଭାଇ ମନେ ମନେ କ୍ରୋଧ ଧରି, ମୁହଁରେ ହସିବା ପରି ଦେଖାଇଲେ, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ପାଦରେ ରୋଷ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ।
ହନ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମସତୀ ଯତ୍କୃତେ କୀଚକୋ ହତଃ। ଅଥଵା ନୈଵ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଦହ୍ଯତାଂ କାମିନା ସହ ।। 7
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୀଚକ ମରିଗଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣାକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦିଅ; ନହେଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକ ସହିତ ଏହି ଜଣାକୁ ଜଳାଇଦିଅ।
ମୃତସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଥା । ଇଯଂ ହି ଦୁଷ୍ଟଚରିତା ମମ ଭ୍ରାତୁରମିତ୍ରିଣୀ ।। 8
ମୃତ୍ୟୁ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ କୀଚକଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ସେ କାମ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଉଚିତ; କାରଣ, ଏହି ଜଣା ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଏବଂ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁ।
ଯତ୍କୃତେ ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନେଯଂ ଜୀଵିତୁମର୍ହତି। ସହେଯଂ ଦହ୍ଯତାଂ ସୂତା ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ଜନାଧିପମ୍ । ହତସ୍ଯାପି ହି ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କୀଚକସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍ ।। 9
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୀଚକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ସେ ଜଣା ଜୀବନ ରଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେଉଁଥିରେ, ସାରଥିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଜଣାକୁ ଜଳାଇଦିଅ।' ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା କୀଚକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ହେବ।
ତତୋ ଵିରାଟମାସାଦ୍ଯ ସୂତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍। କୀଚକୋଽଯଂ ହତଃ ଶେତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କାମରୂପିଭିଃ ।। 10
ତାପରେ ସାରଥିମାନେ ଭିରାଟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'
ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ଘାତିତୋ ରାତ୍ରୌ ତଂ ଦହେମ ସହାନଯା । ମାନିତାଃ ସ୍ମସ୍ତ୍ଵଯା ଵୀର ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। 11
'ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଜଣାକୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଳାଇଦେବାକୁ ଦିଅ। ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇଛୁ, ଏହି ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ପରାକ୍ରମଂ ତୁ ସୂତାନାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାଽନ୍ଵମନ୍ଯତ । ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯାଃ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ସହ ଦାହଂ ନରାଧିପଃ ।। 12
ସାରଥିମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟେ, ଏହା ଜାଣି ରାଜା ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କୁ ସାରଥିପୁତ୍ର ସହିତ ଜଳାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ସମନୁଜ୍ଞାତାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ରାସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ। ରୁରୁଦୁଃ କୀଚକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଵାର୍ଯାଭିତଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। 13
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ, କୀଚକଙ୍କୁ ଘେରି ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି କାନ୍ଦିଲେ।
ଆରୋପ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ ସହ କୀଚକେନ ନିବଧ୍ଯ କେଶେଷୁ ଚ ପାଦଯୋଶ୍ଚ। ତେ ଚାପି ସୂତା ଵଚନୈରଵୋଚନ୍ନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚୈନାମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣାମ୍ ।। 14
କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କେଶ ଓ ପାଦ ବାନ୍ଧି, କୀଚକଙ୍କ ସହିତ ଶୟନରେ ରଖିଦେଲେ; ସାରଥିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯସ୍ଯାଃ କୃତେ।़ଯଂ ନିହତୋ ମହାତ୍ମା ତସ୍ମାଦ୍ଧି ସା କୀଚକମାର୍ଗମେତୁ । ଅଵାର୍ଯସତ୍ଵେନ ଚ କୀଚକେନ ଗତାସୁନା ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମ୍ ।। 15
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହାତ୍ମା ମରିଗଲେ, ସେ ଜଣା କୀଚକଙ୍କ ପଥରେ ଯାଉ; କାରଣ, ଅବିରତ ଥିବା କୀଚକ ଏବେ ମୃତ, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ସା ତେନ କୃଷ୍ଣା ଶଯନେ ନିବଦ୍ଧା ଯଶସ୍ଵିନୀ ଚୈଵ ମନସ୍ଵିନୀ ଚ। ଅନାର୍ଯସତ୍ତ୍ଵେନ ମହାର୍ଯସତ୍ତ୍ଵା ଗତାସୁନା ସା ପ୍ରରୁରୋଦ କୃଷ୍ଣା । ଵିଲମ୍ବମାନା ଵିଵଶା ହି ଦୁଷ୍ଟୈସ୍ତତ୍ରୈଵ ପର୍ଯଙ୍କଵରେ ଶୁଭାଙ୍ଗୀ ।। 16
ଏଭଳି ଯଶସ୍ବିନୀ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳୀ କୃଷ୍ଣା, ମୃତ କୀଚକଙ୍କ ସହିତ ଶୟନରେ ବାନ୍ଧା ହେଲେ; ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ଅସହାୟ ଭାବେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ଶୁଭାଙ୍ଗୀ ସେଠାରେ ଶୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣାଽଥ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସୂତପୁତ୍ରୈରନିନ୍ଦିତା। ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍ନାଥମିଚ୍ଛନ୍ତୀ କୃଷ୍ଣା ନାଥଵତୀ ସତୀ ।। 17
ତାପରେ ଦୋଷରହିତ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ କୃଷ୍ଣା, ସାରଥିମାନେ ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଚାହିଁ, ନିଜର ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ମୃତେନ ସହ ବଦ୍ଧାଙ୍ଗୀ ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ତଦା। ଶ୍ମଶାନାଭିମୁଖଂ ନୀତା କରେଣୁରିଵ ରୌତି ସା ।। 18
ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଅଙ୍ଗ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ସେ ଶ୍ମଶାନ ପାଇଁ ନିଆଯାଉଥିଲେ, ଗାଈ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଜଯୋ ଜଯେଶୋ ଵିଜଯୋ ଜଯତ୍ସେନୋ ଜଯଦ୍ବଲଃ। ତ ମେ ଵାଚଂ ଵିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 19
'ଜୟ, ଜୟେଶ, ବିଜୟ, ଜୟତ୍ସେନ, ଜୟଦ୍ବଳ—ମୋର ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ସେମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୋ ଜ୍ଯାଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। ତେ ମେ ଵାଚଂ ଵିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 20
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ଓ ଧନୁଷର ତାଣିର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ, ସେମାନେ ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷୋ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମିଵାଶନେଃ। ଅଶ୍ରୂଯତ ମହାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଭୀମଘୋପସ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।। 21
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଧନୁଷ ତାଣିର ଗଞ୍ଜନ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଝଟିକା ପରି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ—'
ରଥଘୋପଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ତେ ମେ ଵାଚଂ ବିଜାନନ୍ତୁ ସୂତପୁତ୍ରା ନଯନ୍ତି ମାମ୍ ।। 22
'ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ—ସେମାନେ ମୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ, କାରଣ ସାରଥିପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି।'
ଯେଷାଂ ଵୀର୍ଯମତୁଲ୍ଯଂ ତୁ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ବଲଂ ଯଶଃ। ରାଜସିଂହା ଇଵାଗ୍ର୍ଯାସ୍ତେ ମାଂ ଜାନନ୍ତୁ ସୁଦୁଃଖିତାଂ ।। 23
'ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଅପୂର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ରାଜାସିଂହମାନେ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେମାନେ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯସ୍ଯାଃ କୃପଣା ଵାଚଃ କୃଷ୍ଣାଯାଃ ପରିଦେଵିତାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ଭୀମଃ ଶଯନାଦଵିଚାରଯନ୍ ।। 24
କୃଷ୍ଣାଙ୍କର ଏହି ଦୟାଳୁ ଦୁଃଖଭରା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଭୀମ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୋଇଥିବାଠାରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅହଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରି ତେ ଵାଚଃ ଶୃଣୋମି ତଵ ଭାଷିତାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତେ ସୂତପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନ ଭଯଂ ଜାତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ।। 25
ମୁଁ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ତୁମେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂତପୁତ୍ରମାନେଠାରୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହାବାହୁର୍ଵିଜଜୃମ୍ଭେ ଜିଘାଂସଯା ।। 26
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଦେହକୁ ଟାଣିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବେ।
ତତଃ ସ ଵ୍ଯାଯତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଚ। ଅଦ୍ଵାରେଣାଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ନିର୍ଜଗାମ ବହିସ୍ତଦା ।। 27
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ପୋଶାକକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି ଦେହକୁ ଗୋଟେଇଲେ, ପଛଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଚୁପଚାପ ଘରଠାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରମାରୁହ୍ଯ ତରସା ଦ୍ରୁମମ୍ । ଶ୍ମଶାନାଭିମୁଖଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯତ୍ର ତେ କୀଚକା ଗତାଃ ।। 28
ସେ ପ୍ରଚୀରା ଉପରୁ ଲାଘି, ତୁରନ୍ତ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ଶ୍ମଶାନ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ କୀଚକମାନେ ଯାଇଥିଲେ।
ସ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରାକାରଂ ନିଃସୃତ୍ଯ ଚ ପୁରୋତ୍ତମାତ୍ । ଜଵେନୋତ୍ପତିତୋ ଭୀମଃ ସୂତାନାମଗ୍ରତସ୍ତଦା ।। 29
ସେ ପ୍ରଚୀରା ଉପରୁ ଲାଘି, ସେଇ ମହାନଗରରୁ ବାହାରି, ଭୀମ ତେଜରେ ସୂତମାନେ ଆଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଚିତାସମୀପଂ ଗତ୍ଵା ସ ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାବଲଃ । ତାଲମାତ୍ରଂ ମହାସ୍କନ୍ଧମୂର୍ଧ୍ଵଶୁଷ୍କଂ ଵନସ୍ପତିମ୍ ।। 30
ଚିତା ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଳ ଗଛ ପରି ଉଚ୍ଚ, ମୋଟ ଗଡ଼ିଏ ଏବଂ ଉପରୁ ଶୁଷ୍କ ଥିଲା।
ତଂ ନାଗଵଦୁପକ୍ରମ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ। ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ ।। 31
ସେ ଗଜ ପରି ଗଛଟିଏ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦୁଇହାତରେ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମ ଗଛଟିଏକୁ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ।